Karar yazarlar\u0131 Ahmet Ta\u015fgetiren, Elif \u00c7ak\u0131r ve Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur\u2019a konu\u015ftu. G\u00fcl\u2019\u00fcn sorulara verdi\u011fi yan\u0131tlar \u015f\u00f6yle:<\/a><\/p>\nAhmet Ta\u015fgetiren: Siz 1991\u2019de Refah Partisi\u2019nde siyasete ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan bu yana d\u0131\u015f politikan\u0131n i\u00e7indesiniz. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 da yapt\u0131n\u0131z. Son olarak \u0130dlib\u2019te ya\u015fananlarla ba\u015flayal\u0131m isterseniz. Nas\u0131l bak\u0131yorsunuz? Bug\u00fcnden bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda Suriye\u2019de nerede yanl\u0131\u015f yap\u0131ld\u0131?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: \u0130dlib\u2019de olup bitenlerle ilgili fazla bir \u015fey s\u00f6ylemem pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc sahadaki ger\u00e7eklere, bilgilere tam vak\u0131f de\u011filim. Tabiat\u0131yla askeri durumlar\u0131, istihbarat verilerini \u015fu anda i\u015fin ba\u015f\u0131nda olanlar, pozisyonlar\u0131 gere\u011fi de\u011ferlendirip, kararlar\u0131n\u0131 verecekler. Onlara \u015fu an i\u00e7in \u2018bunu de\u011fil \u015funu yap\u0131n\u2019 \u015feklinde tavsiyede bulunmak do\u011frusu sorumsuz bir davran\u0131\u015f olur benim a\u00e7\u0131mdan. S\u00f6yleyece\u011fim \u015fey, \u00e7ok k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131l\u0131yor olsak da Suriye ile topyek\u00fcn bir sava\u015fa girmemek y\u00f6n\u00fcnde olur.<\/p>\n
Ama meseleye genel Suriye politikas\u0131 olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda esasen daha i\u015fin ba\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n Suriye\u2019ye yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7ok yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Arap Bahar\u0131 geldi\u011finde Suriye\u2019de de temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere dair daha fazla istekte bulunan insanlar sokaklara d\u00f6k\u00fcld\u00fcler. Onlar\u0131n taleplerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekirdi. Ama d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnki Suriye devleti otoriter bir devlet. Bu t\u00fcr devletlerde sivil toplum hareketlerine kar\u015f\u0131 al\u0131nacak tedbirler ancak askeri tedbirlerden ibaret olur. Bunun \u00f6tesinde bir \u015fey beklemek zaten ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fildi. O d\u00f6nemde asl\u0131nda Suriye h\u00fck\u00fcmetine T\u00fcrkiye olarak epeyce yard\u0131mc\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k, bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi i\u00e7in. Ne yaz\u0131k ki Suriye ile ili\u015fkiler \u00e7ok erken bir safhada koptu. Ancak o zamanlar b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131ndan, \u00f6zellikle Bat\u0131\u2019dan, ABD\u2019den gelen \u00e7ok a\u011f\u0131r bask\u0131lar, \u00e7ok radikal yakla\u015f\u0131mlar \u00f6yle bir noktaya geldi ki bu politikalar\u0131n arkas\u0131na sanki g\u00fc\u00e7 de konacak intiba\u0131 verildi. Sonra bu yakla\u015f\u0131mlar\u0131n arkas\u0131na g\u00fc\u00e7 konmayaca\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca da tabii ki bir ate\u015f hatt\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya olarak. \u015eimdi buradaki esas noksanl\u0131k \u015fu; hi\u00e7bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f stratejisi olmadan bir cephe a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Suriye politikas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri yanl\u0131\u015f oldu\u011funu, hatal\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylediniz. Somut olarak nerede yanl\u0131\u015f yap\u0131ld\u0131?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: \u0130ran ve Rusya\u2019n\u0131n Suriye rejimine deste\u011fi hafife al\u0131nd\u0131. Halbuki, \u0130ran i\u00e7in rejimin d\u00fc\u015fmemesi bir varolu\u015f sebebidir. Rusya i\u00e7in ise \u00c7arl\u0131k, Kom\u00fcnizm ve bug\u00fcnk\u00fc y\u00f6netim i\u00e7in de stratejik olan s\u0131cak denizlere ula\u015f\u0131m meselesidir. Amerika askeri olarak gelmeyece\u011fini belli ettikten sonra Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131n kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 dengeleyecek ba\u015fka bir g\u00fc\u00e7 mevcut de\u011fildi. Ruslar\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131kartma Ekim 2015\u2019te ger\u00e7ekle\u015fti. Bundan \u00f6nce siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00e7abalar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015f olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Siz bir \u015feyi bir kez k\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda art\u0131k onun sahibi oluyorsunuz. Bir yere bir kez girdi\u011finizde, m\u00fcdahil oldu\u011funuzda e\u011fer dengeleri kurmad\u0131ysan\u0131z, \u00e7\u0131k\u0131\u015f stratejisini \u00e7ok iyi olu\u015fturmad\u0131ysan\u0131z giderek o i\u015fin i\u00e7ine \u00e7ekiliyorsunuz, ondan sonraki geli\u015fmeler sorunu y\u00f6netmek noktas\u0131na kadar sizi s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor ve problem sizin probleminize d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. O a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bug\u00fcn b\u00f6lgede \u00e7ok b\u00fcy\u00fck sorunlar var ve neticede gelinen nokta itibar\u0131yla Ortado\u011fu b\u00f6lgesinde halk\u0131 Arap olan, M\u00fcsl\u00fcman olan iki tane \u00fclke var ki i\u015fte biri Irak di\u011feri Suriye. \u0130kisinin de bel kemi\u011fi k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. \u0130kisi de darmada\u011f\u0131n olmu\u015f. \u0130kisi de art\u0131k devlet fonksiyonlar\u0131n\u0131 g\u00f6remez hale gelmi\u015f. \u015eimdi bunlar bu haldeyken \u00f6te yanda Filistin sorunu hala \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f, Filistin ba\u011f\u0131ms\u0131z devleti kurulmam\u0131\u015f, iki devletli neticeye ula\u015f\u0131lmam\u0131\u015f. \u00c7ok hazin bir tablo var ortada.<\/p>\n
Ahmet Ta\u015fgetiren: \u00c7\u0131kam\u0131yoruz. \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olmayan bir s\u00fcre\u00e7 yani.<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Benim vizyonum \u015fu; h\u00fck\u00fcmetlerimizin de vaktiyle vizyonuydu. \u00dclke i\u00e7erisinde bar\u0131\u015f, istikrar ve g\u00fcvenlik; b\u00f6lgede bar\u0131\u015f, istikrar ve g\u00fcvenlik. Bu sa\u011flanmadan ne bir \u00fclkede ne de bir b\u00f6lgede ekonomik kalk\u0131nma, geli\u015fme, kal\u0131c\u0131 bir refah ger\u00e7ekle\u015fmiyor. Bunun \u00f6rnekleri d\u00fcnyada var. \u00dclkeler \u00f6yle sava\u015fm\u0131\u015flar ki birbirlerini yok etmecesine. Sonunda \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n getirdi\u011fi y\u0131k\u0131m\u0131 fark edip, nas\u0131l m\u00fcreffeh ve mutlu bir \u00fclke ve b\u00f6lge olunur, onun yolunu bulmu\u015flar. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6lgemizde de bu fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n olmas\u0131yd\u0131 bizim b\u00fct\u00fcn \u00e7abam\u0131z. \u0130lk uygulamalar\u0131m\u0131za bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda hep o \u015fekilde politikalar\u0131n devreye sokuldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Hatta Irak sava\u015f\u0131na girmeyi\u015fimizin, tereya\u011f\u0131ndan k\u0131l \u00e7eker gibi o i\u015ften s\u0131yr\u0131lmam\u0131z\u0131n alt\u0131nda bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler vard\u0131.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Sizin Ba\u015fbakanl\u0131k ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z d\u00f6nemde Avrupa Birli\u011fi ile yak\u0131n ili\u015fkileri olan bir T\u00fcrkiye vard\u0131. Son d\u00f6nemde ise Rusya ile \u00e7ok yak\u0131nla\u015fan, Avrasya perspektifine yak\u0131n duran bir T\u00fcrkiye var. Bu yak\u0131nla\u015fman\u0131n maliyeti de en son \u0130dlib\u2019te ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Rusya ile girilen bu ili\u015fkiye nas\u0131l bak\u0131yorsunuz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinin \u00e7ok k\u00f6kl\u00fc bir tarihi vard\u0131r. Osmanl\u0131 d\u00f6nemi var. Hatta T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin bug\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131rlarda olmas\u0131nda dolayl\u0131 olarak Ruslar\u0131n katk\u0131s\u0131 da oldu. Biliyorsunuz Bol\u015fevik \u0130htilali olunca me\u015fhur Sykes-Picot Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n maddeleri Ruslar taraf\u0131ndan if\u015fa edildi. O zaman enternasyonalizmin savunuculu\u011funu yapan Lenin y\u00f6netimi, Rus i\u015fgalini ideolojik a\u00e7\u0131dan yanl\u0131\u015f bulup askerlerini kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131na \u00e7ekti. Cumhuriyet d\u00f6neminde de T\u00fcrkiye\u2019nin sanayile\u015fmesinde Ruslar\u0131n katk\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. \u00d6te yandan ortada bir Sovyet d\u00f6nemi ya\u015fand\u0131. Sovyet d\u00f6neminde neler oldu\u011funu konu\u015fmaya gerek var m\u0131? B\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131ndan nas\u0131l bir silindir gibi ge\u00e7ip, din ve ulusal bilin\u00e7 b\u0131rakmad\u0131klar\u0131n\u0131 hat\u0131rlarsak anlar\u0131z Sovyet d\u00f6neminin ne oldu\u011funu. T\u00fcrkiye\u2019nin Sovyet tehdidi d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131 nas\u0131l sa\u011fland\u0131? Rusya b\u00fcy\u00fck bir millet ve b\u00fcy\u00fck bir devlet. Sovyetler \u00e7\u00f6kt\u00fc ama Rusya kendisini gerek Asya\u2019da gerek Avrupa\u2019da tekrar yeniliyor. Hatta Bat\u0131\u2019n\u0131n Sovyet rejiminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc f\u0131rsat bilerek yapt\u0131\u011f\u0131 geni\u015flemelerin de bir nevi intikam\u0131n\u0131 almak i\u00e7in de\u011fi\u015fik politikalar geli\u015ftiriyor ve uyguluyor. B\u00fcy\u00fck devletler ile kom\u015fuysan\u0131z, hele bu kom\u015fu otoriter bir b\u00fcy\u00fck devletse, ili\u015fkileriniz ne d\u00fc\u015fmanca olacak ne de kendinizi kapt\u0131racaks\u0131n\u0131z. Bu husus \u00e7ok \u00f6nemli. D\u00fc\u015fman da olmayacaks\u0131n\u0131z gayet samimi, d\u00fcr\u00fcst ili\u015fkiler geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7ok u\u011fra\u015facaks\u0131n\u0131z, onlara kar\u015f\u0131 ba\u015fkalar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n aleti de olmayacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin, demokratik ve \u00e7o\u011fulcu bir \u00fclke olabilmesi i\u00e7in, Bat\u0131 bloku i\u00e7erisinde Avrupa\u2019yla beraber yer almas\u0131 gerekiyor. Bu gereklilik de \u015fundan kaynaklan\u0131yor a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131; T\u00fcrkiye\u2019nin ancak demokraside, hukukta ve insan haklar\u0131nda y\u00fcksek standartlarla y\u00f6netildi\u011finde kendi problemlerini \u00e7\u00f6z\u00fcp g\u00fc\u00e7l\u00fc olaca\u011f\u0131 ve bunu ekonomik geli\u015fmenin de takip edece\u011fi ger\u00e7e\u011finden hareketle s\u00f6yl\u00fcyorum. Zaten b\u00fct\u00fcn uluslararas\u0131 kurumlarda yerini de y\u0131llar i\u00e7erisinde buna g\u00f6re tespit etmi\u015f. Bu stat\u00fcs\u00fc varken, T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya ile ne d\u00fc\u015fman olmas\u0131 ne de kendini kapt\u0131rmas\u0131 uygun olur. Son d\u00f6nemlerdeki ili\u015fkilerde bu a\u00e7\u0131dan biraz \u00f6l\u00e7\u00fc ka\u00e7t\u0131. \u00d6zellikle askeri alandaki S-400 meselesi belki en kritik olan\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc nihayette T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri\u2019nin b\u00fct\u00fcn standartlar\u0131, mi\u011fferinden tutun da hava kuvvetlerine, kara kuvvetlerine kadar her \u015feyi NATO standartlar\u0131nda. TSK\u2019n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn etkinli\u011fi de asl\u0131nda oradan geliyor. B\u00fct\u00fcn tatbikatlar, e\u011fitimler, lojistikler, bunlar arka planda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck organizasyonlar\u0131n eseri. Bu a\u00e7\u0131dan o konuda a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 do\u011fru yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 kanaatindeyim. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir \u00fclkenin bir elinde S-400, \u00f6b\u00fcr elinde de bu silah sistemlerini by-pass etmek i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f u\u00e7aklar\u0131n olamayaca\u011f\u0131n\u0131 asker ve diplomatlar\u0131n g\u00f6rmesi gerekirdi. T\u00fcrkiye\u2019nin F-35\u2019lerle ilgili meselesi gelecekteki hava kuvvetlerimizin g\u00fcc\u00fcyle ilgili bir konu. O a\u00e7\u0131dan belki daha vakitler vard\u0131r, konuya bu a\u00e7\u0131dan tekrar bak\u0131lmas\u0131 gerekir. Cumhurba\u015fkan\u0131 oldu\u011fum d\u00f6nemde bu konular yine g\u00fcndemdeydi. O zaman bana hem askerlerin hem Hariciyenin verdi\u011fi brifingler \u00e7er\u00e7evesinde bunlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Az \u00f6nce T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye politikas\u0131yla ilgili ele\u015ftirel c\u00fcmleler kurdunuz ama siz 2014\u2019te Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0131rakt\u0131n\u0131z. Suriye meselesinde T\u00fcrkiye\u2019nin pozisyonu zaten netle\u015fmi\u015fti 2014\u2019e gelindi\u011finde. M\u0131s\u0131r ile ili\u015fkiler kopmu\u015ftu. Sizin o d\u00f6nemde bu politikalar geli\u015ftirilirken bir ele\u015ftiriniz, itiraz\u0131n\u0131z oldu mu?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Ba\u015f\u0131ndan beri silahl\u0131 m\u00fccadeleye mesafeli durdu\u011fum bilinir. Bu konular\u0131 tabii ki kendi aram\u0131zda \u00e7ok konu\u015ftuk, enine boyuna tart\u0131\u015ft\u0131k. M\u0131s\u0131r ile ilgili tutumum da \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131: O g\u00fcnk\u00fc olup bitenleri \u015f\u00fcphesiz ki onaylamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, ama ben uzun vadeli \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek ili\u015fkilerin muhafazas\u0131ndan yanayd\u0131m.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Siz konuyu i\u00e7 politikaya getirmi\u015f oldunuz. T\u00fcrkiye\u2019de, uzunca zamand\u0131r hem iktidar\u0131yla hem muhalefetiyle bir siyasi t\u0131kan\u0131kl\u0131k ya\u015fan\u0131yor. Bu noktada yeni partiler kuruluyor. Nas\u0131l bak\u0131yorsunuz yeni partilere?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: T\u00fcrkiye\u2019de siyaset dilinin ve siyasi arg\u00fcmanlar\u0131n ne yaz\u0131k ki i\u00e7i dolu de\u011fil. \u00d6z\u00fc sa\u011flam de\u011fil, derinli\u011fi yok, daha \u00e7ok taktiksel. T\u00fcm tart\u0131\u015fmalar \u2018nas\u0131l kazan\u0131r\u0131m, nas\u0131l kazan\u0131l\u0131r, nas\u0131l kazand\u0131\u2019ya dayan\u0131yor. Memleket i\u00e7in neyin iyi neyin k\u00f6t\u00fc olaca\u011f\u0131 yeterince konu\u015fulmuyor. Siyaset \u00e7er\u00e7evesinde konu\u015fulan her \u015fey b\u00f6yle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kadar\u0131yla.<\/p>\n
Onun i\u00e7in bu kutupla\u015fma, \u2018nas\u0131l kazan\u0131r\u0131z\u2019\u0131n bir y\u00f6ntemi olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Hal b\u00f6yle olunca da kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 her s\u00f6ylem kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 \u00fcretiyor. \u00dcretilen kar\u015f\u0131tl\u0131klar sonu\u00e7 olarak r\u00f6van\u015f al\u0131c\u0131 davran\u0131\u015flara eviriliyor ve buradan da karma\u015fa \u00e7\u0131k\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de siyaset ne yaz\u0131k ki d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Halbuki siyaset kapsay\u0131c\u0131 olsa, herkesi angaje edici, herkesi i\u015fin i\u00e7erisine dahil edici olsa, diyalog ve uzla\u015fma merkezli olsa o zaman daha bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir siyaset \u00e7\u0131kar ortaya.<\/p>\n
Bu kutupla\u015fma siyasetinin T\u00fcrkiye i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck tehdit oldu\u011funu Cumhurba\u015fkan\u0131 iken defalarca s\u00f6yledim. Bu siyaset dilinin hi\u00e7bir faydas\u0131 olmaz. Siyasi tarihimize bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda y\u0131llar\u0131n nas\u0131l heba edildi\u011fini, ne maliyetler \u00f6dendi\u011fini hat\u0131rdan \u00e7\u0131kartmamal\u0131y\u0131z. \u00c7o\u011fulculu\u011fun gere\u011fi ayr\u0131 ayr\u0131 tezleri ileri s\u00fcrmek siyasetin do\u011fas\u0131d\u0131r. Ancak bunu bir kutupla\u015ft\u0131rma ve kavga vesilesi k\u0131lmak ve kazanmak i\u00e7in her \u015feyi mubah g\u00f6rme metodu esas al\u0131n\u0131rsa bundan herkes zarar g\u00f6r\u00fcr. Yak\u0131n zamanda koca bir Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi yap\u0131ld\u0131. Tart\u0131\u015fmalara bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda \u00f6z\u00fcyle, i\u00e7eri\u011fiyle ilgili ne kadar az \u015fey konu\u015fuldu, de\u011fil mi? Tart\u0131\u015fmalar maalesef PR merkezli olman\u0131n \u00f6tesine g\u00fc\u00e7l\u00fckle ge\u00e7ebiliyor. Bu iyi bir \u015fey de\u011fil.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: O halde biraz daha somut soral\u0131m. Uzun y\u0131llar birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z eski Ba\u015fbakan Ahmet Davuto\u011flu Gelecek Partisi\u2019ni kurdu. Ali Babacan\u2019\u0131n da parti kurmak \u00fczere oldu\u011funu biliyoruz. Babacan\u2019\u0131n partisinden bahsedilirken s\u00fcrekli sizin ad\u0131n\u0131z da ge\u00e7iyor. Siz bu kurulacak partinin neresindesiniz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Asl\u0131nda bunu Ali Bey \u00e7ok d\u00fcr\u00fcst ve samimi bir \u015fekilde kamuoyuna a\u00e7\u0131klad\u0131. Ben cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra aktif siyasetin i\u00e7inde olmayaca\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftim. Ben tutarl\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir insan\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcndelik siyasetin i\u00e7inde de\u011filim. Ancak yak\u0131c\u0131 memleket meseleleri varken tecr\u00fcbemi kendime saklayacak bir insan da olmam beklenemez. Memleketimin faydas\u0131na g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm temel konularda usul\u00fcne uygun bir \u015fekilde siyasete katk\u0131 sunmak ve g\u00f6r\u00fc\u015flerimi payla\u015fmak hem hakk\u0131m hem de g\u00f6revim. Ali Bey parti kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken kamuoyunu gerekti\u011finde bilgilendiriyor ve benimle de zaman zaman g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Ama siz \u00e7ok tecr\u00fcbeli bir siyaset\u00e7isiniz ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in esas olarak bunun sizin partiniz oldu\u011fu s\u00f6yleniyor ve size bu partinin ilerideki potansiyel cumhurba\u015fkan\u0131 aday\u0131 olarak bak\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Bir siyasi partinin kurulu\u015f gerek\u00e7esi bir ki\u015fiyi cumhurba\u015fkan\u0131 yapmak olabilir mi Allah a\u015fk\u0131na. Bu tip yak\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131 do\u011fru bulmuyorum. Siyasi partiler her \u015feyin vakti saati geldi\u011finde kazanmak i\u00e7in do\u011fru olan ne ise onu yaparlar.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Partiyi destekliyorsunuz ama de\u011fil mi?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Tabii ki destekliyorum. Ali Bey\u2019in karakterine, e\u011fitimine, bilgisine, siyaset \u00fcslubuna g\u00fcvenen ve takdir eden bir insan\u0131m.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Yeni partilerin kurulmas\u0131 i\u00e7in toplumsal bir talebin olmas\u0131 gerekiyor. Siyasi tarihimize bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yeni ve ba\u015far\u0131l\u0131 partilerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 toplumda bir s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131k zamanlar\u0131ndan sonraya denk geliyor. Son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde \u0130Y\u0130 Parti kuruldu, Gelecek Partisi kuruldu. Bu yeni partiler ve Babacan\u2019\u0131n partisi i\u00e7in b\u00f6yle yeterli bir toplumsal talep g\u00f6r\u00fcyor musunuz?<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Benzer bir konjonkt\u00fcrde AK Parti\u2019yi kurmu\u015f birka\u00e7 isimden biri olarak \u00f6zellikle.<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Dedi\u011finiz gibi siyasi partiler sadece ki\u015filerin arzusuyla ortaya \u00e7\u0131kmaz. Toplum mecbur eder yeni siyasi olu\u015fumlar\u0131. AK Parti\u2019yi kurarken haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z programlar, beyannameler ciddi bir emek mahsul\u00fcyd\u00fc ve bilin\u00e7li olarak yaz\u0131lan \u015feylerdi. Aram\u0131zdan birinin kalemiyle yaz\u0131l\u0131p konan \u015feyler de\u011fildi. O zaman onlar\u0131 \u00e7ok i\u00e7selle\u015ftirenlerimiz vard\u0131.<\/p>\n
AK Parti kurulu\u015f ilkelerinin ve de\u011ferlerinin ben hala \u00e7ok do\u011fru oldu\u011funa, T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00e7ok ge\u00e7erli oldu\u011funa inan\u0131yorum. Son d\u00f6nemlere kadar beni davet ettikleri kongrelere yazd\u0131\u011f\u0131m mesajlarda da hep onlar\u0131 hat\u0131rlatt\u0131m ve o kurulu\u015f ilkelerine d\u00f6nmenin \u00e7ok do\u011fru olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. T\u00fcrkiye \u00e7ok ola\u011fan\u00fcst\u00fc d\u00f6nemlerden ge\u00e7ti. Hain bir darbe te\u015febb\u00fcs\u00fc, onun travmas\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlar ya\u015fand\u0131. T\u00fcrkiye\u2019yi buradan s\u00fcratli bir \u015fekilde \u00e7\u0131karman\u0131n yolu, geli\u015fmi\u015f demokrasilere sahip \u00fclkelerdekine benzer bir demokratik nizam\u0131, y\u00fcksek hukuk prensiplerini ihdas etmek ve insan haklar\u0131 ilkelerini bihakk\u0131n uygulamakla m\u00fcmk\u00fcn. T\u00fcrkiye\u2019nin bug\u00fcn kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u0131k\u0131nt\u0131lardan s\u00fcratli bir \u015fekilde kolayl\u0131kla \u00e7\u0131kabilece\u011fine ve bunun da ekonomik kalk\u0131nmay\u0131 beraberinde getirece\u011fine inan\u0131yorum. A\u00e7\u0131k s\u00f6yleyeyim, bunlar\u0131 kimler ba\u015farabilirse onlar T\u00fcrkiye\u2019ye en hay\u0131rl\u0131 hizmeti yapm\u0131\u015f olur. Aksi takdirde g\u00fcndelik meselelerle bocalay\u0131p kendi kendimizi bo\u015f yere t\u00fcketmi\u015f oluruz.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Siyaset d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funuzu s\u00f6ylediniz. Ali Bey\u2019e tavsiyelerde bulundu\u011funuzu belirttiniz. Bu yeni kurulan partilere daha \u00f6nce AK Parti\u2019nin kurulu\u015funda \u00f6nc\u00fc isimlerden biri olarak ne tavsiye ediyorsunuz, \u00f6ncelikli olarak ne yap\u0131lmas\u0131 gerekir?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Herkese, ve \u015fu anda mevcut y\u00f6netime de, s\u00f6yleyece\u011fim \u015fu; T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir yola girmesi gerekir. Salt g\u00fcvenlik\u00e7i yol, sizi tedbir \u00fczerine tedbir almaya mecbur eder. Bu nedenle hukuk ve adalet en \u00f6nde gelir. Bu ise en kolay d\u00fczeltilecek mesele, burada sadece bir irade gerekiyor. \u0130nsan haklar\u0131 standartlar\u0131n\u0131n uygulamas\u0131n\u0131 y\u00fckseltmekten ge\u00e7iyor bunun yolu. T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011fini ve imaj\u0131n\u0131 \u00e7ok s\u00fcratli bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirebilirsiniz. \u00d6zellikle gazeteciler, bas\u0131n yay\u0131n ve sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri ve siyaset\u00e7ilerle ilgili baz\u0131 davalar var. Anayasa Mahkemesi bile bunlar\u0131 yanl\u0131\u015f buluyor. Bunlar \u00e7ok s\u00fcratli bir \u015fekilde d\u00fczeltilebilir. T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fczerinden bu y\u00fck al\u0131nm\u0131\u015f olur. Bu t\u00fcr davalar\u0131n nelere m\u00e2l oldu\u011funu yak\u0131n zamanda hep beraber g\u00f6rd\u00fck. E\u011fer A\u0130HM\u2019nin ve bizim Anayasa Mahkemesi\u2019nin kararlar\u0131 dikkate al\u0131narak hareket edilirse bunun T\u00fcrkiye\u2019ye birden iyimser bir hava getirece\u011fine inan\u0131yorum.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Ba\u015fka bir g\u00fcncel tart\u0131\u015fmadan devam edelim. FET\u00d6\u2019n\u00fcn siyasi aya\u011f\u0131 diye bir tart\u0131\u015fma \u00e7\u0131kt\u0131. Eski Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 \u0130lker Ba\u015fbu\u011f 2009\u2019da Meclis\u2019ten askerlerin sivil mahkemelerde yarg\u0131lanmas\u0131yla ilgili ge\u00e7en bir maddeye at\u0131fla o yasay\u0131 FET\u00d6\u2019n\u00fcn \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 ima etti. Cumhurba\u015fkan\u0131 ona sert bir cevap verdi. Siz o s\u0131rada Cumhurba\u015fkan\u0131yd\u0131n\u0131z, o yasay\u0131 onaylad\u0131n\u0131z. Bu tart\u0131\u015fmayla ilgili ne dersiniz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Hat\u0131rlarsan\u0131z o s\u0131ralar T\u00fcrkiye AB ile m\u00fczakerelere ba\u015flam\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck AB hedefi var ve iddial\u0131 bir reform s\u00fcrecine girmi\u015fiz. Benim de AB s\u00fcrecine ne kadar \u00f6nem verdi\u011fimi, nas\u0131l \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fimi bilirsiniz. AB s\u00fcrecine salt bir AB \u00fclkesi olmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakmad\u0131m. Ama \u015funa da inan\u0131yorum ki AB \u00fcyesi bir \u00fclkenin sahip oldu\u011fu hukuk, ekonomi ve siyaset standartlar\u0131n\u0131 uygulayan, AB \u00fcyesi olmayan Norve\u00e7 gibi bir \u00fclke olursak bu bizi her bak\u0131mdan hem mutlu hem zengin hem g\u00fc\u00e7l\u00fc yapar. Burada iki \u00f6nemli kriter vard\u0131r; siyasi kriterler ve ekonomik kriterler. Siyasi kriterler i\u00e7erisindeki maddelerden biri de sivil asker ili\u015fkileriydi. Bunlar daima g\u00fcndemimizde olan meselelerdi. MGK kanununun de\u011fi\u015fmesine de bakarsan\u0131z, o da ayn\u0131 \u015fekilde AB reformlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde yeniden d\u00fczenlenmi\u015ftir. O zaman MGK bir nevi g\u00f6lge h\u00fck\u00fcmet gibiydi. Operasyonel taraflar\u0131 vard\u0131 MGK\u2019n\u0131n. Bunlar sivil asker ili\u015fkilerinin AB standartlar\u0131na ta\u015f\u0131nmas\u0131yla ilgili yasalard\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin zaten Kat\u0131l\u0131m Ortakl\u0131\u011f\u0131 Belgesi\u2019nde taahh\u00fcd\u00fcyd\u00fc bu de\u011fi\u015fiklikler. Dolay\u0131s\u0131yla bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde bana gelmi\u015f bir maddeydi. Kanunla\u015f\u0131rken ne Meclis b\u00fcrokrasisi ne de partiler taraf\u0131ndan Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ilgili bir itirazda bulunulmam\u0131\u015f, ben de imzalad\u0131m. Cumhurba\u015fkanlar\u0131 kendilerini Anayasa Mahkemesi yerine koymazlar. Ben Abdullah G\u00fcl tekrar cumhurba\u015fkan\u0131 olmas\u0131n diye gelen yasay\u0131 da onaylad\u0131m, g\u00f6nderdim.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Tam da bununla ilgili ele\u015ftiriliyorsunuz. \u00c7ankaya\u2019da noter gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z, her gelen yasay\u0131 onaylad\u0131\u011f\u0131n\u0131z s\u00f6yleniyor. Neden b\u00f6yle oldu?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Do\u011frudur, fakat benim geri g\u00f6nderdi\u011fim yasalar oldu ama say\u0131 olarak azd\u0131r. Sebebi \u015fu; benim o zaman hukuk b\u00fcromda kurdu\u011fum ekip, yasalar komisyonlardayken \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015fl\u0131yordu. Bunu meclistekiler de bilir. Yasalar\u0131n \u00e7o\u011funu Meclis komisyonlar\u0131nda d\u00fczelttiriyordum. O da \u015fundan dolay\u0131yd\u0131; A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 yasa Genel Kurul\u2019a da benim \u00f6n\u00fcme de d\u00fczg\u00fcn gelsin, yani veto edip de kendi h\u00fck\u00fcmetimi zor durumda b\u0131rakmayay\u0131m, \u00fclke zaman kaybetmesin hassasiyetiydi bu.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Bug\u00fcn bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ke\u015fke daha \u00e7ok veto etseydim diyor musunuz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Ben PR pe\u015finde ko\u015fmad\u0131m. Benim yakla\u015f\u0131m\u0131m genelde iyilik yap suya at, bal\u0131k bilmezse H\u00e2l\u0131k bilsin anlay\u0131\u015f\u0131 oldu. Ama bug\u00fcn bunun tam anla\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ben de g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n
Ahmet Ta\u015fgetiren: Siyasi ayak diye g\u00fcndeme girdi ama T\u00fcrkiye uzun s\u00fcredir FET\u00d6 travmas\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yor. Birka\u00e7 boyutu var. Bir paralel devlet yap\u0131lanmas\u0131 boyutu var. 15 Temmuz sonras\u0131nda yo\u011fun bi\u00e7imde s\u00fcren yarg\u0131lamalar ve mahkumiyetler var. KHK ile g\u00f6revden almalar ya\u015fan\u0131yor. Toplumsal anlamda \u00e7ok geni\u015f bir travma ya\u015fan\u0131yor. Devlette bu kadar yap\u0131lanma nas\u0131l oldu. Nerede hata yap\u0131ld\u0131?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Buradan \u00e7\u0131kart\u0131lacak esas ders \u015fu; Kimsenin akl\u0131n\u0131, fikrini mutlak bir \u015fekilde bir din adam\u0131na, bir siyaset\u00e7iye veya ideolojik bir gruba teslim etmemesi laz\u0131m. \u0130\u015fte bu grubun her \u015feyi gasp etmesinin, hain darbe giri\u015fimine kadar gelebilmesinin alt\u0131nda bu zihniyet yatar. \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnmez misiniz, akletmez misiniz\u201d diye s\u00fcrekli telkin eden bir dinin mensuplar\u0131y\u0131z. Koca koca okumu\u015f insanlar akl\u0131n\u0131 fikrini hi\u00e7 muhakeme etmeden bir yerlere teslim etmi\u015f. Dedi\u011fim gibi bu teslimiyet ister din\u00ee bir motivasyon sonucu, isterse bir ideoloji ad\u0131na olsun her zaman felaketle sonu\u00e7lan\u0131yor.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Devlet buradan nas\u0131l bir ders \u00e7\u0131karmal\u0131?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnceye, \u015fiddet i\u00e7ermeyen her fikre kar\u015f\u0131 devletin e\u015fit olmas\u0131 ama \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 \u015fart ko\u015fmas\u0131 gerekiyor. \u015eeffafl\u0131k burada \u00f6nemli. Devlet bir zamanlar farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelere e\u015fit mesafede durmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in herkes devlete s\u0131zma te\u015febb\u00fcslerinde bulundu. Bu s\u0131zma giri\u015fimi bazen sa\u011f, bazen sol, bazen din ad\u0131na olmu\u015ftur. Her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncenin, \u015fiddet i\u00e7ermeyen fikrin, \u00f6rg\u00fctlenmesi serbest olacak ama \u015feffafl\u0131k \u015fart\u0131yla.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Darbe gecesi cep telefonuyla canl\u0131 yay\u0131nlara ba\u011fland\u0131n\u0131z. \u0130lk defa sizi o kadar \u00f6fkeli g\u00f6rd\u00fck. O gece ne hissettiniz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Olup bitenlere ger\u00e7ekten inanamad\u0131m. Yurtd\u0131\u015f\u0131nda bana en \u00e7ok \u201cT\u00fcrkiye\u2019de tekrar bir darbe te\u015febb\u00fcs\u00fc olur mu\u201d diye sorarlard\u0131. \u201cOut of question!, yani s\u00f6z konusu de\u011fil\u201d derdim. B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken bir darbe te\u015febb\u00fcs\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015fmak b\u00fcy\u00fck bir \u015foktu.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Tabii sadece g\u00fcvenlik sorunlar\u0131 de\u011fil s\u00f6z konusu olan art\u0131k. Y\u00fczbinleri a\u015fan tutuklamalar var. Y\u00fczbinlerce KHK\u2019l\u0131 var. Ciddi adalet sorunlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu ma\u011fduriyetleri g\u00f6r\u00fcyor musunuz, ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Bunlar\u0131 s\u00f6ylemek bile su\u00e7lamalar\u0131 g\u00f6ze almay\u0131 gerektiriyor.<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Tabii \u00e7ok do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. Bazen \u00e7ok yak\u0131n tan\u0131d\u0131klar\u0131m\u0131zdan, en ufak alakas\u0131 olmayan hatta en ba\u015f\u0131ndan beri bu gruba \u00e7ok tepkili olan insanlardan bile \u00f6rnekler var. Onun i\u00e7in adalet meselesi \u00e7ok \u00f6nemli. Duygularla ve s\u00fcbjektif kanaatlerle hareket etmemek gerekir. Bunlar\u0131 so\u011fukkanl\u0131l\u0131kla hep ayr\u0131\u015ft\u0131rmak laz\u0131m. B\u00fcy\u00fck haks\u0131zl\u0131klar oluyor. Kitlesel cezaland\u0131rma diye bir \u015fey ne modern demokrasilerde ne de bizim anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131zda s\u00f6z konusudur.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: 28 \u015eubat\u2019la bu d\u00f6nemde \u00e7ok s\u0131k mukayeseler yap\u0131l\u0131yor. O d\u00f6nemde de cad\u0131 av\u0131na d\u00f6nen fi\u015flemeler, ihra\u00e7lar vard\u0131. Bu d\u00f6neminde en b\u00fcy\u00fck karakteristi\u011fi KHK ihra\u00e7lar\u0131. Nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Temel g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm meseleler haricinde Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra \u00e7ok az a\u00e7\u0131klama yapt\u0131m. Onlardan biri de buydu. KHK\u2019larla bir\u00e7ok akademisyenin, g\u00f6revlilerin ihrac\u0131 s\u00f6z konusuydu. Bunlar hukuk devletinde olmamas\u0131 gereken \u015feyler. Her kesimden \u00e7ok b\u00fcy\u00fck haks\u0131zl\u0131klar\u0131n ve ac\u0131lar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n
Ahmet Ta\u015fgetiren: ABD\u2019nin bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn, darbenin arkas\u0131nda oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde bir kanaat var.<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Bu i\u015fin ba\u015f\u0131ndaki ve \u00f6nde gelenleri uzun s\u00fcredir ABD\u2019de. B\u00f6yle bir \u015feyin ABD\u2019nin en az\u0131ndan g\u00fcvenlik ve istihbarat kurumlar\u0131n\u0131n bilgisi d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek \u00e7ok b\u00fcy\u00fck safl\u0131k olur. Bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u00fck\u00fcmet Sistemi\u2019ne ge\u00e7ildi, \u00fc\u00e7 y\u0131la yakla\u015ft\u0131. Siz o zamanlar \u201cT\u00fcrk i\u015fi ba\u015fkanl\u0131k olmaz\u201d demi\u015ftiniz. Sistemi nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz, oturdu mu sizce?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Ben siyasete \u00f6\u011frencilik y\u0131llar\u0131mda ba\u015flad\u0131m. Bir\u00e7ok hususu kendi i\u00e7imizde tart\u0131\u015farak olgunla\u015ft\u0131rd\u0131k. S\u00f6yledi\u011fim \u015feyleri hep i\u00e7selle\u015ftirerek s\u00f6ylemi\u015fimdir. Tabii ki yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131m yerler olur, noksan\u0131m eksi\u011fim \u00e7\u0131kar ama s\u00f6ylediklerimi inanarak s\u00f6yl\u00fcyorum. Cumhurba\u015fkan\u0131 iken de parlamenter sistemin T\u00fcrkiye i\u00e7in daha do\u011fru oldu\u011funu s\u00f6yledim. Hatta Cumhurba\u015fkan\u0131 olarak yetkilerimin azalt\u0131lmas\u0131n\u0131n bile demokratik nizama daha uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u0131k s\u0131k ifade ettim. \u00c7\u00fcnk\u00fc o Anayasa\u2019da Cumhurba\u015fkan\u0131na tan\u0131nan yetkiler bir darbe anayasas\u0131nda darbenin ba\u015f\u0131n\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek verilmi\u015fti. O yetkileri parlamenter sisteme inanan benden \u00f6nceki Cumhurba\u015fkanlar\u0131 da kullanmamaya \u00e7ok \u00f6zen g\u00f6stermi\u015flerdir. O zaman yeni anayasa tasla\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yledim. \u015eimdiye kadar T\u00fcrk tipi bir parlamenter sistemle y\u00f6netildik. Vesayet sistemleri vard\u0131, g\u00f6lge kabineler vard\u0131. Bunlar T\u00fcrkiye\u2019nin ba\u015f\u0131na neler a\u00e7t\u0131. Bundan sonra da T\u00fcrk tipi bir ba\u015fkanl\u0131k sistemi olmas\u0131n dedim. Benim tercihim tam demokratik parlamenter sistemden yanad\u0131r. Bunu o zaman da konu\u015ftum tavr\u0131m\u0131 da ona g\u00f6re koydum.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Peki o zaman ke\u015fke daha g\u00fc\u00e7l\u00fc itiraz etseydim diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Aktif bir siyasi fig\u00fcr olarak e\u011fer devam ediyor olsayd\u0131m yapard\u0131m onu. Ama fikrimi a\u00e7\u0131k\u00e7a onlarca TV kameras\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde payla\u015ft\u0131m. Tabii i\u00e7eride de \u00f6nemli isimlerle a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k bunun yanl\u0131\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 konu\u015ftum.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Bu 23 Nisan Meclis\u2019in 100\u2019\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131 olacak. Uzun bir Meclis tarihi var T\u00fcrkiye\u2019nin. Hem yeni kurulan partiler hem de mevcut muhalefet partileri parlamenter sisteme d\u00f6n\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yapt\u0131lar. Siz de parlamenter sisteme geri d\u00f6n\u00fclmesi fikrine kat\u0131l\u0131yor musunuz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Biraz evvel tam demokratik parlamenter sistemden yana oldu\u011fumu beyan ettim. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti kurulmadan \u00f6nce Osmanl\u0131 Devleti Yemen\u2019de dahi sand\u0131k kurmu\u015f, se\u00e7im yapt\u0131rm\u0131\u015f. Meclis-i Mebusan var. Parlamento gelene\u011fi Cumhuriyet\u2019in \u00f6ncesinde de var. Meclis \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015f Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019na. Zaman zaman meclisin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftur ama meclis her zaman politikan\u0131n, T\u00fcrk siyasetinin merkezidir. Milli irade her daim Meclis\u2019in \u015fahs\u0131nda tecess\u00fcm etmi\u015ftir. Siyasi partilerin a\u011f\u0131r toplar\u0131 diye s\u00f6yledi\u011fimiz \u00f6nemli siyasi fig\u00fcrler hep Meclis\u2019ten gelmi\u015ftir. TBMM bug\u00fcne kadar hi\u00e7 bu kadar \u00f6nemsizle\u015ftirilmemi\u015fti. Bunun noksanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye hissediyor.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: 31 Mart\u2019taki \u0130stanbul se\u00e7imlerini YSK iptal edildi\u011finde siz bir tweet att\u0131n\u0131z. 27 Nisan\u2019daki 367 karar\u0131na benzettiniz. Tepkiler de ald\u0131n\u0131z. Neden \u00f6yle bir tweet att\u0131n\u0131z?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Bana yap\u0131lan yanl\u0131\u015f\u0131n ba\u015fkas\u0131na yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istemem. \u00d6zel hayat\u0131mda da buna dikkat etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m. O g\u00fcn o yanl\u0131\u015f yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 bana. \u015eahs\u0131mda b\u00fct\u00fcn millete yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Millet de kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 o zaman verdi sand\u0131kta. Burada da bir yanl\u0131\u015f yap\u0131ld\u0131. Yanl\u0131\u015f\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da hep beraber g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk. Tutarl\u0131 olmam\u0131z laz\u0131m.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: CHP lideri Kemal K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu\u2019yla r\u00f6portaj yapt\u0131k. \u201cBa\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc konusunda biz zaman\u0131nda hata yapt\u0131k\u201d dedi. CHP\u2019de bir de\u011fi\u015fim \u00e7abas\u0131 var. En son say\u0131n K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu Kud\u00fcs mitingine de gitti. CHP\u2019deki de\u011fi\u015fimi nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Bunlar g\u00fczel, takdir edilmesi gereken davran\u0131\u015flar. \u00c7ok kat\u0131 bir laiklik anlay\u0131\u015f\u0131ndan buraya gelinmesi \u00e7ok \u00f6nemli. Biliyorsunuz bu cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 sisteminin yolunu da o 367 karar\u0131 a\u00e7t\u0131. Eski Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n konu\u015fmas\u0131n\u0131 da izledim. O da bu ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc yasa\u011f\u0131n\u0131n arkas\u0131nda TSK olarak durmakla \u00e7ok yanl\u0131\u015f yapt\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Asl\u0131nda gelinen bu nokta normalle\u015fme i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Peki, ba\u015fka bir meseleye ge\u00e7elim. 2009 y\u0131l\u0131nda siz \u201ciyi \u015feyler olacak\u201d dediniz ve T\u00fcrkiye\u2019nin kadim sorunlar\u0131ndan K\u00fcrt meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131. \u0130yi \u015feyler de oldu. Ama sonu k\u00f6t\u00fc bitti. Nerede yanl\u0131\u015f yap\u0131ld\u0131? Tekrar \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine d\u00f6n\u00fcl\u00fcr m\u00fc?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Bu mesele T\u00fcrkiye\u2019nin en \u00f6nemli konular\u0131ndan biridir. Buna \u015f\u00f6yle bakar\u0131m; t\u00fcm \u00fclkelerden daha fazla K\u00fcrt n\u00fcfusumuz var. Barzani\u2019nin referandum tart\u0131\u015fmalar\u0131 olurken \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131yd\u0131. CNN T\u00fcrk\u2019te bir harita \u00fczerinde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor, d\u00f6rt \u00fclkedeki K\u00fcrtler g\u00f6steriliyordu haritada. Sonra CNN International\u2019e ge\u00e7tim ayn\u0131 harita \u00fczerinde konu\u015fuluyor, ama bir farkla. T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fczerinde 15 milyon, Irak\u2019ta 4 milyon, Suriye\u2019de 2 milyon, \u0130ran\u2019da 6 milyon yaz\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019deki haritada ise bu yoktu. Bu bir realite, bu kadar K\u00fcrt n\u00fcfusumuz var. Cevaplanmas\u0131 gereken as\u0131l soru, bu n\u00fcfusumuzu ne kadar e\u015fit vatanda\u015f k\u0131labiliyoruz, nas\u0131l mutlu ve \u00fclkesine ba\u011fl\u0131 hale getirebiliyoruz? Bu meseleye her y\u00f6n\u00fcyle bakacaks\u0131n\u0131z. Kendi i\u00e7erimizde bu meseleyi halletti\u011fimiz takdirde, hem kendi \u00fclkemizi hem b\u00f6lgeyi sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131r\u0131z. Ama kendi \u00fclkemizde bu meseleyi halledemezsek, meselenin kendi \u00fclkemizde kalmay\u0131p b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 boyutlara ula\u015fmas\u0131ndan korkard\u0131m.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Art\u0131k uluslararas\u0131 bir meseleye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Uygulanan politikalar\u0131n neticesi, burada kimseyi su\u00e7lamak istemem. Hepimizin sorumlulu\u011fu. Kendi i\u00e7imizde, kendi inisiyatifimizle y\u00fcksek insan haklar\u0131 standartlar\u0131yla halledemeyince b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 boyutlara gitti, zor i\u015fler.<\/p>\n
Ahmet Ta\u015fgetiren: HDP\u2019ye y\u00f6nelik bir tecrit, izolasyon var. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 buluyor musunuz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131mda hepsini angaje etmeye \u00e7ok \u00f6nem verirdim. Her d\u0131\u015f ziyaretimde b\u00fct\u00fcn partilerden oldu\u011fu gibi onlardan da temsilci al\u0131rd\u0131m. Bu beni gitti\u011fim yerde g\u00fc\u00e7l\u00fc yapard\u0131. Masaya \u015f\u00f6yle oturunca hepsini tan\u0131t\u0131rd\u0131m. MHPli arkada\u015f\u0131m\u0131 da HDP\u2019li arkada\u015f\u0131m\u0131 da tan\u0131t\u0131rd\u0131m. B\u00fct\u00fcn gezilerimde de olmu\u015flard\u0131r. Hi\u00e7bir ayr\u0131m yapmadan b\u00fct\u00fcn belediyeleri Batman\u2019\u0131 da Diyarbak\u0131r\u2019\u0131 da ziyaret etmi\u015fimdir. Onlara bu \u00fclkeye ait olduklar\u0131n\u0131 hep bu \u015fekilde hissettirdim.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok say\u0131da gazeteci, siyaset\u00e7i hi\u00e7bir d\u00f6nemde olmad\u0131\u011f\u0131 kadar hapiste. Osman Kavala, Ahmet Altan, M\u00fcmtazer T\u00fcrk\u00f6ne, Selahattin Demirta\u015f cezaevinde. Ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Y\u00f6netimin T\u00fcrkiye\u2019deki iklimi pozitife \u00e7evirme meselesinin en k\u0131sa yolu i\u015fte bu siyaset\u00e7ilerin, yazarlar\u0131n, gazetecilerin ve sivil toplumcular\u0131n tutuksuz yarg\u0131lanmas\u0131d\u0131r. Zaten AYM\u2019nin de A\u0130HM\u2019in de karar\u0131 bu y\u00f6nde. Y\u00fcksek mahkeme kararlar\u0131 uygulan\u0131rsa bu ad\u0131m i\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131da \u00e7ok takdir edilir ve olumlu hava, ekonomi dahil, bir\u00e7ok \u015feye yans\u0131r.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: \u015eehir \u00dcniversitesi ve Bilim Sanat Vakf\u0131\u2019na kayy\u0131m atand\u0131. Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan kendisiyle bu konuda telefonda konu\u015ftu\u011funuzu a\u00e7\u0131klad\u0131. Bilim ve Sanat Vakf\u0131\u2019na kayy\u0131m karar\u0131 sonras\u0131 da ilk defa \u0130slami vak\u0131flar ses \u00e7\u0131kard\u0131lar. Bu konuda ne dersiniz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: \u00dcniversiteyi hep beraber kurduk. Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019yla beraber a\u00e7t\u0131k. \u00dcniversiteye kayy\u0131m atanma s\u00fcrecinde a\u00e7\u0131klamalar yapsam faydas\u0131 olmayacakt\u0131. Bu gidi\u015fat\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in kendisiyle konu\u015ftum. \u201cHep beraber kurduk\u201d dedim, o da bana \u201cBu i\u015fi ben yapt\u0131m, tahsisi sonradan devire \u00e7evirmi\u015fler\u201d dedi. \u201cDevri ben de do\u011fru bulmuyorum, ama tekrar tahsis yap\u0131labilir\u201d dedim. Sonu\u00e7ta iyi bir \u00fcniversite. Neticede sizin karar\u0131n\u0131z ama d\u00fczeltilirse b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar \u00e7ok sevinir memnun olur, tersi kararda da \u00e7ok \u00fcz\u00fcl\u00fcrler dedim. \u00d6te yandan, di\u011fer vak\u0131flar\u0131n bilahare Bilim ve Sanat Vakf\u0131na da kayy\u0131m tayin edilmesine tepkisini de \u00f6nemli buluyorum.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Bu size bug\u00fcne kadar hi\u00e7 sorulmad\u0131. O y\u00fczden sormam\u0131z gerek. 2018 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7iminde CHP ve Saadet Partisi sizi ortak cumhurba\u015fkan\u0131 aday\u0131 g\u00f6stermek istedi. Siz bu giri\u015fimi kabul ettiniz ama aday olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131n\u0131z. Bu arada \u015fu an bulundu\u011fumuz ofisinizin oldu\u011fu yere bir helikopterle o g\u00fcnlerde Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 olan say\u0131n Hulusi Akar ve Cumhurba\u015fkan\u0131 s\u00f6zc\u00fcs\u00fc \u0130brahim Kal\u0131n\u2019\u0131n gelip sizi ikna ettikleri s\u00f6ylendi. O s\u00fcre\u00e7te tam olarak ne ya\u015fand\u0131? Neden aday olmad\u0131n\u0131z?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Asl\u0131nda bunlar\u0131 o g\u00fcnlerde \u015feffaf bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klad\u0131m. A\u00e7\u0131klama metnimi okursan\u0131z bug\u00fcn konu\u015ftu\u011fumuz pek \u00e7ok \u015feyin \u00f6z\u00fcn\u00fc de orada s\u00f6yledim. Benim tekrar aday olmak gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcncem olsayd\u0131 \u00e7ok daha erkenden organize olurdum. Hayat\u0131 dernek\u00e7ilikle ve siyasetle ge\u00e7mi\u015f biri herhalde oturup beklemezdi, s\u00fcreci organize ederdim.<\/p>\n
O g\u00fcnlerde g\u00f6r\u00fc\u015flerimi arkada\u015flarla payla\u015f\u0131yordum. Sonra Temel Bey geldi, size de g\u00f6rev d\u00fc\u015f\u00fcyor dedi. Ben art\u0131k yapaca\u011f\u0131m\u0131 yapt\u0131m, ne yap\u0131lacaksa art\u0131k siz yapacaks\u0131n\u0131z dedi\u011fimde, anketlere g\u00f6re siz olursan\u0131z kazan\u0131rs\u0131n\u0131z bu gidi\u015fat d\u00fczeltilebilir dedi. Tabii ben memleketin gitti\u011fi istikameti g\u00f6r\u00fcyordum. Yak\u0131n arkada\u015flar\u0131mla da konu\u015ftum. \u015eunu dedim; ben b\u00f6yle ate\u015ften bir g\u00f6mle\u011fi giyerim. Ama \u015fartlar\u0131m da var. Ger\u00e7ekten b\u00f6yle bir talep var m\u0131, yok mu onu bilmem laz\u0131m. Hi\u00e7bir partinin aday\u0131 olmadan, ba\u011f\u0131ms\u0131z aday olurum dedim. Daha sonra bilinen sebeplerden dolay\u0131 adayl\u0131k konusu kapad\u0131.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Helikopter ger\u00e7ekten bah\u00e7eye mi indi?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: (G\u00fcl\u00fcyor) Yok can\u0131m. Hemen yan taraf \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Kolordu zaten, oraya inmi\u015fler. Zaten bizim ofisimizle kolordu aras\u0131na bir bah\u00e7e kap\u0131s\u0131 var.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Hulusi Akar liseden arkada\u015f\u0131n\u0131z galiba de\u011fil mi. Hatta \u0130ngiltere\u2019de \u00e7ekilmi\u015f bir foto\u011fraf\u0131n\u0131z var, oradaki de Hulusi Bey mi?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Evet do\u011frudur. Ge\u00e7mi\u015fteki ili\u015fkilerimiz \u00e7er\u00e7evesinde onlar bana herhangi bir \u015feyi telkin etme durumunda de\u011fillerdi. Onlara git denmi\u015f, geldiler ve sayg\u0131l\u0131 bir \u015fekilde anlatt\u0131klar\u0131m\u0131 dinleyip gittiler.<\/p>\n
\u2018DEVLET ADAMLARI R\u0130SK DE\u011e\u0130L, SORUMLULUK ALMALI\u2019<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Bu olay \u00fczerine sizinle ilgili \u015f\u00f6yle bir alg\u0131 olu\u015fturdu. Muhakkak duymu\u015fsunuzdur. Sizin \u00e7ok garantici oldu\u011funuz, riske girmedi\u011finiz, her \u015fey haz\u0131r olsun \u00f6yle gelirim diyen bir yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131z oldu\u011fu s\u00f6ylendi. Pek \u00e7ok \u015feyi arka planda yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 anlatt\u0131n\u0131z. Ama toplumda da b\u00f6yle yayg\u0131n bir alg\u0131 var, ne dersiniz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Do\u011fru, \u00f6yle derler (G\u00fcl\u00fcyor) Ben toplum meselelerinde toplumunun sorumlulu\u011funu ta\u015f\u0131yan siyaset\u00e7ilerin, devlet adamlar\u0131n\u0131n risk almas\u0131n\u0131 \u00e7ok yanl\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcr\u00fcm. Onlar risk de\u011fil, sorumluluk almal\u0131lar. Bir t\u00fcccar olsa tabii ki \u00e7ok kazanmak i\u00e7in riskli i\u015flere girebilir. Ama risk al\u0131yorum diye Devlet adam\u0131 olarak ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z kararlar\u0131n sonunda binlerce kad\u0131n dul, y\u00fczbinlerce \u00e7ocuk yetim kal\u0131yorsa, milli \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131zla ilgili bir s\u00fcr\u00fc geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131yorsa, i\u00e7eride de bir k\u0131s\u0131m insan kar ediyor, bir k\u0131s\u0131m insan da zarar ediyorsa, bu benim devlet anlay\u0131\u015f\u0131ma uygun de\u011fil do\u011frusu. Ben siyaset\u00e7i ve devlet adam\u0131n\u0131n riskten ziyade sorumluluk duygusunu \u00e7ok derin ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131r\u0131m. Sava\u015fta \u00f6lecek \u00e7ocu\u011fun kendi ailesinden bir \u00e7ocukmu\u015f gibi sorumlu\u011funu hissetmesi gerekir. Ald\u0131\u011f\u0131 ekonomik kararlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 kendi ailesinin d\u00fc\u015fece\u011fi b\u00fcy\u00fck ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gerekir. Toplumla ilgili meselelerde muhakkak enine boyuna \u00f6l\u00e7\u00fcp bi\u00e7mek tabii ki son karar\u0131 verdikten sonra da cesur olarak davranmak gerekir. Ama bunlar\u0131 yapmadan risk almak benim tarz\u0131m de\u011fil.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Asl\u0131nda riske girmedi\u011finiz ele\u015ftirisini yanl\u0131\u015flayan bir \u00f6rnek var. 2007\u2019deki cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131ndaki kriz s\u0131ras\u0131nda, se\u00e7imlerden sonra AK Parti\u2019nin sizi tekrar aday g\u00f6stermek istemedi\u011fi ama sizin inisiyatif alarak aday oldu\u011funuz yaz\u0131ld\u0131. Onun do\u011frusu nedir?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: O zaman parti i\u00e7erisinde ve d\u0131\u015far\u0131da \u00e7e\u015fitli kulisler ve telkinler y\u00fckselmeye ba\u015flay\u0131nca ben tabii ki milletin g\u00f6sterdi\u011fi istikameti g\u00f6rmezlikten gelemeyiz diyerek bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 yapt\u0131m. Adayl\u0131\u011f\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131m.<\/p>\n
Elif \u00c7ak\u0131r: Garantici oldu\u011funuz, riske girmedi\u011finiz ele\u015ftirilerine cevap verdiniz. Ama sizin hakk\u0131n\u0131zda \u015f\u00f6yle bir ele\u015ftiri de var. Sizin bug\u00fcnk\u00fc duruma gelirken sessiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor, bu y\u00fczden hem laik kesimde hem de muhafazak\u00e2r kesimde size k\u0131zg\u0131n olanlar var.<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Nerede sessiz kald\u0131m. Mesela en b\u00fcy\u00fck olaylar Gezi olaylar\u0131yd\u0131 de\u011fil mi? Bana o zaman ilk sorulan soruya verdi\u011fim cevap \u015fuydu: \u201cBununla b\u00fcy\u00fck bir gurur duyuyorum\u201d dedim. \u015ea\u015f\u0131rd\u0131 herkes. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin problemlerinin mahiyetini de\u011fi\u015ftirmi\u015fiz. Eskiden insanlar insan haklar\u0131 i\u00e7in soka\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131. Faili me\u00e7huller dursun diye \u00e7\u0131kard\u0131. Yolsuzluk dursun diye soka\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131. \u015eimdi insanlar a\u011fac\u0131 kestirmem diye soka\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f, \u00e7evre duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in soka\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f. T\u00fcrkiye\u2019nin problemlerini \u0130ngiltere\u2019nin, ABD\u2019nin problemleri haline \u00e7evirmi\u015fiz\u201d dedim. Daha sonra bu toplumsal olay iyi y\u00f6netilemeyince ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctlerine b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat \u00e7\u0131kt\u0131 ve bildi\u011fimiz vahim olaylar, vandall\u0131klar cereyan eti. A\u00e7\u0131k s\u00f6yleyeyim; benim bir\u00e7ok tavr\u0131m anla\u015f\u0131lmam\u0131\u015f olabilir. Kendi camiam\u0131z da anlamam\u0131\u015f olabilir. Ondan sonra daha ileri a\u015famalarda \u201cdemokrasi sadece se\u00e7im de\u011fildir\u201d dedim. Bana o zaman bizim camiadan baz\u0131lar\u0131 milli irade dersi vermeye kalkt\u0131. Milli idarenin ne oldu\u011funu anlatt\u0131m. Demokrasi sadece se\u00e7im de\u011fildir, se\u00e7imin \u00f6tesi vard\u0131r dedim. Halbuki ben \u015fimdi bunlar\u0131 s\u00f6ylerken bu kadar tats\u0131z politik ortam\u0131n i\u00e7inde bunlar\u0131 tekrar konu\u015fmak istemiyorum. O zamanlar tutuklu yarg\u0131lamalarla ilgili yapt\u0131\u011f\u0131m a\u00e7\u0131klamalara da bak\u0131n. Bireysel ba\u015fvuru hakk\u0131 nas\u0131l \u00e7\u0131kt\u0131 zannediyorsunuz, Ha\u015fim Bey\u2019e gidin sorun.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Bug\u00fcn ya\u015fanan baz\u0131 sorunlar\u0131 muhafazak\u00e2r kesim \u015f\u00f6yle de\u011ferlendiriyor. Bize de ge\u00e7mi\u015fte \u00e7ok k\u00f6t\u00fc \u015feyler yap\u0131ld\u0131, ma\u011fduriyetlere u\u011frad\u0131k. Hatta sizin cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kriziniz hat\u0131rlat\u0131l\u0131yor. 28 \u015eubat d\u00f6nemi hat\u0131rlat\u0131l\u0131yor. Tabii ki bir\u00e7ok alanda ilerlemeler ya\u015fand\u0131. Sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc, evet ba\u015f\u00f6rt\u00fc meselesi \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc. Ama \u015fimdi ba\u015fka b\u00fcy\u00fck sorunlar var. \u0130leri mi gittik, geri mi gittik?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Y\u0131ld\u0131ray, ben \u015f\u00f6yle bakar\u0131m bu meselelere. Siyaset ni\u00e7in yap\u0131l\u0131r? Halk\u0131na, bulundu\u011fun topluma hizmet etmek i\u00e7in. Toplumun temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri olsun, mutlu olsunlar, zengin olsunlar. Bu konularda s\u0131k\u0131nt\u0131 varsa siyasete girersiniz. Ben siyasette \u015funu g\u00f6rd\u00fcm. Biz dindar kesimler \u00e7ok kat\u0131 bir laiklik uygulamas\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131k. Solcular\u0131n, K\u00fcrtlerin ve az\u0131nl\u0131klar\u0131n da tabii ba\u015fka problemleri vard\u0131. Siyasette siz bunlar\u0131 \u00e7\u00f6zerken e\u011fer herkesi i\u015fin i\u00e7ine katarsan\u0131z, sorunlar\u0131 a\u015fars\u0131n\u0131z. \u0130lerleme dedi\u011finiz \u015fey de b\u00f6yle olur. Ama siz herhangi bir problemi tek ba\u015f\u0131n\u0131za, bunun primi bana ait olsun diye \u00e7\u00f6zerken \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fc d\u0131\u015flarsan\u0131z, anti tezinizi olu\u015fturursunuz ve \u00e7at\u0131\u015fma s\u00fcrer gider. T\u00fcrkiye bir\u00e7ok \u015feyi b\u00f6yle kaybetti. Biz \u00f6zg\u00fcr ve demokratik bir \u00fclkede dindar insanlar\u0131n da daha mutlu olaca\u011f\u0131na inand\u0131k. O y\u00fczden T\u00fcrkiye\u2019deki problemleri bir daha geri gelmeyecek \u015fekildei ba\u015fkalar\u0131n\u0131 da dahil ederek \u00e7\u00f6zmemiz laz\u0131m. \u00c7\u00f6z\u00fcm de kapsay\u0131c\u0131 olmal\u0131. Cumhurba\u015fkan\u0131 oldu\u011fum d\u00f6nemde Cumhuriyet mitinglerini, \u015funlar\u0131 bunlar\u0131 hepsini arkamda b\u0131rakt\u0131m. Ayr\u0131l\u0131rken o kesimlerin de gelebildikleri tek kap\u0131 bendim do\u011frusu. Benim e\u015fim neler ya\u015fad\u0131 ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc y\u00fcz\u00fcnden, ama ayr\u0131l\u0131rken de o g\u00fcnlerde en b\u00fcy\u00fck itiraz eden \u00e7evreler kendisine iltifat ettiler. Hatta hakk\u0131n\u0131z\u0131 helal edin diyenler \u00e7ok oldu. \u00d6nemli olan kendinize yap\u0131lan\u0131n ba\u015fkas\u0131na yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istemeyeceksiniz. \u0130\u015fte beraber ya\u015famak b\u00f6yle oluyor.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: \u00d6zellikle sosyal medyada muhafazak\u00e2r kesimde sizinle ilgili \u0130ngiltere\u2019de Exeter \u00dcniversitesi\u2019nde bulunman\u0131z, Krali\u00e7e\u2019nin davetindeki frakl\u0131 foto\u011fraf\u0131n\u0131z y\u00fcz\u00fcnden \u201c\u0130\u015fte Krali\u00e7e\u2019nin adam\u0131\u201d deniyor. Herhalde g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fczd\u00fcr. Ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz kendi camian\u0131zdan b\u00f6yle yorumlar al\u0131nca?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: (G\u00fcl\u00fcyor) G\u00fcler misin a\u011flar m\u0131s\u0131n derler ya. Ben y\u00fcksek lisans\u0131m\u0131 da doktoram\u0131 da T\u00fcrkiye\u2019de \u0130stanbul \u00dcniversitesi\u2019nde yapt\u0131m. Ben dil e\u011fitimi i\u00e7in \u0130ngiltere\u2019ye gittim. Bir sene Londra\u2019da bir sene de Exeter \u00dcniversitesi\u2019nde doktora ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapt\u0131m, k\u00fct\u00fcphanesinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Oradan bir diplomam yok. Ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa bu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Daha sonra D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131\u2019yken beni Exeter\u2019e davet edip fahri doktora unvan\u0131 verdiler. Talebeli\u011fimde ilk yurtd\u0131\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131m \u0130ngiltere oldu. Orada ilk arkada\u015flar\u0131m\u0131 M\u00fcsl\u00fcman Talebeler Birli\u011fi\u2019nde edindim, onlarla birlikte kald\u0131m. Cumhurba\u015fkan\u0131 oldu\u011fumda Krali\u00e7e Elizabeth T\u00fcrkiye\u2019ye resmi bir ziyaret i\u00e7in geldi. Sonra da onlar kar\u015f\u0131l\u0131k olarak davet ettiler. Londra T\u00fcrk bayraklar\u0131yla donat\u0131ld\u0131, g\u00f6rkemli merasimler oldu. B\u00fct\u00fcn bunlar tabii ki T\u00fcrkiye\u2019nin itibar\u0131n\u0131n g\u00f6stergesiydi. T\u00fcrk-\u0130ngiliz ili\u015fkileri her alanda en iyi d\u00f6nemine \u015fahit oldu.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Eskiden bu komplo teorilerini ulusalc\u0131lar dillendirirdi, \u015fimdi muhafazak\u00e2rlar dillendiriyor.<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Evet \u00f6yle, asl\u0131nda muhafazak\u00e2rlar ulusalc\u0131la\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n
\u2018S\u0130YASAL \u0130SLAM T\u00dcM D\u00dcNYADA \u00c7\u00d6KT\u00dc\u2019<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: AK Parti tecr\u00fcbesi dindar insanlar\u0131n, \u0130slami hareketlerin demokrasiyle bir araya gelebilece\u011fi tecr\u00fcbesi \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00fclkelere ve \u0130slami hareketlere de model olmu\u015ftu.<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: Bu s\u00f6yledi\u011finiz \u00e7ok do\u011fru. Benim de en \u00f6nem verdi\u011fim konulardan biridir. Dindar insanlar\u0131n ve siyasi hareketlerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc olabilmesi ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00f6nemi haiz bir konu. \u0130slami kimlikli siyasi hareketler demokrat ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc olduklar\u0131nda, temel insan haklar\u0131n\u0131 evrensel anlamda benimsedikleri ve uygulad\u0131klar\u0131 takdirde, iktidar geldiklerinde de iyi y\u00f6neti\u015fimi ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olurlar. Bunun \u00f6rne\u011fini ilk d\u00f6nemimizde verdik ve dindar insanlar\u0131n devlet y\u00f6netimini nas\u0131l rasyonel esaslara g\u00f6re y\u00f6netebildiklerini sergiledik. Bu ba\u015far\u0131 t\u00fcm \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na ve hatta \u0130slami hareketlere bir d\u00f6nem ilham kayna\u011f\u0131 oldu. \u015eimdi Siyasi \u0130slam\u2019\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc diye \u00e7ok tart\u0131\u015fmalar var.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur: Siyasi \u0130slam\u2019\u0131n \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc m\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n
Abdullah G\u00fcl: \u00d6yle, t\u00fcm d\u00fcnyada. Biz bunu g\u00f6r\u00fcp, paradigmadan kopu\u015fu ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftik, ama s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemedi.<\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
11. Cumhurba\u015fkan\u0131 Abdullah G\u00fcl, Karar gazetesine verdi\u011fi r\u00f6portajda \u00e7arp\u0131c\u0131 a\u00e7\u0131klamalar yapt\u0131. G\u00fcl, siyasal islam\u0131n t\u00fcm d\u00fcnyada \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, Gezi olaylar\u0131yla ise gurur duydu\u011funu s\u00f6yledi. Abdullah G\u00fcl, Karar yazarlar\u0131 Ahmet Ta\u015fgetiren, Elif \u00c7ak\u0131r ve Y\u0131ld\u0131ray O\u011fur\u2019a konu\u015ftu. G\u00fcl\u2019\u00fcn sorulara verdi\u011fi yan\u0131tlar \u015f\u00f6yle: Ahmet Ta\u015fgetiren: Siz 1991\u2019de Refah Partisi\u2019nde siyasete ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan bu yana d\u0131\u015f politikan\u0131n i\u00e7indesiniz. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":259682,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6155,5005,6202,349],"tags":[],"class_list":["post-286317","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem","category-manset","category-politika","category-son-dakika"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/286317","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=286317"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/286317\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/259682"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=286317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=286317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=286317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}