![\"\"](\"http:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/ozkan-eroglu-altsayfa-280x2021.jpg\" "\\"\u00d6zkan")
NationalTurk yorumcusu \u00d6zkan Ero\u011flu’nun ‘Bedrettin C\u00f6mert Sevinci’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 yeni yaz\u0131s\u0131n\u0131 okurlar\u0131m\u0131zla payla\u015f\u0131yoruz…<\/h1>\nNationalTurk yorumcusu \u00d6zkan Ero\u011flu’nun ‘Bedrettin C\u00f6mert Sevinci’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 yeni yaz\u0131s\u0131n\u0131 okurlar\u0131m\u0131zla payla\u015f\u0131yoruz…<\/h1>\n2011\u2019in b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc kaplayan bir d\u00f6nemde y\u0131llar boyu kitaplar\u0131yla beni \u00e7ok etkilemi\u015f Bedrettin C\u00f6mert (27 Eyl\u00fcl 1940 Vezirk\u00f6pr\u00fc-11 Temmuz 1978 Ankara) \u00fczerine, daha do\u011fru bir s\u00f6yleyi\u015fle onun vurgular\u0131ndan kurgular olu\u015fturaca\u011f\u0131m bir kitab\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tamamlam\u0131\u015ft\u0131m. Asl\u0131nda bu kitab\u0131 \u00e7ok \u00f6nceleri de yapabilirdim; en az\u0131ndan b\u00f6yle bir iste\u011fim hep oldu ve hi\u00e7 de eksilmedi. Fakat olamad\u0131; isten\u00e7 2011\u2019e denk geldi. Belki de b\u00f6ylesine bir do\u011fal ak\u0131\u015f iyi oldu; \u00e7\u00fcnk\u00fc C\u00f6mert, yaz\u0131lar\u0131ndan ve hakk\u0131nda yaz\u0131lanlardan alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z haliyle do\u011fal biri, \u00e7al\u0131\u015fkan, \u00fcretken, samimi vb. bir\u00e7ok pozitif \u00f6zelli\u011fe sahip. Galiba ben de \u00f6yle biriyim. 2007\u2019de bas\u0131lan \u201cSanat\u0131n Tarihi\u201d isimli kitab\u0131m\u0131 i\u00e7tenlikle ona ithaf etmemin ve kitab\u0131n girizg\u00e2h\u0131n\u0131 olu\u015fturan metinlerde de onun baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerine yer vermemin ba\u015fl\u0131ca nedeni de s\u00f6z konusu aram\u0131zdaki baz\u0131 benzer noktalar olsa gerek. Ger\u00e7ekten C\u00f6mert\u2019le aram\u0131zda bir g\u00f6n\u00fcl ba\u011f\u0131 olu\u015ftu uzun y\u0131llar e\u015fli\u011finde. O \u00fcretkendi, ben de \u00fcretmeyi seviyordum. Bu benzerlik de yan yana geli\u015fimizin bana g\u00f6re \u00f6nemli bir nedeni. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 gelemedi\u011fim ve y\u00fczy\u00fcze tan\u0131ma olana\u011f\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131m birinden, yaz\u0131lar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu kadar etkilenmem ve bir kitap yazma noktas\u0131na gelmem, \u201cbir g\u00fcn b\u00f6yle bir kitab\u0131 yazaca\u011f\u0131ma dair bir ant i\u00e7mi\u015flik\u201din de g\u00f6stergesi olarak da yorumlanabilir san\u0131yorum.<\/p>\n
Bir insanda arad\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 olmazsa olmaz ilkeler ya da \u00f6zellikler vard\u0131r. Bunlar, \u00f6zetle \u201cd\u00fcr\u00fcstl\u00fck\u201d, \u201cdik duru\u015f\u201d, \u201c\u00e7al\u0131\u015fkanl\u0131k\u201d, \u201c\u00fcretkenlik\u201d, \u201crasyonellik\u201d vb. B\u00fct\u00fcn bu \u00f6zellikler ve yan \u00e7\u0131kmalar\u0131n hepsinin Bedrettin C\u00f6mert\u2019te oldu\u011funu hakk\u0131nda yaz\u0131lanlardan \u00f6\u011freniyoruz. Bir insanda b\u00f6yle erdemli durumlar s\u00f6z konusu olunca, o insan neyi yapsa, yapt\u0131\u011f\u0131ndan tarihe bir \u015feyler b\u0131rakmas\u0131n\u0131 biliyor pek tabii. \u0130\u015fte C\u00f6mert de otuz sekiz y\u0131ll\u0131k ya\u015fam\u0131nda yer buldu\u011fu bir\u00e7ok malzemeyi bizlere b\u0131rakm\u0131\u015f durumda. \u0130\u015f \u015fudur ki bu malzemeyi s\u0131k\u0131 bir ayr\u0131\u015ft\u0131rmadan ge\u00e7irmi\u015f biri olarak sayabilirim kendimi.<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/tara00048-274x400.jpg\" "\\"\\"")
Hakk\u0131nda, yitip gidi\u015finden sonra yazan bir\u00e7ok insan\u0131n ortak bir noktada birle\u015fmi\u015fcesine s\u00f6yledi\u011fi gibi \u201cBedrettin C\u00f6mert\u2019i ya\u015fatmak\u201d i\u00e7ten ve isteyerek yapmam\u0131z gereken bir eylemimiz, kan\u0131mca sorumlulu\u011fumuz ve zorunlulu\u011fumuz olmal\u0131d\u0131r; hele hele \u00fclkemizin toplum olarak bu tip insanlara ihtiya\u00e7 duydu\u011fu \u015fu g\u00fcnlerde.<\/p>\n
Bedrettin C\u00f6mert i\u00e7in, yitip gitmesinin ard\u0131ndan 1980\u2019de Hacettepe \u00dcniversitesi\u2019nde haz\u0131rlanan bir arma\u011fan kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda verilen derli toplu bir kaynak\u00e7a \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 (1) g\u00f6stermektedir ki o, tam bir \u201cd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u201dd\u00fcr. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131, \u015fiirlerden, \u00e7evirilere, denemelerden, ele\u015ftiri yaz\u0131lar\u0131na dek uzanan bir zenginlik i\u00e7ermektedir. Fakat ben C\u00f6mert kitab\u0131mda uzmanl\u0131k alanlar\u0131m gere\u011fi, onu, hi\u00e7 ayr\u0131lmadan \u00fczerine gitti\u011fi \u201csanat tarihi\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye ba\u011fl\u0131yaca\u011f\u0131m sanat filozofisi ve sanat ele\u015ftirisi alanlar\u0131 \u00fczerine derinle\u015fen bir sanat d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm yanlar\u0131 \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ve yazd\u0131m. Sanat s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc bir kavram olarak neye ili\u015fiyorsa, C\u00f6mert de ona ili\u015fmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor asl\u0131nda. Bu, iki doktoral\u0131 ve bir do\u00e7ent tezi haz\u0131rlam\u0131\u015f bir bilim adam\u0131 i\u00e7in meraktan da \u00f6te bir \u015feye i\u015faret eder ki, o da \u201cderinle\u015fme\u201d \u201cfilozofi yapma\u201d boyutlar\u0131na iyice ili\u015fmesidir. Sanat\u0131n neredeyse hemen her t\u00fcrl\u00fc alan\u0131yla filozofi yapm\u0131\u015ft\u0131r neredeyse o. Bunu yaparken de bilgisi, hayalleri ve ele\u015ftirel yan\u0131ndan \u00f6d\u00fcn vermeme kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu ortaya koyar.<\/p>\n
Kaleme ald\u0131\u011f\u0131m ve bug\u00fcnlerde onun 75. Do\u011fum Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde yay\u0131mlamaya karar vedi\u011fim kitab\u0131nda, bir sanat d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc olarak C\u00f6mert\u2019i, bize b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 belgeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, yeniden ve yeniden de\u011ferlendirmi\u015f olacak, b\u00f6ylece sesini daha \u00f6nce ba\u015fka yolda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi ben de g\u00fcr bir \u015fekilde duyurmaya devam etmi\u015f olaca\u011f\u0131m. Ba\u015fka yazarlar\u0131n C\u00f6mert ile ilgili kaleme ald\u0131klar\u0131na yer vermeyece\u011fimi haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m kitab\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde s\u00f6ylerken; bunu 1980 ve 2012\u2019de Hacettepe \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan kitaplar\u0131n zaten yeterince \u00fcstlendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bedrettin C\u00f6mert\u2019le ba\u011f\u0131m\u0131 temsil eden s\u00f6z konusu kitab\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihimize bir sanat d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn\u00fcn, bir ba\u015fka sanat d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn\u00fc bir kitapta misafir etmesi, onunla diyaloglara girmesi ve sonu\u00e7ta, salt sanat filozofisini zenginle\u015ftirme istenci olarak da yorumluyorum.<\/p>\n
C\u00f6mert\u2019le en yak\u0131n zamandaki ileti\u015fimimi g\u00f6steren a\u00e7\u0131klamalar\u0131n ard\u0131ndan, \u00f6ncelikle ger\u00e7ekle\u015ftikten sonra haberim olan 2010\u2019da Hacettepe \u00dcniversitesi\u2019ndeki anma etkinliklerini ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f olmam bende bir \u00fcz\u00fcnt\u00fc yaratm\u0131\u015ft\u0131. O etkinli\u011fe en az\u0131ndan kat\u0131larak destek verebilirdim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ve \u00fcz\u00fcld\u00fcm. Fakat Emre Kongar\u2019\u0131n yaz\u0131s\u0131yla verdi\u011fi haber \u00fczerine de sevindim; \u00e7\u00fcnk\u00fc anma toplant\u0131s\u0131n\u0131n bir kitab\u0131 yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. (2) Hatta Kongar bir de ekliyordu: \u201cSanat tarihi, estetik, edebiyat merakl\u0131lar\u0131n\u0131n ve Bedri\u2019yle ilgilenenlerin derhal bu kitab\u0131 edinmeleri gerekir, yoksa \u00e7ok k\u0131sa zamanda bulunmaz olacakt\u0131r\u201d. B\u00f6ylesine \u00f6nemli bir insan i\u00e7in haz\u0131rlanan bir kitab\u0131n onca \u00f6zverili insan gayretinin oldu\u011fu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, bu kadar az say\u0131da (500 Adet) bas\u0131lmas\u0131n\u0131 anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Neyse hemen internetten Hacettepe Yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenip, yay\u0131nevi ile ba\u011flant\u0131 kurdum ilkin (Edit\u00f6rlerin isimlerini Kongar\u2019\u0131n yaz\u0131s\u0131nda g\u00f6rmeme ra\u011fmen onlar\u0131 rahats\u0131z etmenin do\u011fru olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm). Yay\u0131nevi gerekti\u011fi gibi bana doyurucu bir yard\u0131mda bulunmay\u0131nca, ben de edit\u00f6rlerden Bar\u0131\u015f G\u00fcm\u00fc\u015fba\u015f ile ba\u011flant\u0131ya ge\u00e7tim. Hacettepe \u00dcniversitesi Amerikan K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olan G\u00fcm\u00fc\u015fba\u015f, nazik bir mektupla k\u0131sa s\u00fcrede geri d\u00f6n\u00fc\u015f yaparak, kitaba ula\u015famad\u0131\u011f\u0131ma \u00fcz\u00fclmemem gerekti\u011fini, kendisinin kitab\u0131 bana ivedilikle g\u00f6nderece\u011fini dile getirdi\u011fi nazik mektubuyla i\u00e7imi rahatlatt\u0131. C\u00f6mert\u2019in k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flu Kemal ile facebook \u00fczerinden orada olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u201cDo\u00e7.Dr.Bedrettin C\u00f6mert\u201d isimli kapal\u0131 grubun ilk g\u00fcnlerinde ve ilerleyen g\u00fcnlerindeki birka\u00e7 temas\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda ilk kez C\u00f6mert\u2019e yak\u0131n ve onu sevdi\u011fi \u00e7ok belli olan biriyle temas kuruyordum. \u0130\u015fin bir de bu boyutu beni \u00e7ok mutlu etti; Te\u015fekk\u00fcrler Bar\u0131\u015f Karde\u015fim…
\nKitap elime ge\u00e7ince hemen bir solukta okudum ve bu kitapla ilgili ne yapabilirim diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131m. Bir sanat filozofisi alan\u0131 ilgilisi olarak, 1993\u2019ten bu yana da ele\u015ftiri yazmaya gayret eden biri olarak \u00f6ncelikle kitapla ilgili mutlaka bir yaz\u0131 kaleme almak istiyordum. Kitaba ikinci ve i\u015faretlemeli bir okuma daha yapt\u0131ktan sonra i\u015fte bu yaz\u0131 olu\u015ftu.<\/p>\n
\u00d6ncelikle hemen belirtmeliyim ki t\u0131pk\u0131 \u00f6zde\u015fleyime ba\u011fl\u0131 soyutlama mant\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu gibi, yaz\u0131lardaki samimiyet oranlar\u0131 da vol\u00fcm vol\u00fcm; yani kimisi somuttan, kimisi de soyuttan yana soyutlamalar gibi heycan ve s\u0131cakl\u0131klar\u0131 farkl\u0131 farkl\u0131.<\/p>\n
Kitap, Hasan H\u00fcseyin\u2019in vurucu ve C\u00f6mert\u2019e ili\u015fen etkili \u015fiiriyle a\u00e7\u0131l\u0131yor. Hasan H\u00fcseyin C\u00f6mert\u2019e belki de en yak\u0131n ki\u015fi; birbirlerini i\u00e7selle\u015ftirdikleri de, \u00f6l\u00fcm\u00fc sonras\u0131nda Hasan H\u00fcseyin\u2019in ya\u015fam\u0131 kendisine zindan etmesiyle de \u00e7ok daha rahat anla\u015f\u0131l\u0131yor. Edebiyatla, \u00f6zelde \u015fiirle olan ilgisinin de en temel fig\u00fcrlerinden. A\u00e7\u0131k s\u00f6ylemek gerekirse \u00f6zellikle \u00fclkemizde- lisans ve \u00fcst\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sanat tarihinde yapm\u0131\u015f biri olarak- bir sanat tarih\u00e7isinin, hem de bilimsel d\u00fczeyde bu i\u015fi yapan birinin edebiyata bu denli yakla\u015fmas\u0131 pek g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u015fey de\u011fil, belki de bu konuda en ciddi \u00f6rnek olmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda da C\u00f6mert tek \u00f6rnek ve uzunca bir s\u00fcre de \u00f6yle kalaca\u011fa benzer. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizde sosyal bilim alanlar\u0131ndan birinde bilimsel bir ilerleme halindeyseniz, \u015fiirselle\u015fmeyi, edebi olmay\u0131 hocalar pek onaylamazlar. Tabii ki bence bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc k\u0131s\u0131tlayan bir davran\u0131\u015f bi\u00e7imi oldu\u011fundan son derece yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Sunu\u015f yaz\u0131s\u0131 Edebiyat Fak\u00fcltesi Dekan\u0131 Prof.Dr.Ya\u015far Sa\u011flam\u2019a ait. Ben bu tip y\u00f6netici \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin ne yazd\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok ne yapt\u0131\u011f\u0131na odaklan\u0131r\u0131m. Edit\u00f6rlerin de dile getirdi\u011fi gibi bizzat dekan bey bizimle ilgilendi ve her sorunuzmuzu \u00e7\u00f6zd\u00fc vurgular\u0131 benim i\u00e7in \u00f6nemli. Yaz\u0131s\u0131ndaki bence \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken bir vurguyu, gene C\u00f6mert\u2019in \u015fu s\u00f6z\u00fcn\u00fc hat\u0131rlatarak yap\u0131yordu Say\u0131n Dekan; \u201cba\u015fka bir d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan\u201d.
\nSonras\u0131nda kitab\u0131n edit\u00f6rleri taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nan \u00d6ns\u00f6z yaz\u0131s\u0131nda, bu kitab\u0131 haz\u0131rlama ser\u00fcveni, nedenleri ve sonu\u00e7lar\u0131 ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131nm\u0131\u015f. Bu kitab\u0131n, Ele\u015ftiriye Be\u015f Kala\u2019dan sonra Hasan H\u00fcseyin taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve kaybolan; \u201cDil ve Sanat\u201d\u0131n ismini ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, asl\u0131nda \u00f6ncelikle Ele\u015ftiriye Be\u015f Kala\u2019da yer almayan yaz\u0131lar\u0131n burada yer almas\u0131n\u0131 istedikleri, bu ger\u00e7ekle\u015fmeyince de \u201cHakk\u0131nda Yaz\u0131lan yeni ve eski yaz\u0131lar\u201ddan yay\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade ediyorlar. Bir de eklemi\u015fler; \u201cC\u00f6mert\u2019in dostlar\u0131ndan bug\u00fcn art\u0131k ne yaz\u0131k ki aram\u0131zda olmayan kimilerinin eski yaz\u0131lar\u0131n\u0131 kulland\u0131k; kimilerinden de tek yaz\u0131yla yetinmeyip yenilerini istedik\u201d. (3)<\/p>\n
Prof.Dr.G\u00fcnsel Renda\u2019n\u0131n \u201cBedrettin C\u00f6mert\u2019in Bilimsel Ki\u015fili\u011fi\u201d, Prof.Kaya \u00d6zsezgin\u2019in \u201c\u00c7a\u011fda\u015f Sanat Tarih\u00e7ili\u011fi A\u00e7\u0131s\u0131ndan Bedrettin C\u00f6mert\u201d, Hasan H\u00fcseyin\u2019in \u201c\u015eiiri Ele\u015ftiriye Yediren Adam: Bedrettin C\u00f6mert\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131lar, daha \u00f6nce 1980\u2019de Hacettepe \u00dcniversitesi\u2019nin yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 yay\u0131mda da yer alan bilindik yaz\u0131lar.<\/p>\n
Bilindik olman\u0131n \u00f6tesinde bence C\u00f6mert\u2019i \u00e7ok iyi tasvirleyen bir yaz\u0131 ise t\u00fcm dikkatleri gene \u00fczerine \u00e7eken; \u00d6zdemir \u0130nce\u2019nin \u201cBedrettin C\u00f6mert ve Ele\u015ftiri Anlay\u0131\u015f\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131. Bu yaz\u0131 \u00fclkemizde e\u011filmeyen ve b\u00fck\u00fclmeyen ele\u015ftirmen gibi ele\u015ftirmenlerin yeti\u015fmemesi, yeti\u015fememesi konusu \u00fczerine de bizleri d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. \u0130nce\u2019nin bence dile getirdi\u011fim y\u00f6ndeki \u015fu vurgusu \u00e7ok \u00f6nemli: \u201c\u0130lk yaz\u0131lar\u0131n\u0131 okuduk\u00e7a, \u015f\u00f6yle bir kan\u0131ya varm\u0131\u015ft\u0131m: \u0130\u015fte ciddi, titiz, tuttu\u011funu koparan inat\u00e7\u0131 biri demi\u015ftim.\u201d \u201cHem ele\u015ftirip hem de al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc kalabilmi\u015f, ele\u015ftirinin yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ba\u015f d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne kap\u0131lmam\u0131\u015f pek az insan vard\u0131r: Ele\u015ftiri, g\u00f6n\u00fcl y\u00fcceli\u011finden yoksun g\u00fc\u00e7s\u00fcz insanlar\u0131 \u00e7abucak yozla\u015ft\u0131r\u0131r, onlar\u0131n ahl\u00e2klar\u0131n\u0131 bozar. Bu y\u00fcce, gen\u00e7 ya\u015flarda eri\u015filmi\u015f erdem, onun kapitalist ekonomiye \u00f6zg\u00fc i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn edebiyat ve sanata yans\u0131malar\u0131n\u0131, ba\u015ftan \u00e7\u0131kart\u0131c\u0131, yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkilerini pek erken fark etmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d Devam\u0131nda kapitalizmin ele\u015ftirmene, sanat\u00e7\u0131lara y\u00fckledi\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131lara da net bir \u015fekilde dikkat \u00e7eken \u0130nce, kapitalizmin ele\u015ftirmen ve sanat\u00e7\u0131y\u0131 birbirine d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne de de\u011finmekte. Bu de\u011finilen ger\u00e7ekler, ele\u015ftirmen ve sanat\u00e7\u0131lar\u0131n bizatihi ya\u015fad\u0131klar\u0131d\u0131r. Hemen \u00fcst\u00fcne \u015fu s\u00f6yledikleri de \u00f6nemlidir: \u201cAma gen\u00e7 Bedrettin bu zorlama, uyduruk kampla\u015fmay\u0131 yutmam\u0131\u015ft\u0131r; bu y\u00fczden de o kapitalist i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6ncesi, ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131n bilginlerine, bilgin yazarlar\u0131na benzer. Bu sap\u0131k durum \u00fczerinde \u00f6nemle duruyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu k\u00fcl\u00fc yuttuklar\u0131 i\u00e7in bir\u00e7ok sanat\u00e7\u0131 ve ele\u015ftirici tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcp yanl\u0131\u015f yerlere gitmi\u015fler, yapabileceklerinin y\u00fczde birini bile yapamam\u0131\u015flard\u0131r.\u201d<\/p>\n
Yukar\u0131da \u0130nce\u2019nin s\u00f6ylediklerini plastik sanatlar ortam\u0131m\u0131zda bizzat ya\u015fam\u0131\u015f bir ele\u015ftirmenim. O nedenle bir ele\u015ftirmenin kapitalizmin t\u00fcrl\u00fc odaklar\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7a\u011fr\u0131lara kulak t\u0131kay\u0131p, kendi bildi\u011fi yolda ilerlemesinden yanay\u0131md\u0131r.
\n\u0130nce\u2019nin bu yaz\u0131s\u0131 ba\u015ftan sona \u00e7ok hakl\u0131 vurgularla dolu. Kan\u0131mca tamam\u0131n\u0131n, ele\u015ftiri ve ele\u015ftirmen ger\u00e7eklikleri ile ilgilenen ve \u00f6zellikle bunlar\u0131n C\u00f6mert\u2019le ba\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu \u00f6\u011frenmek isteyenlerce ka\u00e7\u0131r\u0131lmadan, \u00fczerinde durarak ve d\u00fc\u015f\u00fcnerek okunmas\u0131 gerekiyor. en \u00f6nemlisi de ba\u011fnaz de\u011fildir C\u00f6mert diyen \u0130nce, yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u201cBedrettin C\u00f6mert bir ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131\u201d \u015feklinde \u00e7ok anlaml\u0131 ve derinlikli bir t\u00fcmceyle yaz\u0131s\u0131na son veriyor.<\/p>\n
Sonraki \u00fc\u00e7 yaz\u0131 yay\u0131mlanmas\u0131na ra\u011fmen benim okumad\u0131\u011f\u0131m metinlerdi. Bunlardan ilki Ord.Prof.Dr. Suut Kemal Yetkin\u2019in bir baba edas\u0131yla kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201cVah C\u00f6mert\u2019im Vah\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 metin. Buradaki \u015fu iki vurgu dikkat \u00e7ekiciydi: \u201cSoyad\u0131 gibi, sevgide ve dostlukta sonsuzcas\u0131na c\u00f6mert olan Bedrettin, bir d\u00fc\u015f\u00fcn adam\u0131 oldu\u011fu kadar bir g\u00f6n\u00fcl adam\u0131yd\u0131 da.\u201d \u201cBedrettin C\u00f6mert, tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m gen\u00e7ler aras\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klardan hi\u00e7 ho\u015flanmayan bir bilim adam\u0131, bir yazard\u0131. Kaba kuvvetin d\u00fc\u015fman\u0131yd\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcncenin g\u00fcc\u00fcne i\u00e7tenlikle inan\u0131rd\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcnceden yoksun insanlar\u0131n \u015fiddete ba\u015fvurduklar\u0131n\u0131 bilirdi.\u201d
\nSonraki \u201cBedrettin C\u00f6mert\u2019in Ard\u0131ndan\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda Prof.Dr.\u0130smail Tunal\u0131, C\u00f6mert\u2019i daha az tan\u0131yan birinin g\u00f6zlemiyle, do\u00e7entlik j\u00fcrisinde olma vesilesiyle olan yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 dile getirirken, di\u011fer bir yaz\u0131 da yak\u0131n arkada\u015f\u0131 Prof.Dr.Emre Kongar\u2019dan \u201cBedrettin C\u00f6mert \u00c7a\u011fda\u015f \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Simgesiydi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla kaleme al\u0131nan yaz\u0131yd\u0131. Bu metin de, \u00d6zdemir \u0130nce\u2019nin metninden sonraki bir ba\u015fka etkili tahlildir. \u00d6ncelikle \u201cBir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc Bedrettin\u201d vurgusu s\u00f6ylenebilecek en net vurgulardan biri olarak kendini g\u00f6sterirken, \u201ckendisinin olan her niteli\u011fi, topluma aktarmak onun ba\u015f u\u011fra\u015f\u0131 idi\u201d saptamas\u0131 ve yine \u201c\u00f6zverisi sonsuzdu\u201d vurgulamas\u0131. C\u00f6mert i\u00e7in \u201cBat\u0131n\u0131n klasik sanat\u00e7\u0131lar\u0131na, yazarlar\u0131na ve onlar\u0131n yap\u0131tlar\u0131na T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ilkeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan yorum getirmi\u015ftir\u201d diyen Kongar, onun Hacettepe \u00dcniversitesi Beytepe yerle\u015fkesindeki yard\u0131mla\u015fma sand\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00f6netimini ele alarak, \u00fcniversite \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na daha ucuz ve daha nitelikli g\u0131da maddeleri sa\u011flamaktan tutunda, onun \u00f6\u011frenmeye a\u00e7 ve biri\u015fimci ki\u015fili\u011fi ile toplumsal sorumluluklar\u0131na ne kadar ba\u011fl\u0131 biri oldu\u011funa de\u011fin t\u00fcm \u00f6zelliklerini, ger\u00e7ekten onu yak\u0131ndan tan\u0131yan biri olarak dile getirmekte.
\nAzime Korkmazgil\u2019in K\u0131y\u0131 Dergisi\u2019nde yay\u0131mlanan \u201cBir Gider Bin Geliriz\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131n\u0131 ben daha \u00f6nce internet \u00fczerinden okumu\u015ftum. Tamamen duygularla y\u00fckl\u00fc, bir Hasan H\u00fcseyin-Bedrettin C\u00f6mert kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131 yapar gibidir. Zaten yaz\u0131dan se\u00e7ti\u011fim \u015fu vurgular da bu tezi do\u011frular nitelikte g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: \u201c\u0130kisinin de pek sevdikleri s\u00f6z belki de \u015fuydu: \u015eiir, uzun soluk isteyen bir i\u015ftir! Ya da \u015f\u00f6yle: Toplumcu ger\u00e7ek\u00e7i sanat, kolayc\u0131l\u0131kla ba\u011fda\u015fmaz!\u201d \u201c\u0130kisi de \u00f6yle inan\u00e7l\u0131, \u00f6yle doluydular; yazma ve yazd\u0131klar\u0131n\u0131 payla\u015fma co\u015fkular\u0131 \u00f6yle g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc ki; b\u0131raksak konu\u015furken sabahlayabilirdik!\u201d1
\nProf.Dr. As\u0131m Tan\u0131\u015f \u201c\u00d6ld\u00fcr\u00fclenler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda C\u00f6mert\u2019le ikili dostluklar\u0131na dair konu\u015fma ve yaz\u0131\u015fma notlar\u0131ndan derledi\u011fi notlar\u0131 sunmakta. Benzer bir yaz\u0131 da C\u00f6mert\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fc sonras\u0131nda \u201cBedrettin\u2019e Son Mektup\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla arkada\u015f\u0131 Y\u0131lmaz G\u00fcm\u00fc\u015fba\u015f taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nm\u0131\u015f. G\u00fcm\u00fc\u015fba\u015f\u2019\u0131n C\u00f6mert\u2019in ki\u015fili\u011fiyle ilgili \u015fu vurgusu ilgimi \u00e7ekti do\u011frusu: \u201ckin ne demek, k\u00fcsemezdin bile, bilmezdin k\u00fcsmesini\u201d. Bu vurgu bile C\u00f6mert\u2019in ne kuvvetli bir h\u00fcmanist oldu\u011funu ortaya koymakta.<\/p>\n
Azime Korkmazgil\u2019in \u201cSonu\u00e7suz Bir Telefon G\u00f6r\u00fc\u015fmesi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda aile dostlar\u0131 olma boyutunda de\u011ferlendirilen s\u0131cak diyaloglar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, \u00f6zellikle C\u00f6mert\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden hemen sonra Hasan H\u00fcseyin\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bunal\u0131ml\u0131 ve s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 g\u00fcnlere dikkat \u00e7ekilmekte ve \u00f6zellikle Hasan H\u00fcseyin\u2019in C\u00f6mert\u2019in \u00e7al\u0131\u015fma mek\u00e2n\u0131na girerek, hem Ele\u015ftiriye Be\u015f Kala\u2019y\u0131, hem de Evrensel Yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan \u015fiir kitab\u0131 i\u00e7in malzeme toplama evresi anlat\u0131lmakta. Gelen giden ortak arkada\u015flar\u0131n yard\u0131mlar\u0131 ve dahas\u0131 bunalt\u0131l\u0131 bir halde olan \u015fair Hasan H\u00fcseyin\u2019in bunlardan \u00e7ok az olumlu al\u0131mlamalarda bulundu\u011funa i\u015faret ediliyor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yaparken Hasan H\u00fcseyin\u2019in \u015fu vurgular\u0131 \u00f6nemli: \u201c\u00f6ncelikle \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir ayd\u0131n\u201d, \u201cben \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken sanki Bedri, omuz ba\u015f\u0131mdan beni izliyor!\u201d, \u201c1940-60\u2019lar\u0131n Bedrettin\u2019i, 1960-70 y\u0131llar\u0131n\u0131n Bedrettin\u2019i ve 1970-78 d\u00f6neminin Bedrettin\u2019i\u201d. Ve Azime Korkmazgil, C\u00f6mert\u2019in Ele\u015ftiriye Be\u015f Kala kitab\u0131n\u0131n Hasan H\u00fcseyin\u2019in \u201cT\u00fcrkiye\u2019de bilimsel ele\u015ftiri anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n geli\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131na\u201d inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamas\u0131 da yaz\u0131n\u0131n can al\u0131c\u0131 yerlerinden biri olarak dikkat \u00e7ekiyordu.<\/p>\n
\u00d6zdemir \u0130nce\u2019nin bir di\u011fer yaz\u0131s\u0131 da ilk yaz\u0131s\u0131na yak\u0131n de\u011ferler i\u00e7eriyor. \u201cBedrettin C\u00f6mert\u2019i Ac\u0131 Hat\u0131rlamak\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bu yaz\u0131da gene hem ele\u015ftiri, ele\u015ftirmen olgular\u0131yla C\u00f6mert\u2019in ili\u015fkileri kurulurken, di\u011fer taraftan TRT\u2019deki Leonarda da Vinci belgeselindeki \u00e7al\u0131\u015fma an\u0131lar\u0131na de\u011finiyor. H\u00fcseyin C\u00f6nt\u00fcrk\u2019ten sonraki ikinci ger\u00e7ek ele\u015ftirmen olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc C\u00f6mert\u2019in izlenimci ele\u015ftiriye getirdi\u011fi ele\u015ftirilere dikkat \u00e7ekmekte, ele\u015ftirmen olmay\u0131p ele\u015ftiri yazanlara k\u0131zmakta ve bunlar\u0131n birbirlerinin yazd\u0131klar\u0131n\u0131 tekrar etmekten \u00f6te gitmediklerini belirtti\u011fini okuyoruz. Bu ki\u015filerin ele\u015ftiri kuramlar\u0131 meselesine hi\u00e7 kafa yormamalar\u0131na ra\u011fmen C\u00f6mert\u2019in bu y\u00f6nde kuramsal \u00e7al\u0131\u015fmalara yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n, onda ne denli bir ele\u015ftirmen kuma\u015f\u0131 oldu\u011funa dair izlenimler elde etti\u011finin de alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Bence yaz\u0131s\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u015fu benzetme de hayli ilgin\u00e7 ve \u00e7ok yerinde: \u201cBedrettin\u2019i \u00f6ld\u00fcrenler, g\u00fcn\u00fcn birinde eceliyle \u00f6lebilecek birini \u00f6ld\u00fcrmediler, T\u00fcrk ve d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr hazinesine de b\u00fcy\u00fck zarar verdiler. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck\u00e7e: Bedrettin\u2019in katillerinin Ephesos k\u00fct\u00fcphanesini yakan Erostrat (H\u00earostratos) rezilinden daha a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k yarat\u0131klar oldu\u011funu anl\u0131yorum.\u201d<\/p>\n
Buradan itibaren hi\u00e7 yay\u0131mlanmam\u0131\u015f yaz\u0131lar\u0131 okuyoruz art\u0131k kitapta. Bu yaz\u0131lar yak\u0131n arkada\u015f\u0131 Ak\u0131n \u00c7ubuk\u00e7u\u2019nun \u201cSivas Lisesi\u2019nden Do\u011fan Bir Deha: Bedrettin C\u00f6mert\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor. Ge\u00e7mi\u015fe dair an\u0131lar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak bir kompozisyon olu\u015fturan \u00c7ubuk\u00e7u, lise y\u0131llar\u0131nda C\u00f6mert\u2019in ayk\u0131r\u0131 fikir ve tav\u0131rlar sergiledi\u011fini, bunlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndakilerle tart\u0131\u015fmaktan keyif ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, her zaman ya\u015f\u00e7a kendinden b\u00fcy\u00fcklerle arkada\u015fl\u0131k etti\u011fini, Sivas\u2019ta dostlar\u0131yla \u201cP\u0131nar\u201d isimli bir dergi \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7ok \u00fcretken oldu\u011funu, payla\u015f\u0131mc\u0131 ve \u00f6\u011fretici \u00e7abalara s\u0131kl\u0131kla girdi\u011fini, \u00f6\u011frendiklerini aktarmak ve payla\u015fmay\u0131, kula\u011f\u0131 m\u00fczi\u011fe duyarl\u0131 olanlar\u0131n iyi dil \u00f6\u011frenebilece\u011fini dile getirdi\u011fini, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Halim Ya\u011fc\u0131\u2019n\u0131n ondan bir \u201cdahi\u201d olarak s\u00f6z etti\u011fini, lisede bir k\u0131z arkada\u015f\u0131n\u0131 dansa kald\u0131racak kadar \u00f6zg\u00fcvenli ve medeni oldu\u011funu, yapt\u0131\u011f\u0131 ve u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 her i\u015fte en iyisini yapmaya gayret etti\u011fini, \u0130talya\u2019da yak\u0131nlar\u0131ndaki bir kilise papaz\u0131ndan Latince \u00f6\u011frendi\u011fini dile getiriyor. T\u00fcm bu de\u011finmelerini \u015fu t\u00fcmcelerle tamaml\u0131yor \u00c7ubuk\u00e7u: \u201cK\u0131sac\u0131k \u00f6mr\u00fcne bir y\u00fczy\u0131l s\u0131\u011fd\u0131rd\u0131. \u00d6l\u00fcm\u00fcnden sonra kar\u0131s\u0131 Agostina bana, belki hi\u00e7 biriniz fark\u0131nda olmad\u0131n\u0131z ama dedi, \u00e7abuk \u00f6lece\u011fini o hissediyordu, onun i\u00e7in bu kadar \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve \u00fcretti diyecekti.\u201d<\/p>\n
Sonraki yaz\u0131 Enis Batur\u2019un \u201cYazg\u0131 Tekerle\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor. Bu yaz\u0131da bir \u00fctopya yap\u0131lm\u0131\u015f. E\u011fer C\u00f6mert ya\u015fasayd\u0131 1978\u2019den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin neler yapm\u0131\u015f olurdu d\u00fc\u015f\u00fcncesi genle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bilemeyiz belki de Batur\u2019un s\u00f6yledi\u011finden \u00e7ok farkl\u0131 daha derin meselelere de kafa yorabilirdi Bedrettin C\u00f6mert ya da tersi. Bence biz gene de 1940-1978 aras\u0131ndaki \u00fcretimlerini do\u011fru alg\u0131layal\u0131m ve genle\u015ftirelim. Eldeki ger\u00e7eklikten y\u00fcr\u00fcyelim. K\u0131saca bir ele\u015ftirmenin veya d\u00fc\u015f\u00fcn adam\u0131n\u0131n kendi kuram\u0131n\u0131 yazmas\u0131 gerekti\u011fine i\u015faret edildi\u011fi \u00fczere, bu konuyu derinle\u015ftirmeye bakal\u0131m.
\nAyd\u0131n \u00c7ubuk\u00e7u\u2019nun \u201cEle\u015ftiri ve Devrim\u201d yaz\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndaki C\u00f6mert\u2019e itiraz noktas\u0131 olan kat\u0131l\u0131k veya proleter duru\u015funun \u00fcst\u00fcne, kendini sonradan daha geli\u015ftirdi\u011fi noktas\u0131na varan vurgular\u0131 ve kendisiyle \u00f6zellikle Evrensel ve G\u00fcnl\u00fck Emek zamanlar\u0131m\u0131zdaki tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131za binaen \u015funu s\u00f6ylemeliyim ki, \u00c7ubuk\u00e7u ve onun temsil etti\u011fi kesimin, en \u00e7ok ben isterim C\u00f6mert Derinli\u011fi\u2019ni alg\u0131lamalar\u0131n\u0131. Bu i\u00e7lerinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131klar\u0131 kat\u0131l\u0131klar\u0131 a\u015fmak i\u00e7in kan\u0131mca \u00f6nemli bir i\u015fi ba\u015farmak anlam\u0131na gelir. \u201cOnun i\u00e7in ele\u015ftiri, daha o ilk tart\u0131\u015fmam\u0131zda g\u00f6sterdi\u011fi gibi devrimci bir eylem olmal\u0131yd\u0131\u201d vurgusu da san\u0131r\u0131m gene meseleyi bu kez genelde alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat \u00f6zelde tan\u0131mlayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. C\u00f6mert\u2019in pe\u015finde oldu\u011fu, \u00f6zellikle olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinde \u201cele\u015ftiri de\u011fil, ele\u015ftiri kuram\u0131\u201d meselesidir. Ki, bu y\u00f6nde ikonografi ve ikonoloji kuram\u0131n\u0131n pe\u015finden gitmi\u015f ve bu kuram\u0131 T\u00fcrkiye sanat tarihi alan\u0131nda irdelemi\u015ftir.<\/p>\n
Prof.Dr.G\u00fcnsel Renda\u2019n\u0131n \u201cBedrettin C\u00f6mert\u2019ten S\u00f6zler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda yer alan C\u00f6mert vurgular\u0131 hayli enteresan ve duygulan\u0131ml\u0131. Fakat bir sanat tarih\u00e7isi olarak bu metinler 3 Aral\u0131k 2010\u2019a kadar neden yay\u0131mlanmam\u0131\u015f? 1978-2010 aras\u0131nda bekletilmi\u015f olmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir kay\u0131p. Bir bilim insan\u0131 olarak Say\u0131n Renda\u2019n\u0131n bunu yapmaya hakk\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu sormak isterdim kendisine do\u011frusu. Bu vurgular\u0131n ne kadar\u0131 C\u00f6mert taraf\u0131ndan onanm\u0131\u015f, d\u00fczeltilmi\u015ftir; bu konulara da a\u00e7\u0131kl\u0131k getirilmeliydi kan\u0131mca bu yaz\u0131da.<\/p>\n
Prof. Kaya \u00d6zsezgin\u2019in \u201cSoyu Giderek T\u00fckenen Se\u00e7kin Bir Ayd\u0131n\u0131n An\u0131s\u0131na\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131ndan sonra C\u00f6mert\u2019i bizlerle bulu\u015fturan bir i\u015flevi \u00fcstlenmi\u015f \u00d6zgen Se\u00e7kin\u2019in \u201cBedrettin C\u00f6mert Ele\u015ftirisinde \u0130deolojinin Yeri\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131 yer almakta. Ben Se\u00e7kin\u2019e C\u00f6mert izda\u015flar\u0131ndan biri olarak C\u00f6mert\u2019in kitab\u0131na yay\u0131n y\u00f6netmenli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 ve Damar Yay\u0131nlar\u0131ndan yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cSanat ve Edebiyat \u00dczerine\u201dden beridir sayg\u0131 duyar\u0131m. Bu tip insanlar g\u00f6n\u00fcll\u00fc el\u00e7ilerdir bana g\u00f6re. Yaz\u0131s\u0131 derinlikli ve hatta doluluktan \u00f6te anlatmak istedi\u011fi bir\u00e7ok \u015fey varm\u0131\u015f da anlatam\u0131yormu\u015f gibi bir s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 da gizlemeden edemiyor. Asl\u0131nda Se\u00e7kin\u2019in bir yaz\u0131 de\u011fil de bir C\u00f6mert kitab\u0131 kaleme almas\u0131 gerekti\u011fine inand\u0131m ben bu yaz\u0131y\u0131 okuduktan sonra. Belki de yaz\u0131yordur. T\u00fcrkiye\u2019nin kuramc\u0131 \u00f6zleminin Bedrettin C\u00f6mert\u2019le son buldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ben de aynen kat\u0131l\u0131yorum. Bir de C\u00f6mert\u2019in yer verdi\u011fi \u015fu vurgusu da bence \u00e7ok \u00f6nemlidir: \u201cEle\u015ftirmen ki\u015fisel be\u011feninin de\u011fil, be\u011feninin tarihsel geli\u015fiminin denetiminde y\u00fcr\u00fcr.\u201d Ve yaz\u0131s\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, zaman\u0131nda neden bir Bedrettin C\u00f6mert kitab\u0131 da haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131n nedeni daha iyi anl\u0131yoruz: \u201cBedrettin C\u00f6mert tez elden unutturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bir entelekt\u00fcelimizdir.\u201d<\/p>\n
Sancar Se\u00e7kiner\u2019in \u201cAd\u0131mlar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131ndaki en \u00f6zl\u00fc ve beni \u00e7ok etkileyen t\u00fcmce: \u201cZaten bu \u00fclkede cezaland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f hi\u00e7 bir ba\u015far\u0131 yoktur\u201d. Dil ve Sanat kitab\u0131n\u0131n edit\u00f6rlerinden biri de olan Se\u00e7kiner\u2019in kitab\u0131n ba\u015f\u0131nda s\u00f6z\u00fc edilen d\u00f6rt belgeseli de bulunmakta. Bu belgeselleri de izleyip, bu yaz\u0131s\u0131yla birle\u015ftirip bir yorumda bulunmak isterdim do\u011frusu. \u0130nsani olmayan, gayri d\u00fcr\u00fcst olaylardan g\u0131na gelmi\u015f bir toplumun ciddi bir \u00fcyesi oldu\u011funu yaz\u0131s\u0131ndan anl\u0131yoruz. Onun edindi\u011fimiz bu \u00f6zelli\u011fi, C\u00f6mert ger\u00e7ekli\u011fiyle \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcr ve kan\u0131mca \u00f6nemli olan da budur. Evet, belki de C\u00f6mert ba\u015far\u0131lar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc, fakat \u00f6ld\u00fcrenler bir ger\u00e7e\u011fi g\u00f6remediler; C\u00f6mert\u2019i \u00f6ld\u00fcr\u00fcrlerken kendilerinin ve ailelerinin de i\u00e7inde oldu\u011fu bir toplumu \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdi ve bu, bir vatan hainli\u011fiydi.
\nProf.Dr.Tu\u011frul \u0130nal\u2019\u0131n ciltlere s\u0131\u011famayacak denli kapsaml\u0131 bir konu olan g\u00fczellik konusunu ele alan yaz\u0131s\u0131 ilkin kitab\u0131n ilerlemesine ters gibi dururken, gene de tam yerini bulmamazl\u0131kla birlikte C\u00f6mert\u2019in estetikle olan ba\u011flar\u0131na bir arma\u011fan niteli\u011fi olarak kabul edilebilir.<\/p>\n
Yrd.Do\u00e7.Dr.Bar\u0131\u015f G\u00fcm\u00fc\u015fba\u015f\u2019\u0131n \u201cBedrettin C\u00f6mert Ele\u015ftirisinin Geli\u015fimi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak \u015fiir ele\u015ftirisi \u00fczerine olan g\u00f6r\u00fc\u015flerinden genle\u015fmekte. Zaten yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda da edebiyat ele\u015ftirisi \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcnece\u011fi dile getiriliyor. \u00d6ncelikle \u015fahsi kanaatimi dile getirmeliyim ki, C\u00f6mert\u2019in ele\u015ftiriye bak\u0131\u015f\u0131 ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n kuramsal anlamda Amerikan edebiyat ele\u015ftirisiyle ba\u011f\u0131, olsa olsa Avrupa etkili Amerikan d\u00fczenekleri ya da Marksist de demiyece\u011fim daha Bauhaus etkili Amerikan d\u00fczenekleri boyutunda olabilir. \u00d6zellikle genel anlamda 1945 sonras\u0131nda \u015fekillenen Amerikan plastik sanatlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak, s\u00fcrekli Avrupa\u2019dan transferler ve dolay\u0131s\u0131yla dev\u015firme bir Amerikan sanat\u0131 havas\u0131n\u0131n yakaland\u0131\u011f\u0131 mal\u00fbmdur. S\u00f6ylemem odur ki C\u00f6mert ile Amerikan k\u00fclt\u00fcr\u00fc aras\u0131nda ba\u011flar aranacaksa, Amerika taraf\u0131nda b\u00f6yle bir ba\u011f\u0131 kurgulayaca\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi\u011fimiz kim ya da kimler varsa, onlar\u0131n K\u0131ta Avrupas\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131n \u00fczerine gidilmelidir. Volpe sonras\u0131nda C\u00f6mert\u2019in bir olgunlu\u011fa y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc konusuna dikkat \u00e7ekilmesi kan\u0131mca da do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m. Pratikten-kuramsala ge\u00e7i\u015f C\u00f6mert\u2019in s\u00f6ylemiyle somuttan soyuta do\u011fru y\u00fcr\u00fcyen bir C\u00f6mert ger\u00e7ekli\u011fine i\u015faret edilmesi de ayr\u0131ca \u00f6nemli. Pratikten kuramsala ya da somuttan soyuta ge\u00e7i\u015f, bi\u00e7imsel filozofilerden i\u00e7eriksel filozofilere ge\u00e7i\u015f anlam\u0131na da geliyor. Daha sonra G\u00fcm\u00fc\u015fba\u015f, \u201cC\u00f6mert\u2019in kuramsal ilgi ve \u00e7abas\u0131n\u0131 olu\u015fturan baz\u0131 temel konular \u00fc\u00e7 temel ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplanabilir\u201d diyor ve bu ba\u015fl\u0131klar\u0131 yaz\u0131s\u0131nda s\u0131ras\u0131yla a\u00e7\u0131yor. Bu \u00fc\u00e7 temel ba\u015fl\u0131k: 1) Bi\u00e7im-i\u00e7erik ili\u015fkisi ve \u015fiirsel yap\u0131. 2) \u015eiirde i\u00e7tenlik, duygu ve ak\u0131l. 3) Ger\u00e7ek\u00e7ilik, toplumcu ger\u00e7ek\u00e7ilik. Bu yaz\u0131yla ilgili bir\u00e7ok i\u015faretlemelerim ve usumda olu\u015fan tart\u0131\u015fma ba\u015fl\u0131klar\u0131m var, fakat burada bu kadarla yetinece\u011fim. Fakat G\u00fcm\u00fc\u015fba\u015f\u2019\u0131n yaz\u0131s\u0131 i\u00e7in \u00f6zetle bir sonu\u00e7 olarak \u015fu s\u00f6ylenebilir: \u00dczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren, sorgulamaya neden olan, duyarl\u0131 ve bilimsel bilgi i\u00e7eren bir yaz\u0131.<\/p>\n
Sonras\u0131nda kitap, C\u00f6mert\u2019in baz\u0131 mektuplar\u0131na ve bunlara yaz\u0131lan cevaplara ge\u00e7meden \u00f6nce, Tekin S\u00f6nmez\u2019in C\u00f6mert\u2019in mektubu \u00fczerinden bir \u00e7\u00f6z\u00fcmleme yaz\u0131s\u0131n\u0131n yer almas\u0131yla sona yakla\u015f\u0131yor ve en nihayetinde \u201cFoto\u011fraflarla Bedrettin C\u00f6mert\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle sona eriyor. Bir kere daha vurgulamak gerekir ki, 2010\u2019daki anma ve bu kitaba eme\u011fi ge\u00e7en her kim varsa, hepsini sayg\u0131 ve sevgilerimle selaml\u0131yorum.<\/p>\n
Notlar<\/strong> Priv.-Doz. Dr. \u00d6zkan Ero\u011flu<\/strong> NationalTurk yorumcusu \u00d6zkan Ero\u011flu’nun ‘Bedrettin C\u00f6mert Sevinci’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 yeni yaz\u0131s\u0131n\u0131 okurlar\u0131m\u0131zla payla\u015f\u0131yoruz…<\/p>\n","protected":false},"author":9192214,"featured_media":114751,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6221,5005,6670],"tags":[86847,106055,106056,106057,106909,106914,106058,10061,196075,82683,77579],"class_list":["post-114750","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur","category-manset","category-sanat","tag-bedrettin-comert","tag-bedrettin-comert-kimdir","tag-bedrettin-comert-yazisi","tag-della-volpe","tag-emre-kongar","tag-hasan-huseyin","tag-mayakovski","tag-nationalturk","tag-ozkan-eroglu","tag-ozkan-eroglu-nationalturk","tag-ozkan-eroglu-yazilari"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114750","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9192214"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=114750"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114750\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/114751"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=114750"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=114750"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=114750"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n(1) Emre Kongar, G\u00fcnsel Renda, Talat Tekin (Ed.), \u201cBedrettin C\u00f6mert \u00d6zel Say\u0131s\u0131\u201d, Hacettepe \u00dc. Sosyal ve \u0130dari Bilimler Fak\u00fcltesi, Be\u015feri Bilimler Dergisi, Ankara, Hacettepe \u00dc. Yay\u0131nlar\u0131, 1980, s. XI-XVI.
\n(2) Emre Kongar, \u201cBedrettin C\u00f6mert \u0130\u00e7in Yeni Bir Kitap\u201d, Remzi Kitapevi Kitap Gazetesi, Say\u0131: 79, Temmuz 2012, s. 3.
\n(3) Bar\u0131\u015f G\u00fcm\u00fc\u015fba\u015f-Sancar Se\u00e7kiner (Ed.), 70. Do\u011fum Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde Bedrettin C\u00f6mert Dil ve Sanat, Ankara Hacettepe \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, 2012, s. XXIV.<\/p>\n
\n Habilitation in Philosophie der Kunst<\/strong><\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"