{"id":272128,"date":"2018-12-06T11:17:11","date_gmt":"2018-12-06T08:17:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.nationalturk.com\/?p=272128"},"modified":"2018-12-06T11:17:11","modified_gmt":"2018-12-06T08:17:11","slug":"olum-sacan-yag-yasaklanirsa-540-bin-olum-engellenebilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/olum-sacan-yag-yasaklanirsa-540-bin-olum-engellenebilir\/","title":{"rendered":"\u00d6l\u00fcm sa\u00e7an ya\u011f! &#8220;Yasaklan\u0131rsa 540 bin \u00f6l\u00fcm engellenebilir&#8221;"},"content":{"rendered":"<h2>D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn 2023&#8217;e dek g\u0131da zincirinden tamamen kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 hedefledi\u011fi trans ya\u011flar\u0131n y\u00fcksek oranda t\u00fcketilmesi herhangi bir nedene ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcmleri y\u00fczde 34, kalp damar hastal\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcmleri y\u00fczde 28, kalp damar hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fczde 21 oran\u0131nda art\u0131r\u0131rken, trans ya\u011flar her y\u0131l 540 bin ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sorumlu tutuluyor.<\/h2>\n<p>D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6) bu y\u0131lki sa\u011fl\u0131k asamblesinde trans ya\u011flar\u0131n g\u0131dalardan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve yerine sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u011flar\u0131n konulmas\u0131n\u0131 2019- 2023 hedefleri aras\u0131na ald\u0131. DS\u00d6 Ba\u015fkan\u0131 Tedros Adhanom Ghebreyesus ve \u00f6nceki ABD Hastal\u0131k Kontrol Merkezi Ba\u015fkan\u0131 Tom Frieden t\u0131p dergisi Lancet&#8217;de yay\u0131mlad\u0131klar\u0131 bilimsel makaleyle karar\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 bilimsel gerek\u00e7eleri ortaya koydu.<\/p>\n<p>End\u00fcstriyel ya\u011flar hakk\u0131nda giderek artan bilimsel kan\u0131tlar her y\u0131l d\u00fcnyada 540 bin ki\u015finin bu nedenle \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor. Y\u00fcksek gelirli \u00fclkeler daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u011flar kullan\u0131rken, d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkelerde g\u0131dalarda end\u00fcstriyel trans ya\u011flar\u0131n ucuz ve dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in daha fazla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131rken, DS\u00d6 yoksul \u00fclkelerde ya\u015fayan insanlar\u0131n end\u00fcstriyel ya\u011flarla zehirlenmesini sa\u011fl\u0131kta e\u015fitsizlik olarak ele al\u0131yor. <\/p>\n<p>DS\u00d6, 2023&#8217;e kadar trans ya\u011flar\u0131n g\u0131da zincirinden tamamen kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. DS\u00d6&#8217;n\u00fcn &#8220;REPLACE-YER\u0130NE KOY&#8221; olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 program, \u00fclkelere end\u00fcstriyel olarak \u00fcretilmi\u015f trans ya\u011flar\u0131n g\u0131da sekt\u00f6r\u00fcnden elimine edilmesine y\u00f6nelik y\u00f6ntemler i\u00e7eren bir yol haritas\u0131 sunuyor. \u00c7o\u011fu y\u00fcksek gelir grubuna ait 45 \u00fclkede trans ya\u011flar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n engellenmesine y\u00f6nelik ba\u015far\u0131l\u0131 uygulama \u00f6rnekleri bulunuyor. <\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;de de trans ya\u011flar ve sa\u011fl\u0131\u011fa olumsuz etkileri konusunda fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak i\u00e7in T\u00fcrk Kardiyoloji Derne\u011fi ve Sa\u011fl\u0131\u011fa Evet Derne\u011fi i\u015fbirli\u011fiyle &#8220;Trans Ya\u011f Projesi&#8221; ba\u015flat\u0131ld\u0131. Projeyle trans ya\u011flar konusunda halk\u0131 bilin\u00e7lendirmek, karar vericilere kan\u0131ta dayal\u0131 \u00f6neriler sunmak ve mevzuat talep etmek ama\u00e7lan\u0131yor. <\/p>\n<h3>&#8220;Trans ya\u011flar da t\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnleri gibi bir halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunu&#8221;<\/h3>\n<p>Sa\u011fl\u0131\u011fa Evet Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Elif Da\u011fl\u0131, AA muhabirinin sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlarken, T\u00fcrkiye&#8217;nin sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u011flar konusunda halk\u0131n fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131, end\u00fcstriyel olarak \u00fcretilen trans ya\u011flar\u0131n yerine sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u011flar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 desteklemesi, g\u0131da sekt\u00f6r\u00fcnde trans ya\u011f kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyen yasalar\u0131 \u00e7\u0131karmas\u0131, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u011flar\u0131n \u00fcretimi i\u00e7in tar\u0131m te\u015fvikleri vermesi gerekti\u011fini belirtti.<\/p>\n<p>D\u00fcnyada ve T\u00fcrkiye&#8217;de &#8220;fast food&#8221; sekt\u00f6r\u00fcnde kullan\u0131lan ya\u011flar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n zararl\u0131 trans ya\u011flar oldu\u011funu anlatan Da\u011fl\u0131, &#8220;Tran ya\u011flar; pasta, kek, bisk\u00fcvi gibi unlu mamullerde de s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u00dclkemizde geleneksel diyetin de\u011ferinin yeniden anla\u015f\u0131lmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Zeytinya\u011f\u0131 ve ay\u00e7i\u00e7ek ya\u011f\u0131n\u0131n katk\u0131s\u0131z olarak sunulmas\u0131 i\u00e7in bu konudaki tar\u0131m\u0131n ve k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerin te\u015fviki gereklidir.&#8221; dedi.<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131, end\u00fcstrinin, &#8220;trans ya\u011flar\u0131n zarar\u0131n\u0131 bilerek ticari \u00e7\u0131kar temin etmek i\u00e7in satt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kitlesel \u00f6l\u00fcmlere neden oldu\u011funu&#8221; dile getirerek, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n<p>&#8220;Trans ya\u011flar da t\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnleri gibi bir halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunudur. A\u00e7l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 gidermek i\u00e7in yedi\u011fimiz temel g\u0131dalara zehir kar\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n damarlar\u0131 daha olu\u015furken zedelenmektedir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam i\u00e7in suyun ve havan\u0131n temiz olmas\u0131 kadar besinimizin do\u011fal olmas\u0131 da \u00f6nemlidir. Trans ya\u011f t\u00fcketimi \u00f6zellikle kalp damar hastal\u0131klar\u0131, kalp krizi, fel\u00e7, \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131 ve obezite riskini art\u0131rmaktad\u0131r. Trans ya\u011flar kald\u0131r\u0131l\u0131rsa bu hastal\u0131klara ba\u011fl\u0131 y\u0131lda 540 bin ki\u015finin \u00f6lmesi engellenir. Geli\u015fmekte olan \u00e7ocuklar\u0131n dokular\u0131 zehirli ya\u011flarla kar\u015f\u0131la\u015fmaz. Halk beslendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek end\u00fcstri \u00e7\u0131kar\u0131na yarar sa\u011flayan zararl\u0131 maddeleri v\u00fccuduna almam\u0131\u015f olur.&#8221;<\/p>\n<p>Trans ya\u011f\u0131n elimine edilmesi konusunda halk ve devlet a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7bir engel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Da\u011fl\u0131, &#8220;Ancak trans ya\u011flar\u0131 \u00fcreten end\u00fcstri i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir engel vard\u0131r, karl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybeder. Tek engel end\u00fcstrinin \u00e7\u0131kar\u0131d\u0131r. Halk ve devlet el ele, end\u00fcstri \u00e7\u0131karlar\u0131na kar\u015f\u0131 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 korumal\u0131d\u0131r. Pek \u00e7ok \u00fclkenin trans ya\u011flar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde elimine etti\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r.&#8221; dedi.<\/p>\n<p>&#8211; &#8220;Anneler bu konuda sa\u011fl\u0131k el\u00e7isi olabilir&#8221;<\/p>\n<p>Marmara \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. P\u0131nar Ay da end\u00fcstriyel olarak \u00fcretilen trans ya\u011flar\u0131n d\u00fcnyada her y\u0131l 540 bin \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131n hesapland\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirerek, \u015fu bilgileri payla\u015ft\u0131:<\/p>\n<p>&#8220;D\u00fcnyada her 3 \u00f6l\u00fcmden biri, kalp damar hastal\u0131klar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak olu\u015fuyor. Bu \u00f6l\u00fcmlerin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck gelir grubu \u00fclkelerde ve 70 ya\u015f\u0131ndan \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmektedir. Trans ya\u011flar\u0131n y\u00fcksek oranda t\u00fcketilmesi herhangi bir nedene ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcmleri y\u00fczde 34, kalp damar hastal\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcmleri y\u00fczde 28, kalp damar hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fczde 21 oran\u0131nda art\u0131r\u0131yor.&#8221;<\/p>\n<p>Ay, end\u00fcstriyel olarak \u00fcretilen trans ya\u011flar\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak Danimarka&#8217;da 2004-2012 aras\u0131nda her y\u0131l 100 bin ki\u015fi ba\u015f\u0131na 22 \u00f6l\u00fcm\u00fcn engellendi\u011fini, New York&#8217;ta end\u00fcstriyel olarak t\u00fcketilen trans ya\u011f k\u0131s\u0131tlanmas\u0131yla, 2007-2013 aras\u0131nda kalp krizi nedeniyle hastane ba\u015fvurular\u0131nda y\u00fczde 7,8 oran\u0131nda azalma sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye, DS\u00d6&#8217;n\u00fcn \u00f6nerdi\u011fi stratejileri kararl\u0131l\u0131kla uygulad\u0131\u011f\u0131 takdirde bu konuda ba\u015far\u0131l\u0131 olmamas\u0131 i\u00e7in bir neden olmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden Ay, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131:<\/p>\n<p>&#8220;T\u00fcrkiye&#8217;de hen\u00fcz fark\u0131ndal\u0131k y\u00fcksek de\u011fil, ama \u00e7ok h\u0131zl\u0131 geli\u015febilir. Z nesli sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na daha d\u00fc\u015fk\u00fcn, bol su i\u00e7iyor, sa\u011fl\u0131kl\u0131 besleniyor, sigara t\u00fcketmiyor, egzersiz yap\u0131yor. Bu neslin anneleri \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 asla trans ya\u011flar ile beslemek istemiyorlar. Anneler bu konuda sa\u011fl\u0131k el\u00e7isi olabilir. Yasa yap\u0131c\u0131lar\u0131n konuyla ilgili bilgilendirilmeleri gerekiyor. Sivil toplum \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te bu konuda etkin olacakt\u0131r. Karar verilirse hedefi tutturmamas\u0131 i\u00e7in bir neden yok. T\u00fcrkiye bir\u00e7ok sa\u011fl\u0131k zararl\u0131s\u0131 i\u00e7in en iyi kanunlar\u0131 \u00e7\u0131karm\u0131\u015f \u00fclkelerdendir. Bu konuda da lider olmamas\u0131 i\u00e7in hi\u00e7 bir engel yoktur.&#8221; diye konu\u015ftu.<\/p>\n<!-- Error, Advert is not available at this time due to schedule\/geolocation restrictions! -->\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn 2023&#8217;e dek g\u0131da zincirinden tamamen kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 hedefledi\u011fi trans ya\u011flar\u0131n y\u00fcksek oranda t\u00fcketilmesi herhangi bir nedene ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcmleri y\u00fczde 34, kalp damar hastal\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcmleri y\u00fczde 28, kalp damar hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fczde 21 oran\u0131nda art\u0131r\u0131rken, trans ya\u011flar her y\u0131l 540 bin ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sorumlu tutuluyor. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6) bu y\u0131lki sa\u011fl\u0131k asamblesinde trans &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":272129,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6155,5005,6669],"tags":[93194,1253,62050,218698],"class_list":["post-272128","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem","category-manset","category-saglik","tag-aa","tag-dunya-saglik-orgutu","tag-fast-food","tag-trans-yag"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=272128"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272128\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/272129"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=272128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=272128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=272128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}