{"id":115600,"date":"2012-08-02T16:36:12","date_gmt":"2012-08-02T13:36:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nationalturk.com\/?p=115600"},"modified":"2019-03-28T10:41:33","modified_gmt":"2019-03-28T07:41:33","slug":"plastik-sanatlar-elestirisi-uzerine-115600","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/plastik-sanatlar-elestirisi-uzerine-115600\/","title":{"rendered":"Plastik sanatlar ele\u015ftirisi \u00fczerine…"},"content":{"rendered":"

\"\"NationalTurk yorumcusu, akademisyen \u00d6zkan Ero\u011flu’nun ‘Plastik sanatlar ele\u015ftirisi \u00fczerine…’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131;<\/h1>\n

Bir ele\u015ftirmenin ele\u015ftirmen olabilmesi \u00e7a\u011fda\u015f duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sezmesi, duymas\u0131 ve kavramas\u0131 ile ba\u015flar.<\/p>\n

Sanatla ele\u015ftiriyi birbirinden ay\u0131rmak \u00e7o\u011fun tercih edilen yol olsa da, hatta ele\u015ftiri, sanata hizmet eden bir \u00e7al\u0131\u015fma kolu ise de sanat de\u011fildir diyen zihinlerden yana de\u011filim. Ben, tersini savunuyor, sanat ele\u015ftirisinin en az sanat kadar duyarl\u0131l\u0131k isteyen bir meslek oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, sadece, teoriyle daha i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131 oldu\u011funu kabul ederek, sanatla ele\u015ftiri aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa bir farkl\u0131l\u0131k oldu\u011funu kabul ediyorum. Bir ba\u015fka deyi\u015fle ele\u015ftirmen, bug\u00fcne kadar s\u00f6ylenmi\u015f ele\u015ftiri kuramlar\u0131 meselesini \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f olan kimsedir. Yan\u0131 s\u0131ra sanat\u0131n t\u00fcm duyarl\u0131 noktalar\u0131n\u0131 da eline ge\u00e7irmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. Ele\u015ftirmen, sanatla ilgili ne var ne yoksa m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca yalay\u0131p yutmu\u015f ve kendi s\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0131\u015fa vurma noktas\u0131na gelmi\u015f, yan\u0131 s\u0131ra kendi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na asla el s\u00fcrd\u00fcrmemi\u015f olmal\u0131d\u0131r. Ele\u015ftirmen, dedikodu, sohbet etme ve i\u00e7 bo\u015falt\u0131c\u0131 \u00e7abalardan kesinlikle uzak duran kimsedir.<\/p>\n

Ele\u015ftiri yapmadan \u00f6nce ele\u015ftiri yap\u0131lacak yap\u0131t\u0131n \u00f6zelliklerinin pozitif ve negatif y\u00f6nleri \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmek, dolay\u0131s\u0131yla bir ele\u015ftiri anlay\u0131\u015f\u0131na sahip olmaya gayret etmek gerekiyor. \u015fu an, bir yap\u0131t\u0131n \u00f6zellikleriyle, o yap\u0131t\u0131n bir tasviri olarak onu anlatmak, tan\u0131tmak \u00fczere ortaya konabilecek niteliklerden s\u00f6z ediyoruz. Bu nitelikler bi\u00e7im ve i\u00e7eri\u011fe ait olabilece\u011fi gibi, bir yap\u0131t\u0131n bir ba\u015fka yap\u0131tla yan yana getirilmesiyle (analoji) elde edilen \u00f6zellikler de olabilir.<\/p>\n

\"\"Kan\u0131mca her ele\u015ftirmen bir yap\u0131t\u0131n ba\u015fka ba\u015fka \u00f6zelliklerini g\u00f6recektir. Konu plastik sanatlarsa bi\u00e7im bizleri \u00e7ekmezse, ilgili yap\u0131t\u0131n i\u00e7eri\u011fiyle de ilgilenmeyece\u011fimizi s\u00f6ylemek durumunday\u0131m. Bir yap\u0131t\u0131n \u00f6zelliklerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n g\u00fcndeme gelebilmesi i\u00e7in s\u00f6z konusu yap\u0131tla ilgilenen ele\u015ftirmenlerin buldu\u011fu \u00f6zellikleri bir araya getirmesi de ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ele\u015ftirmenlerin s\u0131k s\u0131k bu bahsedilegelen i\u015fbirli\u011fini yapma zorunluluklar\u0131 da buradan kaynaklan\u0131r.<\/p>\n

Bir yap\u0131tta kendimizin \u00fcst\u00fcn tuttu\u011fu \u00f6zellikleri bulamazsak, o yap\u0131t bize g\u00f6re negatif bir sonuca ula\u015fm\u0131\u015f olur. O nedenle ele\u015ftirmenin teorik g\u00fcvenirlili\u011fini, yapaca\u011f\u0131 ba\u015fka ara\u015ft\u0131rma ve \u00e7al\u0131\u015fmalarla sa\u011flamas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ele\u015ftirmenin nas\u0131l biri olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir karara ula\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in onun \u00f6zellikle ba\u015fka k\u00fclt\u00fcr \u00e7abalar\u0131yla olan ili\u015fkisine bakmak, onu daha da net anlamay\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Ele\u015ftirmenin kendince do\u011fru say\u0131p, b\u00f6ylece belirledi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcleri elde etmesi belki de en \u00f6nemli a\u015famalardan biridir plastik sanatlar ele\u015ftirisinde. Bu y\u00f6nde ben bir plastik sanatlar ele\u015ftirmeni oldu\u011fum i\u00e7in ilkin bi\u00e7imselli\u011fi ortaya koyan \u00f6l\u00e7\u00fclerim \u00fczerine \u015funlar\u0131 s\u00f6yleyebilirim:
\nS\u00f6z konusu bi\u00e7imsel \u00f6l\u00e7\u00fcler, \u00fc\u00e7 temel ba\u015fl\u0131kta toplan\u0131r.<\/p>\n

Bu ba\u015fl\u0131klar \u201ce\u011filimler\u201d, \u201ctav\u0131rlar\u201d ve en nihayetinde \u201cbi\u00e7im\u201d \u015feklindedir.<\/p>\n

\u201cE\u011filimler\u201d, fig\u00fcr, d\u0131\u015favurum, soyut, soyutlama ve alternatif e\u011filimler \u015feklinde belirken, \u201cTav\u0131rlar\u201d, do\u011fal, de\u011fer arayan, kal\u0131plarla \u00f6r\u00fcl\u00fc, tekrarlayan, dekoratif, ill\u00fcstratif, \u201cBi\u00e7im\u201dse, bilinen uzam, yeni uzam, bilinen malzeme, yeni malzeme, bilinen eleman, metamorfik eleman, renk eleman, her\u015fey eleman \u015feklindedir.<\/p>\n

Bi\u00e7im dilini olu\u015fturan olumlu \u00f6zellikleri b\u00fcnyesinde toplayan yap\u0131tlar, ancak daha sonra i\u00e7erikle ilgili \u00f6zelliklere muhatap olabilir.
\n\u201c\u0130\u00e7erik\u201dle ilgili bu \u00f6zellikler, ikonografi, analoji, mistisizm, mitoloji, didaktizm ve semiyotizmdir.<\/p>\n

Yukar\u0131daki \u00f6l\u00e7\u00fclerin en genel anlamda t\u00fcr bilgisi, duyarl\u0131l\u0131k bilgisi ve duyarl\u0131l\u0131k duygusu ileri \u00e7\u0131k\u0131p, \u015fekillendi\u011fini belirtmekte yarar vard\u0131r.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ele\u015ftirmen i\u00e7in s\u00f6ylerken ve nas\u0131l bir ele\u015ftirinin pe\u015finde oldu\u011funu ortaya koyarken, izleyicinin de bir noktaya kadar da olsa ele\u015ftirel e\u011fitim g\u00f6rmesinden yana oldu\u011fumuzu belirtmeliyiz. Yoksa ger\u00e7ek sanat yap\u0131tlar\u0131n\u0131n alg\u0131lanmas\u0131 noktas\u0131nda \u00e7ok ciddi sorunlar\u0131n belirmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bizim taraftar\u0131 oldu\u011fumuz ele\u015ftiri filozofiden ve bilimlerden de m\u00fcmk\u00fcn olduk\u00e7a yararlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bilimler bir yap\u0131t\u0131n niteliklerini \u0131\u015f\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaya, ondan anlamam\u0131z\u0131 ve ondan zevk almam\u0131z\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmaya yarar. Filozofi ise daha \u00e7ok, sanat\u0131n mahiyeti ile de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda yard\u0131m eder, \u015fu ya da bu \u015fekilde buldu\u011fumuz sonu\u00e7lar\u0131 bir araya getirmede sentez g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc artt\u0131r\u0131r.<\/p>\n

Yararlan\u0131lan kaynak:
\nEge Berensel (Haz.), H\u00fcseyin C\u00f6nt\u00fcrk: \u00c7a\u011f\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi, C.1, \u0130stanbul, YKY, 2006.<\/p>\n

Priv.-Doz.Dr.\u00d6zkan Ero\u011flu
\nHabilitation in Philosophie der Kunst<\/h2>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

NationalTurk yorumcusu, akademisyen \u00d6zkan Ero\u011flu’nun ‘Plastik sanatlar ele\u015ftirisi \u00fczerine…’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131;<\/p>\n","protected":false},"author":9192214,"featured_media":115601,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6221,5005,6670],"tags":[196075,77579,79895],"class_list":["post-115600","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur","category-manset","category-sanat","tag-ozkan-eroglu","tag-ozkan-eroglu-yazilari","tag-plastik-sanatlar"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115600","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9192214"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=115600"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115600\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/115601"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=115600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=115600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=115600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}