{"id":215500,"date":"2015-07-16T09:55:06","date_gmt":"2015-07-16T06:55:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nationalturk.com\/?p=215500"},"modified":"2015-07-15T16:18:45","modified_gmt":"2015-07-15T13:18:45","slug":"nukleer-anlasmada-kim-ne-kazandi-215500","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/nukleer-anlasmada-kim-ne-kazandi-215500\/","title":{"rendered":"N\u00fckleer anla\u015fmada kim ne kazand\u0131?"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-large wp-image-215501\" src=\"http:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/iran_sevinc-553x360.jpg\" alt=\"\u0130ran\" width=\"610\" height=\"390\" title=\"\"><\/p>\n<h1>\u0130ran&#8217;la BM G\u00fcvenlik Konseyi&#8217;nin 5 daimi \u00fcyesi ve Almanya (P5+1 \u00fclkeleri) aras\u0131nda Viyana&#8217;daki n\u00fckleer m\u00fczakerelerde anla\u015fmaya var\u0131lmas\u0131n\u0131 AA muhabirine de\u011ferlendiren uzmanlar, anla\u015fma sonucunda ABD&#8217;nin de, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin de, \u0130ran&#8217;\u0131n da farkl\u0131 alanlarda kazan\u0131mlar elde ettikleri g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde.<\/h1>\n<p>\u0130stanbul Ticaret \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof Dr Hasan Basri Yal\u00e7\u0131n, anla\u015fma sayesinde ABD&#8217;nin n\u00fckleer enerji \u00fcretiminin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve \u0130ran&#8217;\u0131n s\u00fcrekli kontrol alt\u0131nda tutulacak olmas\u0131 gibi kazan\u0131mlar\u0131 oldu\u011funu, \u0130ran anla\u015fmay\u0131 kabul etme sebebinin \u00fclkeye uygulanan ekonomik ve diplomatik ambargolar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131na duydu\u011fu ihtiya\u00e7 oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>Uluslararas\u0131 silah denet\u00e7ileri yoluyla \u0130ran s\u00fcrekli kontrol alt\u0131nda tutulaca\u011f\u0131n\u0131 belirten Yal\u00e7\u0131n, &#8220;\u0130ran n\u00fckleer enerji \u00fcretiminin her safhas\u0131n\u0131, BM silah denet\u00e7ilerine a\u00e7may\u0131 kabul etti. \u0130ran art\u0131k s\u00fcrekli Bat\u0131l\u0131 mekanizmalar\u0131n kontrol\u00fc alt\u0131nda olacak&#8221; dedi.<\/p>\n<p>Y\u0131ld\u0131z Teknik \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Nursin Ate\u015fo\u011flu G\u00fcney, Obama&#8217;n\u0131n yapt\u0131r\u0131mlar sayesinde anla\u015fmaya var\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 hat\u0131rlatarak, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n<p>&#8220;Asl\u0131nda yapt\u0131r\u0131mlar \u0130ran&#8217;\u0131n n\u00fckleer programda eri\u015fti\u011fi noktay\u0131 engellemedi. Ama evet bu yapt\u0131r\u0131mlar zaman i\u00e7inde \u0130ran&#8217;\u0131 masaya getirdi. \u0130ran masaya geldi\u011finde n\u00fckleer alanda belli bir kapasiteye gelmi\u015fti. Anla\u015fma sonucunda sivil ama\u00e7l\u0131 n\u00fckleer enerji i\u00e7in uranyum zenginle\u015ftirme hakk\u0131n\u0131 kazanan \u0130ran, ayn\u0131 zamanda bunu k\u0131s\u0131tlad\u0131&#8221;<\/p>\n<p>ABD&#8217;nin bu anla\u015fmay\u0131 \u00e7ok istedi\u011fini savunan G\u00fcney, &#8220;\u0130ran&#8217;\u0131n n\u00fckleer kapasitesini daha da geli\u015ftirmesi ihtimali vard\u0131. Bunun sonucunda bir askeri m\u00fcdahale veya \u00e7at\u0131\u015fma gibi tercihler kal\u0131yordu. Ayr\u0131ca uluslararas\u0131 toplumun onaylad\u0131\u011f\u0131 bir anla\u015fma olunca bu anla\u015fmaya ra\u011fmen \u0130srail&#8217;in bir askeri m\u00fcdahalede bulunmas\u0131 da engellenmi\u015f oldu&#8221; ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n<p>Stratejik D\u00fc\u015f\u00fcnce Enstit\u00fcs\u00fc D\u0131\u015f Politika ve Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Program\u0131 Koordinat\u00f6r\u00fc Do\u00e7 Dr. Mehmet \u015eahin ise anla\u015fmada kazanan\u0131n ABD oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde. ABD&#8217;nin n\u00fckleer m\u00fczakereler sayesinde gerilim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0130ran&#8217;\u0131 k\u00fcresel sistemin sorunu haline getirdi\u011fini ifade eden \u015eahin, ABD&#8217;nin yapt\u0131r\u0131mlarla \u0130ran&#8217;\u0131 istedi\u011fi \u00e7izgiye \u00e7ekerek \u00fclkedeki de\u011fi\u015fimin de \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. \u015eahin, anla\u015fman\u0131n Bat\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir di\u011fer getirisinin ise Ortado\u011fu&#8217;da silahlanma yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilerek \u0130srail&#8217;in b\u00f6lgenin tek n\u00fckleer g\u00fcc\u00fc olarak kalmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>Ortado\u011fu Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi Ba\u015fkan\u0131 Do\u00e7. Dr. \u015eaban Karda\u015f, n\u00fckleer anla\u015fmaya var\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ABD\u2019nin ilk kazan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir gerilim kayna\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu sayede ABD\u2019nin Ortado\u011fu politikas\u0131nda bundan sonras\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir esneklik kazand\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n<p>\u0130ran ile k\u00f6t\u00fc ili\u015fkilerin pek \u00e7ok noktada ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki opsiyonlar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Karda\u015f, &#8220;\u0130ran\u2019\u0131n n\u00fcfusu ve ekonomik potansiyeli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6nemli bir g\u00fc\u00e7. \u0130ran&#8217;\u0131n g\u00fcc\u00fc, ABD&#8217;nin kullanabilece\u011fi bir potansiyel ta\u015f\u0131yor&#8221; dedi.<\/p>\n<p>Karda\u015f, &#8220;\u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise n\u00fckleer program\u0131 \u00f6telemi\u015f olacak. \u0130ran \u00f6ncelikle mali yapt\u0131r\u0131mlardan kurtulmu\u015f olacak. Onun da \u00f6tesinde \u0130ran&#8217;\u0131n uluslararas\u0131 toplumla ili\u015fkilerinin normalle\u015fmesinin \u0130ran&#8217;a pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck etkisi olacak. Enerji altyap\u0131s\u0131na yat\u0131r\u0131mlar, teknolojik yenilenme, uluslararas\u0131 finansal sisteme yeniden entegrasyon \u0130ran&#8217;\u0131n kazan\u0131mlar\u0131 aras\u0131nda&#8221; ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n<p>Washington merkezli Ulusal \u0130ran-Amerikan Konseyi Ba\u015fkan\u0131 Trita Parsi, anla\u015fman\u0131n diplomasi ve yumu\u015fak g\u00fcc\u00fcn, ABD eski Ba\u015fkan\u0131 George Bush d\u00f6neminin sert ve askeri \u00e7\u00f6z\u00fcmleri destekleyen anlay\u0131\u015f\u0131na galip geldi\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini belirterek, &#8220;Tarihi bir anla\u015fma. Sadece \u0130ran i\u00e7in de\u011fil, t\u00fcm b\u00f6lgenin jeopoliti\u011fini de\u011fi\u015ftirece\u011fi i\u00e7in tarihi. \u0130ran&#8217;\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi, b\u00f6lgede Irak ve Suriye krizlerinin gidi\u015fat\u0131n\u0131 da etkileyecek&#8221; de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n<p>Hem \u0130ran&#8217;\u0131n hem de P 5 art\u0131 1 \u00fclkelerinin anla\u015fmadan kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunan Parsi, &#8220;Elbette ki anla\u015fman\u0131n kal\u0131c\u0131 olmas\u0131, uygulanmas\u0131 sonucu belirleyecek. Kal\u0131c\u0131 olursa uzun vadede t\u00fcm b\u00f6lge kazan\u0131r. Kaybedenler sadece anla\u015fmaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Suudi Arabistan ve \u0130srail oldu&#8221; diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p>MEF \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Mustafa Kibaro\u011flu ise m\u00fczakerelerden iki taraf\u0131n da kazand\u0131\u011f\u0131 bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, &#8220;Her iki taraf da kazanan durumda. ABD ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin \u0130ran&#8217;\u0131n n\u00fckleer silah sahibi olmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan b\u00f6lgedeki di\u011fer \u00fclkelerin de n\u00fckleer silah \u00fcretmek istemesine dair endi\u015feleri giderildi. \u0130ran da anla\u015fma sayesinde uranyumu bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ama\u00e7larla geli\u015ftirdi\u011fini ispat edecek f\u0131rsat\u0131 elde etti&#8221; ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n<p>\u0130ran ile Birle\u015fmi\u015f Milletler&#8217;in (BM) be\u015f daimi \u00fcyesi ABD, Rusya, \u00c7in, \u0130ngiltere, Fransa ve Almanya&#8217;n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu 5+1 \u00fclkeleri aras\u0131nda uzun s\u00fcredir y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fczakerelerde d\u00fcn anla\u015fmaya var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015fti.<\/p>\n<p>\u0130ran&#8217;\u0131n n\u00fckleer program\u0131na ciddi s\u0131n\u0131rlamalar getiren anla\u015fmaya g\u00f6re, \u0130ran&#8217;a y\u00f6nelik t\u00fcm yapt\u0131r\u0131mlar Uluslararas\u0131 Atom Enerjisi Ajans\u0131 (UAEA) taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclecek do\u011frulama i\u015flemine paralel olarak kald\u0131r\u0131lacak.<\/p>\n<p>Anla\u015fma gere\u011fi \u0130ran, n\u00fckleer silah geli\u015ftirmesine katk\u0131da bulunabilecek fakat Ar-Ge \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 dahil hi\u00e7bir eyleme giri\u015fmeyecek, n\u00fckleer madde ve malzeme tedari\u011fiyle ilgili konularda sadece BMGK taraf\u0131ndan onaylanan kanallar\u0131 kullanabilecek. Bunlara kar\u015f\u0131l\u0131k \u0130ran&#8217;a y\u00f6nelik BM yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 dahil t\u00fcm yapt\u0131r\u0131mlar, UAEA taraf\u0131ndan yap\u0131lacak do\u011frulama i\u015flemlerine paralel olarak kald\u0131r\u0131lacak. Ne AB ne de ABD yeni ambargo karar\u0131 almayacak.<\/p>\n<!-- Error, Advert is not available at this time due to schedule\/geolocation restrictions! -->\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130ran&#8217;la BM G\u00fcvenlik Konseyi&#8217;nin 5 daimi \u00fcyesi ve Almanya (P5+1 \u00fclkeleri) aras\u0131nda Viyana&#8217;daki n\u00fckleer m\u00fczakerelerde anla\u015fmaya var\u0131lmas\u0131n\u0131 AA muhabirine de\u011ferlendiren uzmanlar, anla\u015fma sonucunda ABD&#8217;nin de, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin de, \u0130ran&#8217;\u0131n da farkl\u0131 alanlarda kazan\u0131mlar elde ettikleri g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":215541,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6665,6772],"tags":[1981,193521,16807,151275,193555],"class_list":["post-215500","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya","category-ortadogu","tag-iran","tag-iran-anlasma","tag-iran-nukleer","tag-iran-nukleer-anlasma","tag-iran-nukleer-muzakere"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215500","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215500"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215500\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/215541"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215500"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=215500"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=215500"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}