{"id":49494,"date":"2010-11-30T10:19:59","date_gmt":"2010-11-30T08:19:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nationalturk.com\/?p=49494"},"modified":"2022-09-12T17:52:57","modified_gmt":"2022-09-12T14:52:57","slug":"wikileaks-turkiye-belgeleri-tam-metin-29112010","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wikileaks-turkiye-belgeleri-tam-metin-29112010\/","title":{"rendered":"Wikileaks T\u00fcrkiye belgelerinin tam metni"},"content":{"rendered":"

\"\"Wikileaks internet sitesinin yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 belgelerin i\u00e7inde T\u00fcrkiye ile ilgili olanlar\u0131n tam metni;<\/strong><\/p>\n

TAR\u0130H: 30 Aral\u0131k 2004<\/p>\n

BELGE NO: 04ANKARA7211<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Secret<\/p>\n

KONU: \u0130ktidardaki iki y\u0131l\u0131n ard\u0131ndan Erdo\u011fan ve AK Parti: Kendilerine, T\u00fcrkiye’ye ve Avrupa’ya hakim olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor<\/p>\n

\u00d6zet: \u015eu anda ya\u015fayabilir bir alternatif olmamas\u0131 ve siyaset sahnesine hakim olan hantall\u0131k nedeniyle Ba\u015fbakan Erdo\u011fan ve partisi Ak Parti iktidara g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde hakim olmu\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Yine de a\u00e7\u0131k bir toplumun temel ilkelerini ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde kucaklamak, AB uyumunu devam ettirmek ve ABD’nin temel \u00e7\u0131karlar\u0131yla uyumlu d\u0131\u015f politika uygulamak istiyorlarsa Erdo\u011fan ve partisinin \u00f6n\u00fcnde devasa zorluklar bulunuyor.<\/p>\n

Erdo\u011fan, yar\u0131 profesyonel bir futbol oyuncusu \u00e7al\u0131m\u0131yla ve yalaka dan\u0131\u015fman grubuyla 16-17 Aral\u0131k’ta AB’nin iktidar koridorlar\u0131nda y\u00fcr\u00fcrken, Avrupa\u2019da y\u0131l\u0131n lideri olmaya g\u00fc\u00e7l\u00fc bir aday gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki 10 y\u0131l i\u00e7inde hesaba kat\u0131lmas\u0131 gereken b\u00f6lgesel bir lider, T\u00fcrkiye’nin AB ile kat\u0131l\u0131m m\u00fczakerelerini sa\u011flayan, T\u00fcrkiye’nin 30 y\u0131ld\u0131r donmu\u015f durumda olan K\u0131br\u0131s politikas\u0131n\u0131 k\u0131ran, parlamentodan insan haklar\u0131 alan\u0131nda \u00f6nemli reformlar\u0131n ge\u00e7mesini sa\u011flayan isim. Bir yandan olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hitabete sahipken, di\u011fer yandan da halk aras\u0131nda olduk\u00e7a tutulan kurban rol\u00fcn\u00fc oynayabiliyor.<\/p>\n

\u00d6zetle, Erdo\u011fan yenilemez g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Peki \u00f6yle mi? ABD ile ili\u015fkilerde T\u00fcrk taraf\u0131ndan gelmesi gereken liderli\u011fi ve ivmeyi vermek istiyor mu?<\/p>\n

Erdo\u011fan, Parlamento’nun \u00fc\u00e7te ikisine sahip. Siyaset sahnesinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hitabeti olan ve \u00fclkenin \u00e7o\u011funlu\u011funun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 orta b\u00f6lgelerdeki sosyal sorunlara parmak basan Erdo\u011fan’a ciddi bir alternatif bulunmuyor. Bu etkenler \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir zaman i\u00e7erisinde de devam edecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Yine de Erdo\u011fan ve AKP, \u00fc\u00e7 alanda \u00f6nemli siyasi zorluklarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya: d\u0131\u015f politika (AB, Irak, K\u0131br\u0131s); kaliteli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir liderlik ve y\u00f6netim; ve d\u00fcnyayla daha geni\u015f bir \u015fekilde entegre olmu\u015f a\u00e7\u0131k ve refah d\u00fczeyi y\u00fcksek bir toplumun olu\u015fturulmas\u0131 konusundaki temel sorular\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi (dinin yeri, kimlik ve tarih, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc)<\/p>\n

AB<\/p>\n

Erdo\u011fan siyasi olarak ayakta kalabilmesini AB’den m\u00fczakere tarihi almaya ba\u011flad\u0131. Ancak AB’den tarih alman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 heyecan\u0131n 48 saat i\u00e7inde s\u00f6nmesiyle Erdo\u011fan’\u0131n siyaseten hayatta kalma m\u00fccadelesi ve \u00f6n\u00fcndeki g\u00f6revlerin de zorlu\u011fu iyice ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

Bizim i\u00e7in as\u0131l \u00f6nemli olan bir\u00e7ok konta\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bize T\u00fcrkiye’de AB’nin kabul etmeyece\u011fine y\u00f6nelik ku\u015fkular nedeniyle AB’ye kat\u0131l\u0131mla ilgili kendine g\u00fcven eksikli\u011fi bulundu\u011funu s\u00f6ylemesi.<\/p>\n

AKP i\u00e7indeki hava da daha parlak de\u011fil. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 G\u00fcl’\u00fcn dan\u0131\u015fmanlar\u0131ndan birisi \u0130ngiliz bir diplomata 17 Aral\u0131k’a giden s\u00fcre\u00e7te AB’nin tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’nin duygular\u0131n\u0131 ne kadar incitti\u011fini aktarm\u0131\u015f. G\u00fcl, Zirve \u00f6ncesi s\u00fcre\u00e7te kamuoyu \u00f6n\u00fcnde Erdo\u011fan’a g\u00f6re daha sert bir tutum tak\u0131nd\u0131. Ak\u015fam’\u0131n Ankara b\u00fcro \u015fefi Nuray Ba\u015faran’a g\u00f6re, Br\u00fcksel’de Erdo\u011fan ile G\u00fcl aras\u0131nda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir gerilim vard\u0131. Ba\u015faran ayr\u0131ca, 17 Aral\u0131k’ta g\u00f6r\u00fc\u015fmeler t\u0131kanmaya do\u011fru gitti\u011fi s\u0131rada Erdo\u011fan’\u0131n dan\u0131\u015fmanlar\u0131na Putin’in dan\u0131\u015fmanlar\u0131ndan telefon geldi\u011fini ve T\u00fcrkiye’nin masadan kalkmas\u0131n\u0131 \u00f6nerdiklerini s\u00f6yledi. Ba\u015faran’a g\u00f6re, baz\u0131 dan\u0131\u015fmanlar\u0131 da Erdo\u011fan’a benzer tavsiyelerde bulundu.<\/p>\n

AKP’nin parti i\u00e7inde tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmamas\u0131, AB \u00fcyeli\u011fini isteme konusunda da mu\u011flak ve kar\u0131\u015f\u0131k bir tavr\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oluyor. Baz\u0131lar\u0131, bu s\u00fcreci T\u00fcrk ordusunu ve kuru Kemalizm’in “laiklik” art\u0131klar\u0131n\u0131 d\u0131\u015flaman\u0131n bir yolu olarak g\u00f6r\u00fcyor. T\u00fcrk \u0130slam sentezinin savunucular\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok nadir olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a konu\u015fulan ancak genel olarak inan\u0131lan bir olgudan bahsedildi\u011fini de g\u00f6rd\u00fck. AKP’nin ana d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015funun toplant\u0131s\u0131ndaki bir kat\u0131l\u0131mc\u0131, T\u00fcrkiye’nin rol\u00fcn\u00fcn \u0130slam\u2019\u0131 Avrupa’ya yaymak, “End\u00fcl\u00fcs’\u00fc geri almak ve 1683 Viyana ku\u015fatmas\u0131ndaki yenilginin intikam\u0131n\u0131 almak” oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 G\u00fcl ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131 Ba\u015fbakan’\u0131n d\u0131\u015f politika ba\u015f dan\u0131\u015fman\u0131 Ahmet Davuto\u011flu’nun politikalar\u0131n\u0131n arkas\u0131ndaki mant\u0131kla paralellik ta\u015f\u0131yor. AKP’nin daha dindar olan kanad\u0131 ise AB’yi bir H\u0131ristiyan Kul\u00fcb\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcyor. AKP’nin \u00f6nde gelen isimlerinden Sadullah Ergin’in k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce bize itiraf etti\u011fi gibi, “E\u011fer AB evet derse k\u0131sa bir \u00fcmit do\u011furur. Ancak AKP i\u00e7in esas zor s\u00fcre\u00e7 ondan sonra ba\u015flar. E\u011fer AB hay\u0131r derse o zaman i\u015fin ba\u015f\u0131nda zorluk olur ama uzun vadede her \u015fey bizim i\u00e7in daha kolay olur.\u201d<\/p>\n

Di\u011fer yandan h\u00fck\u00fcmetin AB uyum s\u00fcrecinde bakanl\u0131klara \u0130ngilizce veya di\u011fer AB dillerini bilen elemanlar ald\u0131\u011f\u0131 bildiriliyor. E\u011fer h\u00fck\u00fcmet, AKP’nin kamuya eleman al\u0131m\u0131nda hakim olan “bizden birisi” yani S\u00fcnni cemaatlerden ve yak\u0131n \u00e7evreden gelenleri al\u0131rsa yeterlilik konusunda sorun \u00e7\u0131kabilir. E\u011fer yeterlilik k\u0131stas\u0131na g\u00f6re eleman al\u0131m\u0131 yaparsa o zaman yeni i\u015fe girenler AKP’nin daha \u00f6nce i\u015fe ald\u0131\u011f\u0131 ki\u015filere kar\u015f\u0131 tepki duyabilirler.<\/p>\n

AKP liderli\u011fi ve y\u00f6netimi hakk\u0131ndaki sorular<\/p>\n

Erdo\u011fan’\u0131n ve AKP’nin adil ve uzun s\u00fcreli reformlar ger\u00e7ekle\u015ftirmesini veya ABD i\u00e7in \u00f6nem ta\u015f\u0131yan konularda zaman\u0131nda ve olumlu karar alabilmesini olumsuz etkileyen baz\u0131 etkenler varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

Bunlardan ilki Erdo\u011fan’\u0131n karakteri. Anadolu’da yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z temaslarda, Erdo\u011fan’\u0131n mutlak g\u00fc\u00e7 ve g\u00fcc\u00fcn maddi \u00e7\u0131karlar\u0131na duydu\u011fu a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n halk aras\u0131ndaki pop\u00fclaritesini etkilemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck.<\/p>\n

Parti i\u00e7inde ise Erdo\u011fan’\u0131n g\u00fcce duydu\u011fu i\u015ftah, sert bir otoriter tarz ve di\u011ferlerine kar\u015f\u0131 derin bir g\u00fcvensizlik olarak kendini g\u00f6steriyor. Erdo\u011fan ve e\u015fi Emine’nin eski bir dini dan\u0131\u015fman\u0131, “Tayyip Bey Allah’a inan\u0131r ama g\u00fcvenmez” dedi.<\/p>\n

Kendisini dalkavuk (ama kibirli) dan\u0131\u015fmanlardan olu\u015fan demir bir halkayla \u00e7eviren Erdo\u011fan, kendisini izole etti\u011fi i\u00e7in g\u00fcvenilir bilgi alam\u0131yor ve ABD’nin Tel Afer, Felluce ve di\u011fer yerlerdeki operasyonlar\u0131n\u0131n ba\u011flam\u0131n\u0131 ve hakikatlerini g\u00f6remiyor. Erdo\u011fan \u00fczerinde \u0130slamc\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn etkisini anlatmak i\u00e7in muhafazakar Savunma Bakan\u0131 G\u00f6n\u00fcl, k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce bize G\u00fcl’\u00fcn yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131 Davuto\u011flu’nu “a\u015f\u0131r\u0131 tehlikeli” olarak tan\u0131mlad\u0131. Bakanlardan milletvekillerine ve partinin entellekt\u00fcel isimlerine kadar AKP i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn kontaklar\u0131m\u0131z Erdo\u011fan’\u0131n di\u011fer d\u0131\u015f politika dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131 (C\u00fcneyd Zapsu, Egemen Ba\u011f\u0131\u015f, \u00d6mer \u00c7elik, M\u00fccahit Arslan ve \u00f6zel kalem m\u00fcd\u00fcr\u00fc Hikmet Bulduk) yetersiz, bilgisiz ve yolsuzlu\u011fa kar\u0131\u015fm\u0131\u015f olarak nitelendiriyor.<\/p>\n

Erdo\u011fan’\u0131n pragmatik yakla\u015f\u0131m\u0131 kendisinin i\u015fine yarasa da vizyon eksikli\u011fi var. Kendisi ve G\u00fcl ile di\u011fer \u00fcst d\u00fczey AKP y\u00f6neticileri de dahil olmak \u00fczere AKP’deki dan\u0131\u015fmanlar\u0131 analitik derinlikten yoksun. D\u00fc\u015f\u00fck kalitedeki istihbaratlara ve bas\u0131ndaki dezenformasyonlara g\u00fcveniyor. Dar d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve S\u00fcnni karde\u015flik ile cemaat ge\u00e7mi\u015finden gelen temkinli yakla\u015f\u0131m\u0131 nedeniyle halkla ili\u015fkiler sorumluluklar\u0131n\u0131 tam olarak yerine getiremiyor. Erdo\u011fan (ve G\u00fcl de dahil olmak \u00fczere etraf\u0131ndakiler), hem i\u00e7eride hem de d\u0131\u015far\u0131da uyumlu ve uygulanabilir politikalar uygulamalar\u0131n\u0131 engelleyen S\u00fcnni \u00f6nyarg\u0131lara ve duygusal tepkilere sahip.<\/p>\n

2002 se\u00e7imlerinin kampanya d\u00f6neminde AKP’ye en \u00f6nemli mali deste\u011fi sa\u011flayan \u0130slami \u00e7evrelerde etkili i\u015fadamlar\u0131n\u0131 kapsayan M\u00dcS\u0130AD’\u0131n, Erdo\u011fan’a yakla\u015f\u0131lamamas\u0131ndan rahats\u0131zl\u0131k duydu\u011funu anl\u0131yoruz.<\/p>\n

Etkili \u0130slami cemaat Fethullah G\u00fclen i\u00e7inden bize bilgi aktaran yay\u0131mc\u0131 Abdurrahman \u00c7elik gibi s\u00f6ylediklerine bakarsak, AKP i\u00e7inde (Adalet Bakan\u0131 \u00c7i\u00e7ek, K\u00fclt\u00fcr Bakan\u0131 Mumcu ve yakla\u015f\u0131k 368 milletvekilinin 60-80’inin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu) temsilcisi bulunan cemaatin, Erdo\u011fan ve AKP’ye y\u00f6nelik ilk ba\u015fta s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc karars\u0131z tutuma geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

\u0130kinci mesele AKP’nin koalisyon yap\u0131s\u0131, Erdo\u011fan’\u0131n g\u00fcvendi\u011fi bakan say\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 ve ba\u015fta G\u00fcl ve zaman zaman da \u00c7i\u00e7ek olmak \u00fczere Erdo\u011fan’\u0131 zay\u0131flatmak i\u00e7in baz\u0131 bakanlar\u0131n \u00e7aba g\u00f6stermesi. AKP’de hi\u00e7 kimse Erdo\u011fan’\u0131n halk aras\u0131ndaki pop\u00fclaritesine yakla\u015fam\u0131yor. Ancak, G\u00fcl’\u00fcn AKP i\u00e7inde ve hatta yabanc\u0131 konuklara (\u00f6rne\u011fin \u0130srail Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Olmert) kar\u015f\u0131 Erdo\u011fan’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini ele\u015ftirmeye haz\u0131r olmas\u0131 ve ABD’nin Irak politikas\u0131n\u0131 ya da AB’nin K\u0131br\u0131s politikas\u0131n\u0131 sert bir \u015fekilde ele\u015ftirerek Erdo\u011fan’\u0131n manevra alan\u0131n\u0131 daraltmas\u0131, Erdo\u011fan’\u0131n s\u00fcrekli olarak bir g\u00f6z\u00fcn\u00fcn arkada kalmas\u0131na ve ABD ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin iyi olmas\u0131na muhalif g\u00f6r\u00fc\u015fler dile getirerek kendini ispatlamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na neden oluyor.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc konu ise yolsuzluk. AKP, yolsuzlu\u011fu ortadan kald\u0131rma s\u00f6z\u00fc vererek iktidara geldi. AKP, yolsuzlu\u011fu ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek iktidara geldi. Ancak, AKP i\u00e7inden giderek daha fazla say\u0131da ki\u015fi vize bakanlar\u0131n akrabalar\u0131 aras\u0131nda hem ulusal hem b\u00f6lgesel hem de yerel d\u00fczeyde \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ya da ciddi yolsuzluklar\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130ki konta\u011f\u0131m\u0131zdan Erdo\u011fan’\u0131n \u0130svi\u00e7re bankalar\u0131nda sekiz hesab\u0131n\u0131n oldu\u011funu \u00f6\u011frendik. Erdo\u011fan’\u0131n zenginli\u011finin kayna\u011f\u0131 i\u00e7in o\u011flunun d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcnde tak\u0131lan tak\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi ve bir T\u00fcrk i\u015fadam\u0131n\u0131n sadece fedakarl\u0131k amac\u0131yla \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n okul masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yavan kal\u0131yor.<\/p>\n

Bize verilen bilgilere g\u00f6re yolsuzlu\u011fa bula\u015ft\u0131klar\u0131 bilinen isimler aras\u0131nda \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Abdullah Aksu, D\u0131\u015f Ticaret Bakan\u0131 K\u00fcr\u015fad T\u00fczmen ve AKP \u0130stanbul \u0130l Ba\u015fkan\u0131 M\u00fcezzino\u011flu yer al\u0131yor.<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak da Erdo\u011fan’\u0131n ve AKP’nin b\u00fcrokraside, partide ve partinin belediye ba\u015fkan\u0131 adaylar\u0131 i\u00e7in belirledi\u011fi isimlerin d\u00fc\u015f\u00fck kaliteli olmas\u0131. Savunma Bakan\u0131 G\u00f6n\u00fcl, G\u00fcmr\u00fck M\u00fcste\u015far\u0131 Nevzat Sayg\u0131l\u0131o\u011flu ve Orman eski Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Abdurrahman Sa\u011fkaya gibi \u00fcst d\u00fczey kariyerli g\u00f6revliler, \u00d6mer \u00c7elik gibi yetersiz, \u00f6nyarg\u0131l\u0131 ve cahil isimlerin \u00fcst d\u00fczey g\u00f6revlere getirilmesinden dolay\u0131 duyduklar\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve memnuniyetsizli\u011fi bize ilettiler.<\/p>\n

\u0130K\u0130 B\u00dcY\u00dcK SORU<\/p>\n

T\u00fcrkiye’de ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle \u0130slam, zay\u0131flam\u0131\u015f, iki y\u00fczl\u00fcl\u00fckle delik de\u015fik olmu\u015f, di\u011fer dinlerin T\u00fcrkiye varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 bilgisiz ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcz olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra dini Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 bir bi\u00e7imde siyasile\u015ftirmek isteyenleri d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakma yetisinden yoksun.<\/p>\n

Bu sorun, G\u00fcl gibi siyasilerin \u0130slam\u2019\u0131 siyasile\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fma niyetleriyle birle\u015fiyor. T\u00fcrkiye, \u0130slam\u2019\u0131n insanc\u0131l bir t\u00fcr\u00fcn\u00fcn buraya yerle\u015fmesini sa\u011flayana kadar, T\u00fcrkiye’de \u0130slam sorunlu bir savunma g\u00fcc\u00fc, a\u015f\u0131r\u0131 derecede iki y\u00fczl\u00fc ve a\u00e7\u0131k toplumun zorluklar\u0131yla m\u00fccadele etmeye niyeti olmayan bir olgu olarak kalacak.<\/p>\n

\u0130kinci soru ise T\u00fcrkiye’nin ve vatanda\u015flar\u0131n\u0131n hem bu topraklar\u0131n hem de bireylerin kendi tarihini aktar\u0131m\u0131yla ilgili. Keskin tabulara, inkara, korkulara ve zorunlu b\u00fcy\u00fck \u00e7arp\u0131tmalara tabi olan tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve tarihle ilgili uygulamalar, eski bir Sovyet akademik \u015fakas\u0131na benziyor: \u00dcst d\u00fczey bir parti yetkilisi ideolojik konu\u015fmas\u0131nda tehditler savurduktan sonra, “Gelecek belirsiz. De\u011fi\u015fen tek \u015fey ise ge\u00e7mi\u015ftir” der.<\/p>\n

AKP i\u00e7inden baz\u0131 isimler, say\u0131lar\u0131 yaln\u0131zca bir avu\u00e7 olan d\u0131\u015far\u0131dakilere tarihle ilgili tart\u0131\u015fmalarda kat\u0131l\u0131yor ve bunlar ilham verici ad\u0131mlar. Ancak ilerleyen s\u00fcre\u00e7te e\u011fitim sisteminin kapsaml\u0131 bir \u015fekilde elden ge\u00e7irilmesi, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kabul edilmesi ve birey ile devlet aras\u0131ndaki ili\u015fkinin en temelden yeniden tan\u0131mlanmas\u0131 gerekiyor. Anadolulu b\u00fcy\u00fck Alevi ozan A\u015f\u0131k Veysel’in dedi\u011fi gibi bu, “uzun ince bir yol.”<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 27 \u015eubat 2009<\/p>\n

BELGE NO: 09ANKARA321<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: \u0130ran’la yap\u0131lan anla\u015fmalar Ba\u015fbakan Erdo\u011fan’\u0131n arkada\u015flar\u0131na yar\u0131yor<\/p>\n

1. 22 \u015eubat tarihinde yerel bas\u0131n organlar\u0131 T\u00fcrkiye ve \u0130ran’\u0131n \u0130ran’dan gaz \u00e7\u0131karacak ve bu gaz\u0131 T\u00fcrkiye’ye ve Avrupa’ya T\u00fcrkiye’ye ta\u015f\u0131yacak bir boru hatt\u0131 in\u015fa edecek bir ortak giri\u015fim \u015firketi kurduklar\u0131n\u0131 bildirdi. Bu anla\u015fmayla ilgili baz\u0131 ki\u015filerle konu\u015ftuk. BOTA\u015e Ba\u015fkan\u0131 Saltuk D\u00fczyol, BOTA\u015e’\u0131n anla\u015fman\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun \u00f6zel bir \u015firketle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ancak \u015firketin ad\u0131n\u0131 vermedi.<\/p>\n

Enerji Bakan\u0131 G\u00fcler’in dan\u0131\u015fmanlar\u0131ndan Musa G\u00fcnayd\u0131n, konu hakk\u0131nda bizimle konu\u015fmak istemedi. Ancak xxxx daha a\u00e7\u0131k davrand\u0131. T\u00fcrk \u015firketi SOM Petrol’\u00fcn \u0130ran’la kurulan ortak giri\u015fime girdi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

SOM Petrol’\u00fcn sahibi S\u0131tk\u0131 Ayan, Ba\u015fbakan Erdo\u011fan \u00e7ok iyi arkada\u015f\u0131. Her ikisi de \u0130stanbul \u0130mam Hatip okulunda okudu. Ayan, aralar\u0131nda Mustafa Erdo\u011fan (Ba\u015fbakan’\u0131n a\u011fabeyi), Cihan Kamer ve M\u00fccahit Aslan’\u0131n da bulundu\u011fu Erdo\u011fan’\u0131n yak\u0131n arkada\u015f \u00e7evresinde. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131za g\u00f6re, XXXX liman in\u015faat\u0131, yak\u0131t ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve di\u011fer ba\u015fka alanlarda faaliyet g\u00f6steriyor anca petrol ve gaz geli\u015ftirme i\u00e7in deneyimi yok.<\/p>\n

2. 2007 y\u0131l\u0131nda elektrik \u00fcretim ve ihracat \u015firketi Kartet, \u0130ran’\u0131n devlet elektrik \u015firketi Tavanir ile bir anla\u015fma imzalad\u0131. Kartet, elektrik ithalat lisans\u0131 almak i\u00e7in EPDK’ya ba\u015fvurdu. Kas\u0131m 2007’de Erdo\u011fan’\u0131n arkada\u015f\u0131 Cihan Kamer’in sahip oldu\u011fu Savk Elektrik \u0130ran’dan elektrik ithal etmek i\u00e7in EPDK’dan lisans ald\u0131.<\/p>\n

Bununla birlikte Kartet, bu uzla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 kamuoyuna ta\u015f\u0131d\u0131 ve Savk’\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n etik d\u0131\u015f\u0131 ve yasad\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi. Kartet \u0130stanbul Y\u00f6neticisi Nuray Atac\u0131k, 27 \u015eubat’ta bize EPDK’n\u0131n hala Kartet’e yan\u0131t vermedi\u011fini ve projeden vazge\u00e7tiklerini s\u00f6yledi. Ancak bize Savk’\u0131n da projeyi ger\u00e7ekle\u015ftiremedi\u011fini belirtti. Atac\u0131k, “\u0130ranl\u0131lar bizi istiyorlar, zorla kendilerine dayat\u0131lan bir \u015firketle i\u015f yapmak istemiyorlar” dedi.<\/p>\n

3. Yorum: E\u011fer do\u011fruysa, Ba\u015fbakan’\u0131n \u0130ran’la gaz anla\u015fmas\u0131n\u0131 SOM Petrol’\u00fcn yapmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki \u0131srar\u0131 esas\u0131nda anla\u015fmayla ilgili s\u00fcreci de yava\u015flatabilir. Savk Elektrik olay\u0131nda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi \u0130ran, kendisine dayat\u0131lan i\u015f ortaklar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmak istemiyor. Projenin a\u011f\u0131r i\u015flemesinde anla\u015fman\u0131n hukuki, d\u00fczenleyici ve ticari bir \u00e7er\u00e7evesinin olmamas\u0131 ve \u0130ran’\u0131n BOTA\u015e’\u0131n 26 \u015eubat’ta kendisine kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 750 milyon dolarl\u0131k tahkim davas\u0131na olas\u0131 tepkisi (ancak bu miktar\u0131n \u0130ran taraf\u0131ndan kabul edilmesi gerekiyor) gibi di\u011fer ba\u015fka nedenler de mevcut. Yorumun sonu.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 8 Haziran 2005<\/p>\n

BELGE NO: 05ANKARA3199<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Secret<\/p>\n

KONU: Kabine de\u011fi\u015fikli\u011fi: Erdo\u011fan’\u0131n oda\u011f\u0131nda D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 G\u00fcl var<\/p>\n

\u00d6ZET:<\/p>\n

Uzun zamand\u0131r hakk\u0131nda kabinede de\u011fi\u015fiklik yapaca\u011f\u0131 s\u00f6ylentisi bulunan Erdo\u011fan, ilk hamlesini aniden ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bi\u00e7imde yapt\u0131. Ancak Erdo\u011fan’\u0131n g\u00f6z\u00fc hala, parti i\u00e7inde kendisine en b\u00fcy\u00fck rakip olan D\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 G\u00fcl’\u00fcn etkisini yava\u015f yava\u015f azaltmak i\u00e7in ona yak\u0131n bakanlar\u0131n \u00fczerinde olabilir. \u00d6ZET\u0130N SONU<\/p>\n

Erdo\u011fan ani bir hamle yaparak, 4 Haziran’daki mini Kabine de\u011fi\u015fikli\u011finde \u00fc\u00e7 bakan\u0131n g\u00f6revden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Kabine de\u011fi\u015fikli\u011fi, Erdo\u011fan’\u0131n Mart 2003’te ba\u015fbakanl\u0131k g\u00f6revini, \u015fimdi D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini y\u00fcr\u00fcten Abdullah G\u00fcl’den ald\u0131\u011f\u0131ndan beri yo\u011fun tart\u0131\u015fma konusuydu. Erdo\u011fan, G\u00fcl taraftarlar\u0131n\u0131n Kabine’deki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na (bu de\u011fi\u015fiklik ger\u00e7ekle\u015fene kadar Erdo\u011fan’\u0131n Kabine’de i\u00e7 politika deste\u011fi i\u00e7in s\u0131rt\u0131n\u0131 dayayabilece\u011fi d\u00f6rt isim bulunuyordu) ve kendisine verilen yo\u011fun deste\u011fe ra\u011fmen uzun s\u00fcre de\u011fi\u015fiklik yapmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131. \u015eubat 2005’te Turizm Bakan\u0131 Erkan Mumcu istifa etti\u011finde, Erdo\u011fan, onun yerine ge\u00e7mesi i\u00e7in yar\u0131m kalan Devlet Bakan\u0131 Be\u015fir Atalay ve nihai olarak da Atilla Ko\u00e7 i\u00e7in G\u00fcl’\u00fcn tercihlerine boyun e\u011fmeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

Erdo\u011fan \u015fimdi ise bu karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 geride b\u0131rakm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Enerji Bakan\u0131 Hilmi G\u00fcler’in 6 Haziran’da yak\u0131n kaynaklar\u0131m\u0131zdan birine s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re, Erdo\u011fan’\u0131n bu karar\u0131, G\u00fcl ve \u00e7evresindekilerin kendi politikalar\u0131na ne kadar zarar verdi\u011fini anlad\u0131ktan sonra verdi.<\/p>\n

Nihayetinde g\u00f6revden al\u0131nanlar yapt\u0131klar\u0131 i\u015flerin yetersizli\u011fi ile bilinen \u00fc\u00e7 bakan oldu. Bunlardan ilki Tar\u0131m ve K\u00f6y \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Sami G\u00fc\u00e7l\u00fc. G\u00fcl’\u00fcn destek\u00e7isi olan G\u00fc\u00e7l\u00fc, ABD ile ilgili konularda ilerleme sa\u011flanmas\u0131 konusunda engel te\u015fkil ediyor.<\/p>\n

\u0130kincisi ise Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k Bakan\u0131 Zeki Ergezer. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Abdulkadir Aksu’ya yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131yla bilinen ve G\u00fcl ile de s\u0131k\u0131 ba\u011flar\u0131 oldu\u011fu belirtilen Ergezer, ‘gavurlar’ s\u00f6z\u00fcyle tepki \u00e7ekmi\u015fti. Yolsuzluk iddialar\u0131yla da su\u00e7lanan Ergezer, Erdo\u011fan’\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc verdi\u011fi 15 bin kilometre uzunlu\u011funda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f yol s\u00f6z\u00fcn\u00fc de yerine getirememi\u015fti. Ergezer’in, Fethullah G\u00fclen’in \u00f6nemli takip\u00e7ilerinden Galip Demirel’in k\u0131z\u0131 G\u00fcldal Ak\u015fit’le de yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 bulunuyor.<\/p>\n

Erdo\u011fan, Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131’na Diyarbak\u0131r milletvekili olan, b\u00f6lgenin \u00f6nde gelen ailelerinden birine ve Naksibendi Cemaati’ne mensup Mehmet Mehdi Eker’i getirdi.<\/p>\n

Ak Parti’den ***** ve B\u00fcy\u00fckel\u00e7ilik’in uzun s\u00fcreden beri ba\u011flant\u0131 halinde oldu\u011fu partiyle derin ili\u015fkileri olan iki isim, Eker’i, Erdo\u011fan’a yak\u0131n, d\u00fcr\u00fcst ancak pasif biri olarak tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n

Yeni Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k Bakan\u0131 Trabzon Milletvekili Faruk Nafiz \u00d6zak oldu. Trabzonlu bir m\u00fcteahhit ve ayn\u0131 zamanda Trabzonspor y\u00f6netiminde yer alan bir isim, \u00d6zak’\u0131, Milli G\u00f6r\u00fc\u015f hareketinin Sufi \u00e7izgisinden geldi\u011fini ve kendisinin sessiz, mesafeli ve Erdo\u011fan’a sad\u0131k biri olarak tan\u0131ml\u0131yor…<\/p>\n

\u0130stanbul ikinci b\u00f6lgeden meclise giren Nimet \u00c7ubuk\u00e7u, yeni Kad\u0131ndan Sorumlu Devlet Bakan\u0131 oldu. Serbest avukat olarak g\u00f6rev yapan \u00c7ubuk\u00e7u, son olarak \u0130slamc\u0131 M\u00dcS\u0130AD’\u0131 savundu.<\/p>\n

Konusuna odaklanan ve olduk\u00e7a azimli olan \u00c7ubuk\u00e7u, aylar \u00f6nce bize devlet bakanl\u0131\u011f\u0131 pozisyonunu istedi\u011fi konusuda ipu\u00e7lar\u0131 vermi\u015fti. Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131, \u015eaban Di\u015fli’nin 7 Haziran’da bize aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u00c7ubuk\u00e7u’nun, Ba\u015fbakan\u0131n e\u015fi Emine Han\u0131m’la yak\u0131n ili\u015fki kurmas\u0131, se\u00e7ilmesinde bu g\u00f6reve se\u00e7ilmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015f…<\/p>\n

Sami G\u00fc\u00e7l\u00fc’y\u00fc g\u00f6revden alan ve ard\u0131ndan bu atamalar\u0131 yapan Erdo\u011fan, G\u00fcl’\u00fcn parti i\u00e7indeki etkisini azaltmak niyetinde oldu\u011funu a\u00e7\u0131k \u015fekilde g\u00f6sterdi. Aksit ve Ergezen’i g\u00f6revden alan ve Diyarbak\u0131r’da g\u00fc\u00e7l\u00fc olan Eker’i atayan Erdo\u011fan, bu \u015fekilde ilmi\u011fi Abdulkadir Aksu’nun boynuna ge\u00e7irdi. Bu hamle Eker’i, o b\u00f6lgede n\u00fcfuzu bulunan \u0130\u00e7 \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Aksu’nun en b\u00fcy\u00fck rakibi haline getirdi.<\/p>\n

Aksu, en son Hanefi Avc\u0131’y\u0131 g\u00f6revden alarak Erdo\u011fan’\u0131n isteklerini yerine getirmi\u015fti. Fethullah G\u00fclen’i destekleyenlerin ba\u015f\u0131nda gelen ve emniyette organize su\u00e7lar biriminin ba\u015f\u0131nda olan Avc\u0131, Ak Parti’nin kalbine giden yolsuzluk soru\u015fturmalar\u0131 sonuca ula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Ancak, Erdo\u011fan uzun s\u00fcredir Aksu’nun, parti i\u00e7inde hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fram\u0131\u015f milletvekillerini de al\u0131p partiden ayr\u0131laca\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesiyle rahats\u0131zl\u0131k duyuyordu. Aksu’nun K\u00fcrt’leri kay\u0131rmas\u0131, eroin ticaretiyle ili\u015fkisi oldu\u011fu iddialar\u0131, gen\u00e7 k\u0131zlara olan bilinen ilgisi ve o\u011flunun mafya ile ba\u011flant\u0131lar\u0131 Kabine i\u00e7inde onu zay\u0131f halka haline getiriyordu. Erdo\u011fan, devlet kurumlar\u0131n\u0131n bu zay\u0131f noktalar\u0131 her an kullanabilece\u011fini biliyordu.<\/p>\n

Ba\u015fbakan’\u0131n dan\u0131\u015fmanlar\u0131ndan **** gibi kaynaklar, Erdo\u011fan’\u0131n Kabine’deki de\u011fi\u015fikli\u011fi kademeli olarak devam ettirece\u011fini belirtiyor. Aksu’nun yan\u0131 s\u0131ra Erdo\u011fan’\u0131n oda\u011f\u0131nda, \u00c7al\u0131\u015fma ve Sosyal G\u00fcvenlik Bakan\u0131 Bakan\u0131 Murat Ba\u015fesgio\u011flu, Sanayi ve Ticaret Bakan\u0131 Ali \u00c7o\u015fkun, D\u0131\u015f Ticaretten Sorumlu Devlet Bakan\u0131 K\u00fcrsad T\u00fczmen de bulunuyor. Eski bir a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i ve MHP’li olan T\u00fczmen, Irak’la g\u0131da kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, petrol i\u015flerine kar\u0131\u015ft\u0131 ve bir\u00e7ok kaynak taraf\u0131ndan her t\u00fcrl\u00fc r\u00fc\u015fvete a\u00e7\u0131k bir insan olarak tan\u0131mlan\u0131yor.<\/p>\n

Erdo\u011fan, zaman i\u00e7inde G\u00fcl’\u00fcn yak\u0131n destek\u00e7ilerinden Devlet Bakan\u0131 Besir Atalay ve Adalet Bakan\u0131 ve H\u00fck\u00fcmet S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Cemil \u00c7i\u00e7ek’i de g\u00f6revlerinden almay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilir. \u00c7i\u00e7ek, Ba\u015fbakanl\u0131k ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in talebi oldu\u011funu saklamam\u0131\u015f ve Erdo\u011fan’a sayg\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizlememi\u015fti.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 22 Ocak 2010<\/p>\n

BELGE NO: 10STATE6451<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 B\u00fclent Ar\u0131n\u00e7’a suikast iddialar\u0131yla ilgili bilgi talebi<\/p>\n

1. Washington’daki analistler, iki y\u0131ld\u0131r s\u00fcregelen Ergenekon soru\u015fturmas\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye’de ordu ile siviller aras\u0131nda artan gerilimi yak\u0131ndan takip ediyor. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 \u0130lker Ba\u015fbu\u011f’un 17 Aral\u0131k’ta yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada \u00fcst d\u00fczey subaylar hakk\u0131nda soru\u015fturma y\u00fcr\u00fct\u00fclmemesi konusunda h\u00fck\u00fcmeti, gazetecileri ve yarg\u0131 yetkililerini uyard\u0131. Bu olaydan iki g\u00fcn sonra, polis Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 B\u00fclent Ar\u0131n\u00e7’\u0131n \u00f6n\u00fcnde izleme yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan iki ordu mensubunu yakalad\u0131 ve bu olay \u00f6zel g\u00fc\u00e7lerin karargah\u0131n\u0131n aranmas\u0131na ve di\u011fer ba\u015fka ordu mensuplar\u0131n\u0131n tutuklanmas\u0131na neden oldu.<\/p>\n

2. Bu izleme olay\u0131, ard\u0131ndan gelen polis aramalar\u0131, ordu mensuplar\u0131n\u0131n tutuklanmas\u0131, ordu-polis ve asker-ordu ili\u015fkilerinin durumu ve zaman ve kaynaklar el verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde bu ili\u015fkilere ili\u015fkin alg\u0131lamalarla ilgili bilgi alabilirsek \u00e7ok seviniriz. Bu bilgiler, politika yap\u0131c\u0131lar\u0131 durumdan haberdar etmek amac\u0131yla yap\u0131lacak olan analitik \u00fcretimde kullan\u0131lacak.<\/p>\n

A. Neden Ar\u0131n\u00e7 izleniyordu? Bu izleme talimat\u0131n\u0131 kim verdi? Arama s\u0131rs\u0131nda ne arand\u0131 ve ne bulundu? Soru\u015fturmay\u0131 y\u00fcr\u00fctenler belirli bir kan\u0131t\u0131 m\u0131 ar\u0131yordu, yoksa genel bir arama m\u0131 yap\u0131l\u0131yordu? T\u00fcrk liderler bu olaylar\u0131 nas\u0131l alg\u0131lad\u0131?<\/p>\n

B. Sivil-asker ili\u015fkilerinin durumu nedir?<\/p>\n

C. Asker-polis ili\u015fkilerinin durumu nedir? Son tutuklamalar, polis ile ordu aras\u0131nda tansiyon ya\u015fanmas\u0131na ya da var olan tansiyonun artmas\u0131na sebep oldu mu?<\/p>\n

D. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi veya i\u00e7inde unsurlar, bu olay\u0131 TSK’y\u0131 nihayet ehlile\u015ftirmenin bir yolu olarak m\u0131 g\u00f6r\u00fcyorlar yoksa Ba\u015fbakan Tayyip Erdo\u011fan bu gerilimi azaltmak ve TSK ile ili\u015fkileri yumu\u015fatmak m\u0131 istiyor?<\/p>\n

3. Yukar\u0131daki sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren raporlaman\u0131n konu k\u0131sm\u0131nda l\u00fctfen C-RE9-02710 kodunu yaz\u0131n\u0131z.<\/p>\n

Clinton<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 11 N\u0130SAN 2008<\/p>\n

BELGE NO: 08ANKARA691<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: Ak Parti\u2019nin kapat\u0131laca\u011f\u0131na y\u00f6nelik iddialar ve ABD\u2019nin duru\u015fu<\/p>\n

\u00d6ZET: T\u00fcrkiye\u2019nin iktidar partisi Ak Parti\u2019ye y\u00f6nelik kapatma davas\u0131, bu \u00fclkenin gelece\u011fi i\u00e7in bir darbedir. Dava, T\u00fcrkiye\u2019nin h\u00fck\u00fcmetinin yap\u0131s\u0131na, pop\u00fcler demokrasinin eri\u015fim alan\u0131na ve dinin toplum \u00fczerindeki rol\u00fcne y\u00f6nelik \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmemi\u015f tart\u0131\u015fmalar\u0131 yans\u0131t\u0131yor. Bu durum, ayn\u0131 zamanda ge\u00e7en Temmuz ay\u0131nda yeniden g\u00f6reve gelen Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131n ge\u00e7en dokuz ayl\u0131k s\u00fcre\u00e7te sergiledi\u011fi ba\u015far\u0131s\u0131z liderlikten kaynaklan\u0131yor. Sonucun ne olaca\u011f\u0131 belirsiz olsa da burada ya\u015fanan kriz, kusursuz ve darmada\u011f\u0131n olmasa da kendine \u00f6zg\u00fcn bir i\u015fleyi\u015f tarz\u0131 olan T\u00fcrk demokrasisi \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmeli.<\/p>\n

ABD \u00f6ncelikleri, ortak \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131z \u00fczerine bu \u00fclkeyle birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilmemizi ve bu \u00fclkenin demokratik s\u00fcrecini geni\u015f \u00e7apta desteklememizi gerektiriyor. Yine de T\u00fcrkiye politikalar\u0131 \u00fczerine fikir beyan etmekten ka\u00e7\u0131nmal\u0131y\u0131z. Bu yakla\u015f\u0131mla, \u015fu anda T\u00fcrkiye\u2019de \u00fclkenin gelece\u011fine y\u00f6nelik yap\u0131lan ve demokrasinin olgunla\u015fmas\u0131 i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan \u015fiddetli ve tarihi tart\u0131\u015fmalara sayg\u0131 duyar\u0131z.<\/p>\n

KAPATMA DAVASI \u0130MALARI<\/p>\n

Ak Parti\u2019nin kapatma davas\u0131na y\u00f6nelik farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 var. Bunlardan ilkinde, niyetlenilmi\u015f anayasal bir darbe olarak bak\u0131labilece\u011fi s\u00f6ylendi. Dava ilk olarak siyasi bir ara\u00e7 olarak kabul edildi. Partiyi ve 70\u2019in \u00fczerindeki liderleri siyasetten uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in gazetelerde daha \u00f6nce yay\u0131mlanan haberler kaynak g\u00f6sterildi. En cesur iddialar aras\u0131nda, Ak Parti\u2019nin laikli\u011fi bitirme niyetinde oldu\u011fu vard\u0131 ve ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Colin Powell\u2019\u0131n \u00fclkenin \u201c\u0131l\u0131ml\u0131 M\u00fcsl\u00fcman\u201d h\u00fck\u00fcmetini ve Ak Parti\u2019nin Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika\u2019ya deste\u011fini \u00f6ven s\u00f6zleri bas\u0131n s\u0131k s\u0131k yer ald\u0131.<\/p>\n

Kapatma davas\u0131na y\u00f6nelik di\u011fer bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ysa, davan\u0131n T\u00fcrk demokrasi tarz\u0131yla ne kadar uyu\u015ftu\u011funu sorgulad\u0131. Anayasa ve kanunlar, uzun bir s\u00fcredir politikac\u0131lar\u0131n yasaklanmas\u0131na ve partilerin kapat\u0131lmas\u0131na izin verdi. Bug\u00fcne kadar \u00fclkede 26 tane siyasi parti su\u00e7lu bulunarak kapat\u0131ld\u0131. Ak Parti, bu durumu ve T\u00fcrkl\u00fc\u011fe hakareti kapsayan 301\u2019inci madde gibi yasalar\u0131 de\u011fi\u015ftirecek kadar uzun s\u00fcredir g\u00f6revde ama bunu yapmad\u0131.<\/p>\n

Her iki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n da ger\u00e7eklik pay\u0131 var, \u00f6zetle Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131n k\u00f6t\u00fc t\u00f6kezledi.<\/p>\n

Davan\u0131n zay\u0131f noktalar\u0131ndan biri, y\u0131llar \u00f6ncesinde yaz\u0131lan bir anayasaya ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak parti kapatman\u0131n \u00e7ok daha zor olmas\u0131. Erdo\u011fan kendi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcs\u00fcne kap\u0131l\u0131rsa, ge\u00e7en Temmuz ay\u0131nda kendi partisine kar\u015f\u0131 oy kullanan y\u00fczde 53\u2019l\u00fck oran\u0131, onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruma konusunda ikna edemez. Erdo\u011fan, yeniden g\u00f6reve gelmesiyle birlikte kazand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcc\u00fc, Avrupa Birli\u011fi\u2019yle ilgili reformlar\u0131n devam ettirmek i\u00e7in kullanamad\u0131. Bu reformlar, \u0130slamla\u015fma ve iktidar\u0131n k\u0131s\u0131tlanamayan y\u00fckseli\u015fine y\u00f6nelik endi\u015feleri bast\u0131rabilmek kullan\u0131lacak en uygun ara\u00e7lard\u0131. Erdo\u011fan ise, Milliyet\u00e7i Hareket Partisi\u2019nin (MHP) \u00f6nderli\u011finde, uzun bir liste halinde bekleyen AB reformlar\u0131 \u00f6ncesinde, t\u00fcrban yasa\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirdi.<\/p>\n

Bu k\u0131sa vadeli pop\u00fclist kazan\u00e7 i\u00e7in Erdo\u011fan, T\u00fcrkiye\u2019nin demokrasisini g\u00fc\u00e7lendirecek daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 anayasa reform paketini feda etti. Bu ve benzeri di\u011fer ad\u0131mlar, Erdo\u011fan\u2019\u0131n bug\u00fcne kadar att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131mlara y\u00f6nelik korkular\u0131n artmas\u0131na neden oldu.<\/p>\n

Kapatma davas\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki demokrasi ve istikrar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir handikap.<\/p>\n

Bir\u00e7oklar\u0131 i\u00e7in, \u00f6zellikle de T\u00fcrkiye\u2019nin geli\u015fmekte olan orta s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 olu\u015fturan g\u00f6rmezden gelen se\u00e7menlere verilen mesaj, T\u00fcrkiye demokrasisinin onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyamayacak kadar zay\u0131f oldu\u011fuydu. Bu mesaj hatta hala d\u0131\u015flanmaya devam eden K\u00fcrtler i\u00e7in \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir tehdit \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Kapatma davas\u0131na \u00e7ok daha geni\u015f bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bunun bir \u00f6l\u00e7\u00fcde se\u00e7ilmeyen ve \u00f6nem derecesi d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f b\u00fcrokrasinin Erdo\u011fan ve pop\u00fcler demokrasiye kar\u015f\u0131 intikam\u0131 olarak kabul edilebilir.<\/p>\n

Ya\u015fanan de\u011fi\u015fikliklerin hi\u00e7biri, T\u00fcrkiye\u2019nin ABD i\u00e7in tehlikeli b\u00f6lgede olduk\u00e7a \u00f6nemli bir m\u00fcttefik oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmiyor. Bununla birlikte, baz\u0131 yanl\u0131\u015f ad\u0131mlar atm\u0131\u015f olsa da, T\u00fcrkiye M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeler aras\u0131nda en demokratik ve \u00f6zg\u00fcr \u00fclke.<\/p>\n

ABD\u2019nin T\u00fcrklerin kendi \u00fclkelerinin gelece\u011fine y\u00f6nelik tart\u0131\u015fmalara m\u00fcdahale etmemesi gerekiyor. M\u00fcdahale, ABD\u2019yi kendi \u00e7\u0131kar\u0131na ters d\u00fc\u015fen bir \u015fekilde etkisiz k\u0131labilir ve \u00fclkenin demokratik de\u011ferlerine zarar verebilir.<\/p>\n

ABD\u2019nin genel prensiplere ba\u011fl\u0131 kal\u0131p, detaylar\u0131 T\u00fcrklere b\u0131rakmas\u0131 gerekiyor. ABD\u2019li yetkililerin atmas\u0131 gereken ad\u0131mlar \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir.<\/p>\n

ABD\u2019nin m\u00fcttefiklik ve ortakl\u0131k tan\u0131mlamam\u0131za uygun hareket ederek, demokratik kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019nin demokratik de\u011ferlere ve laiklik prensibine olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bir destek\u00e7isi oldu\u011fumuzu kan\u0131tlamal\u0131y\u0131z.
\nT\u00fcrk liderleri ve kurulu\u015flar\u0131 istikrar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecek ve b\u00f6lgede ve \u00fclke i\u00e7inde fikir birli\u011fi yaratacak pragmatik \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulma konusunda te\u015fvik etmeliyiz.
\nT\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyesi olma hedefini ve yasal, siyasi ve ekonomik alanda ger\u00e7ekle\u015ftirilecek reformlar\u0131 desteklemeliyiz.
\nIrak, Afganistan, Kafkaslar ve Balkanlar konusunda ortak \u00e7\u0131karlar ad\u0131na, ter\u00f6rizm, enerji g\u00fcvenli\u011fi ve K\u0131br\u0131s sorunu ve b\u00f6lgedeki di\u011fer sorunlar konusunda T\u00fcrkiye\u2019yle \u00e7al\u0131\u015fmaya hevesli olmal\u0131y\u0131z.
\n—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 27 EK\u0130M 2010<\/p>\n

BELGE NO: 09ANKARA1549<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: \u0130SRA\u0130L B\u00dcY\u00dcKEL\u00c7\u0130S\u0130 SORUNLARININ KAYNA\u011eINI ERDO\u011eAN’A BA\u011eLADI<\/p>\n

1.26 Ekim\u2019de B\u00fcy\u00fckel\u00e7ilikte yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada, \u0130srail B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Gaby Levy, \u00fclkesinin son d\u00f6nemde T\u00fcrkiye ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerinin k\u00f6t\u00fcle\u015fmesine y\u00f6nelik endi\u015felerini dile getirdi ve ili\u015fkinin k\u00f6t\u00fcle\u015fmesinde su\u00e7un \u00e7o\u011funlukla Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019a ait oldu\u011funu belirtti. Levy, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Ahmet Davuto\u011flu\u2019nun, \u00fclkeyi ziyaret eden \u00c7ek Cumhuriyeti D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131\u2019yla kendisine \u201ci\u015flerin daha iyi olaca\u011f\u0131\u201d mesaj\u0131n\u0131 g\u00f6nderdi\u011fini belirtti. Davuto\u011flu ayn\u0131 zamanda, \u00fcst d\u00fczey bir devlet memuru olan XXX\u2019in kendisini Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u0130srail\u2019e y\u00f6nelik sert ele\u015ftirilerini yumu\u015fatmas\u0131n\u0131 istedi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

Levy, Erdo\u011fan s\u00fcrekli olarak Gazze\u2019deki insani durumla ilgili \u00f6fkeli a\u00e7\u0131klamalar yapmas\u0131n\u0131n
\ni\u00e7 siyaset malzemesi oldu\u011funu da s\u00f6yledi.<\/p>\n

2. Levy, Erdo\u011fan i\u00e7in arabulucu olarak g\u00f6steren siyasi de\u011ferlendirmeleri reddetti ve Ba\u015fbakan\u2019\u0131n partisinin \u0130srail\u2019e y\u00f6nelik sert ele\u015ftirilerinden anketlerde net bir puan bile alamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Levy, aksine Erdo\u011fan\u2019\u0131n sertli\u011fini derinlerde olan bir duyguyla ba\u011fda\u015ft\u0131rd\u0131. \u201cErdo\u011fan k\u00f6ktenci. Bizden dini a\u00e7\u0131dan nefret ediyor\u201d dedi ve nefreti her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekti. Levy, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda, \u0130srail kar\u015f\u0131t\u0131 bir de\u011fi\u015fimin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne dikkat \u00e7ekti ve T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmetinin Suriye ile ili\u015fkilerini yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irme karar\u0131 almas\u0131na ve Arap Birli\u011fi\u2019nde g\u00f6zlemci stat\u00fcye sahip olma talebinde bulunmas\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n

3. YORUM: Hem T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti i\u00e7inden hem de h\u00fck\u00fcmet d\u0131\u015f\u0131 ba\u011flant\u0131larla, T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail\u2019le k\u00f6t\u00fcle\u015fen ili\u015fkileri \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tart\u0131\u015fmalar, Levy\u2019nin Erdo\u011fan\u2019a kar\u015f\u0131 nefretini do\u011frular nitelikteydi. XXX Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u0130ran ve Ortado\u011fu\u2019a y\u00f6nelik e\u011filiminin de bu konuya katk\u0131da bulunan fakt\u00f6rler oldu\u011funu s\u00f6ylese de \u0130srail\u2019e y\u00f6nelik antipati de ayr\u0131 bir fakt\u00f6r.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 11 A\u011fustos 2006<\/p>\n

BELGE NO: 06ANKARA4688<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: CONFIDENTIAL\/\/NOFORN<\/p>\n

KONU: T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politika ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcnme, Ba\u015fbakan\u2019\u0131n \u00e7emberi<\/p>\n

1. \u00dcst d\u00fczey D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 diplomatlar\u0131 ve Ba\u015fbakan Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n etraf\u0131ndaki s\u0131k\u0131 dan\u0131\u015fman \u00e7emberinin aras\u0131nda uzun s\u00fcreden beri ya\u015fanan b\u00f6l\u00fcnme, son haftalarda belirgin bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Erdo\u011fan\u2019\u0131n Ak Parti h\u00fck\u00fcmeti alt\u0131nda ya\u015fanan bu ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck nedeni, hem Erdo\u011fan\u2019\u0131n hem de D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Abdullah G\u00fcl\u2019\u00fcn, \u00e7ok say\u0131da giri\u015fimin sorumlulu\u011funu \u00fcstlenmek i\u00e7in hevesli olan Ba\u015fbakanl\u0131k dan\u0131\u015fman\u0131 Ahmet Davuto\u011flu\u2019yla olan yak\u0131n ba\u011f\u0131. Son zamanlarda, bu t\u00fcr s\u0131k\u0131nt\u0131lar ka\u011f\u0131t \u00fczerinde daha faza yer almaya ba\u015flad\u0131. Bu i\u00e7 kavga, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin d\u0131\u015f politikada ald\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm ad\u0131mlar\u0131 etkiliyor.<\/p>\n

2. \u0130yi e\u011fitimli T\u00fcrk diplomatlar, ABD ve Avrupa\u2019ya neyin sat\u0131laca\u011f\u0131 konusunu iyi bilmelerine ra\u011fmen, i\u00e7 politika s\u00f6z konusu oldu\u011funda ayn\u0131s\u0131 ge\u00e7erli de\u011fil. Erdo\u011fan\u2019\u0131n, aralar\u0131nda Davuto\u011flu ve parti genel ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7ekirdek dan\u0131\u015fmanlar\u0131, se\u00e7im b\u00f6lgelerinde neyin gidece\u011fini \u00e7ok iyi biliyor. Ancak, d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l i\u015flemesi gerekti\u011fine dair T\u00fcrkiye ve \u0130slam merkezli g\u00f6r\u00fc\u015fleri, Ankara d\u0131\u015f\u0131nda politikan\u0131n nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131 konusunda bir engel olu\u015fturuyor.<\/p>\n

3. (Gizli, yabanc\u0131lar\u0131n g\u00f6rmesi yasak) Erdo\u011fan\u2019\u0131n dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131n D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan kendisini ayr\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131, yeni \u015fanslar do\u011furabilir. Ayn\u0131 zamanda, yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmalar olmas\u0131 ve yanl\u0131\u015f ad\u0131mlar at\u0131lmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da art\u0131r\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, \u015eubat 2006\u2019da Hamas\u2019\u0131n Ankara\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 ziyarette D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 karanl\u0131kta kald\u0131. Hamas\u2019\u0131n ziyaretiyle ilgilenen AK Partililer, bunu son derece geli\u015fig\u00fczel ve koordinesiz bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bilgilendirilmeyen D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, bizimle \u00f6n de\u011ferlendirme yapma imkan\u0131 bulamad\u0131. ABD\u2019nin \u00f6zellikle att\u0131\u011f\u0131 geri ad\u0131m, AKP\u2019nin ger\u00e7ekten geri ad\u0131m atmas\u0131na neden oldu. Hamas ziyaretinin neden oldu\u011fu memnuniyetsizli\u011fin nereden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve nedenini \u00fczerindeki k\u0131s\u0131tl\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 ortadan kald\u0131rmak, haftalar, hatta aylar s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

4. (Gizli, yabanc\u0131lar\u0131n g\u00f6rmesi yasak) Hamas ziyaretinin ard\u0131ndan ABD ve di\u011fer b\u00f6lgelerde olan AK Partililer i\u00e7in muhtemelen en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olan \u015fey, e\u011fer biz PKK liderleriyle g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olsak, kendilerini nas\u0131l hissedeceklerinin sorulmas\u0131yd\u0131. Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u00e7emberi i\u00e7in, bu benzersiz bir durum de\u011fil: Onlar i\u00e7in, ter\u00f6rizm PKK ile ba\u011flant\u0131l\u0131. Erdo\u011fan\u2019\u0131n hay\u0131rsever \u0130slamc\u0131 arkada\u015f\u0131 El Kad\u0131\u2019nin ter\u00f6r finansman\u0131ndan yer alabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek, spesifik \u0130slami gruplar\u0131n ter\u00f6rist olarak g\u00f6rmesi kadar zor. Hamas ve Hizbullah bat\u0131 politikalar\u0131n\u0131n ters gitmesinin bir sonucu; \u00e7aresiz insanlar\u0131n bir cevab\u0131 ancak ger\u00e7ekte ter\u00f6rist de\u011filler. Onlara bu insanlara mant\u0131kl\u0131 konu\u015fmalar\u0131na izin verin, T\u00fcrkiye\u2019nin n\u00fcfuzunu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131n ve Hamas de\u011fi\u015fecektir. Bu, T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgedeki di\u011fer \u00e7abalar\u0131nda, \u0130ran ( D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Manu\u015fer Muttaki\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019deki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde, Erdo\u011fan\u2019\u0131n uluslararas\u0131 konferanslarda Ahmedinejad ile yapt\u0131\u011f\u0131 temaslarda); Suriye; (T\u00fcrkler Be\u015fir Esad\u2019\u0131n L\u00fcbnan\u2019dan asker \u00e7ekilmesini sa\u011flamak ve Hariri soru\u015fturmas\u0131nda paylar\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor); Gazze \u015eeridi ve L\u00fcbnan\u2019daki mevcut \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n

5. (Gizli, yabanc\u0131lar\u0131n g\u00f6rmesi yasak) Erdo\u011fan \u00e7emberiyle D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndaki kopuklu\u011fa dair daha yak\u0131n zamanl\u0131 bir \u00f6rnek, Davuto\u011flu\u2019nun Temmuz\u2019un ilk haftas\u0131nda \u015eam\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131 ve Esad\u2019la yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeyle ilgili. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmede g\u00f6z ard\u0131 edilen D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok \u00f6fkelendi (\u015eam el\u00e7ileri, Davuto\u011flu Esad\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrken d\u0131\u015far\u0131da bekletildi).<\/p>\n

6. \u0130srail-L\u00fcbnan krizinin b\u00fcy\u00fcmesiyle, Erdo\u011fan\u2019\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7emberindeki gerilim de artt\u0131. Erdo\u011fan, liderli\u011fini kullanmak yerine, pop\u00fclist yeniden se\u00e7ilme havas\u0131 i\u00e7inde, kamuoyu deste\u011fine dayand\u0131. Erdo\u011fan, hi\u00e7bir zaman \u0130srail\u2019e kar\u015f\u0131 olumlu e\u011filim g\u00f6stermeyen ve savunuculu\u011funu yapmak istedi\u011fi S\u00fcnni destek\u00e7ilerine oynuyor. Bu kitleleri hedef alan erken sonu\u00e7lardan biri, 3 A\u011fustos\u2019ta Kuala Lumpur\u2019da d\u00fczenlenen, Erdo\u011fan\u2019\u0131n Ahmedinmejad\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ve \u0130srail kar\u015f\u0131t\u0131 s\u00f6zlerde bulundu\u011fu \u0130slami Konferans \u00d6rg\u00fct\u00fc konsey toplant\u0131s\u0131, ve G\u00fcl\u2019\u00fcn ayn\u0131 tarihte Washington Post\u2019a verdi\u011fi a\u00e7\u0131k yorumdu. G\u00fcl\u2019\u00fcn a\u00e7\u0131klamalar\u0131 T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin \u00f6fkesini olumsuz bir \u015fekilde ortaya koydu ve Washington\u2019daki \u00fcst d\u00fczey T\u00fcrk diplomatlar\u0131 gafil avlad\u0131.<\/p>\n

7. (Gizli, yabanc\u0131lar\u0131n g\u00f6rmesi yasak) Su\u00e7 orta\u011f\u0131 olsun olmas\u0131n (biz oldu\u011funa inan\u0131yoruz), G\u00fcl birtak\u0131m \u00e7abalar\u0131yla ad\u0131n\u0131 kirletti. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na yeniden a\u011f\u0131rl\u0131k kazand\u0131r\u0131p kazand\u0131rmamak konusunda karar vermeli.
\nD\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 yetkililer \u00f6zellikle K\u0131br\u0131s gibi titiz konularda hem devlet hem de orduyla bir k\u00f6pr\u00fc olu\u015fturulmas\u0131nda \u00f6nemli rol \u00fcstlenebilir. Veya Ba\u015fbakan\u2019\u0131n \u00e7emberiyle \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edebilirler.<\/p>\n

—-ooo—-
\nTAR\u0130H: 04 Aral\u0131k 2009<\/p>\n

BELGE NO: 09ISTANBUL440<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD \u0130stanbul Konsoloslu\u011fu<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: T\u00fcrkiye-\u0130ran \u0130li\u015fkileri: Motivasyonlar, S\u0131n\u0131rlamalar, Sonu\u00e7lar<\/p>\n

\u00d6zet: T\u00fcrkiye\u2019den ve \u0130ran\u2019dan d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015flar\u0131, i\u015f d\u00fcnyas\u0131 temsilcileri ve siyasi aktivist kaynaklarla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde \u015fu konularda geni\u015f bir uzla\u015fmaya var\u0131ld\u0131:<\/p>\n

1) T\u00fcrkiye b\u00f6lgesel istikrar ve at\u0131\u015fmadan ka\u00e7\u0131nmak, T\u00fcrkiye\u2019nin Do\u011fu ile Bat\u0131 aras\u0131nda vazge\u00e7ilemez bir k\u00f6pr\u00fc olabilmek, enerji ve ticaret alanlar\u0131nda uzun vadeli ili\u015fkileri g\u00fc\u00e7lendirebilmek amac\u0131yla ve T\u00fcrkiye\u2019nin yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n Tahran\u2019\u0131n tavr\u0131n\u0131n \u0131l\u0131ml\u0131 bir hale getirebilmesi ad\u0131na \u0130ran\u2019la daha yak\u0131n ili\u015fkiler y\u00fcr\u00fct\u00fcyor.<\/p>\n

2) \u0130ran bu yakla\u015f\u0131ma T\u00fcrkiye\u2019yi diplomatik yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 bir s\u0131\u011f\u0131nak, yapt\u0131r\u0131mlara kar\u015f\u0131 bir tampon ve halk\u0131 i\u00e7in bir g\u00fcvenlik vanas\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden kar\u015f\u0131l\u0131k veriyor. Ancak,<\/p>\n

3) T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran\u2019\u0131n karar alma mekanizmalar\u0131 \u00fczerindeki etkisi s\u0131n\u0131rl\u0131, T\u00fcrkiye \u0130ran\u2019\u0131 hi\u00e7bir zaman Tahran i\u00e7in stratejik kayg\u0131 anlam\u0131na gelen bir konuda duru\u015funu de\u011fi\u015ftirmeye ikna edemedi.<\/p>\n

\u00d6te yandan ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131z, \u0130ran\u2019\u0131n karar mercilerinin en az\u0131ndan taktiksel olarak \u00e7ok tarafl\u0131 bask\u0131ya yan\u0131t verdi\u011fini, T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 BM G\u00fcvenlik Konseyi ve Uluslararas\u0131 Atom Enerjisi Ajans\u0131\u2019nda al\u0131nacak a\u011f\u0131r yapt\u0131r\u0131m kararlar\u0131 konusunda kilit bir rol oynayabilece\u011fini ve oynamas\u0131 gerekti\u011fini ifade etti. \u00d6zetin sonu<\/p>\n

T\u00fcrkiye-\u0130ran ili\u015fkileri konusunda ba\u011flant\u0131lar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri<\/p>\n

Ahmedinejad\u2019\u0131n 8-9 Kas\u0131m\u2019da yapaca\u011f\u0131 \u0130stanbul ziyareti \u00f6ncesinde, birka\u00e7 hafta boyunca \u0130stanbul\u2019daki B\u00fcy\u00fckel\u00e7ilik\u2019in \u0130ran G\u00f6zlemcisi, T\u00fcrkiyeli ve \u0130ranl\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini ald\u0131.<\/p>\n

Konu\u015ftu\u011fumuz ki\u015filer aras\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019den akademik uzmanlar, \u0130ran\u2019la i\u015f yapan T\u00fcrk i\u015fadamlar\u0131, tutuklanma korkusuyla T\u00fcrkiye\u2019ye s\u0131\u011f\u0131nan bir\u00e7ok \u0130ranl\u0131 ve \u0130ran\u2019In d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 takip eden ve Tahran\u2019da ya\u015fayan bir\u00e7ok \u0130ranl\u0131 ba\u011flant\u0131 yer al\u0131yor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin motivasyonlar\u0131<\/p>\n

Bir\u00e7ok akademisyen ve d\u00fc\u015f\u00fcne kurulu\u015fu analistine g\u00f6re T\u00fcrkiye \u0130ran\u2019la bir\u00e7ok ilgili sebep dolay\u0131s\u0131yla yak\u0131n ili\u015fkiler kuruyor. Bunlar\u0131n birincisi Davuto\u011flu\u2019nun \u201cStratejik Derinlik\u201d konsepti. \u0130kincisi T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran politikas\u0131 \u201creel politi\u011fin zaferi\u201dni simgeliyor.<\/p>\n

B\u00f6lgesel istikrar ve \u00e7at\u0131\u015fmadan ka\u00e7\u0131nma: T\u00fcrkiye\u2019den ba\u011flant\u0131lar, hatta D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan isimler yak\u0131n zamanda T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran konusundaki en k\u00f6t\u00fc sonucun \u0130ran\u2019In n\u00fckleer tesislerine yap\u0131lacak bir sald\u0131r\u0131 oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer silah kapasitesine sahip olmas\u0131 en k\u00f6t\u00fc ikinci sonu\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu da T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel istikrar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalaca\u011f\u0131 tehlikelerle ilgili neden bu kadar kayg\u0131l\u0131 oldu\u011funa y\u00f6nelik ipucu veriyor. T\u00fcrk kamuoyu da \u0130ran\u2019a sald\u0131r\u0131y\u0131 \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer silah sahibi olmas\u0131ndan daha tehlikeli g\u00f6r\u00fcyor, Tahran\u2019\u0131n bir M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeye sald\u0131raca\u011f\u0131na inanm\u0131yor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin \u0131l\u0131ml\u0131 bir b\u00f6lgesel lider ve Do\u011fu ile Bat\u0131 aras\u0131nda vazge\u00e7ilemez bir k\u00f6pr\u00fc olarak tan\u0131nmas\u0131: Ankara\u2019da ya\u015fayan bir uluslararas\u0131 ili\u015fkiler profes\u00f6r\u00fcne g\u00f6re T\u00fcrkiye, b\u00f6lgenin aksi takdirde bir g\u00fc\u00e7 bo\u015flu\u011fuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalaca\u011f\u0131 fkriyle \u0130ran\u2019la olan ili\u015fkilerini g\u00fc\u00e7lendiriyor. B\u00f6lgedeki ba\u015fka hi\u00e7bir \u00fclkenin \u0130ran\u2019\u0131 dengeleyebilecek askeri ve ekonomik g\u00fcc\u00fc yok. T\u00fcrkiye bu bo\u015flu\u011fu, \u0130ran\u2019\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesinden korkan di\u011fer devletler ad\u0131na dolduruyor.<\/p>\n

Akademisyene g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran\u2019la ili\u015fkilerini T\u00fcrkiye\u2019yi Bat\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir ortak haline getirecek b\u00f6lgesel liderlik pozisyonu i\u00e7in de istiyor. Ba\u011flant\u0131m\u0131z bu durumun T\u00fcrkiye\u2019yi zaman zaman kendisini ABD h\u00fck\u00fcmetinin duru\u015fundan uzakla\u015ft\u0131rmak zorunda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak bunun ABD\u2019den stratejik bir uzakla\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n

Enerji ve ticaret alan\u0131nda uzun vadeli ili\u015fkileri g\u00fc\u00e7lendirmek: T\u00fcrkiye enerji g\u00fcvenli\u011fi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn uygun kaynaklar\u0131n de\u011ferlendirilmesini gerektirdi\u011fini saklam\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k biz, ABD\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019nin enerji arz\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlendirilmesini destekledi\u011fini belirterek \u0130ran\u2019\u0131n g\u00fcvenilir bir ortak olmayabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131k.<\/p>\n

T\u00fcrkiye \u0130ran\u2019la ticaret ili\u015fkilerini geni\u015fletmek istiyor: Hem T\u00fcrk hem de \u0130ranl\u0131 yetkililer ikili ticaret hacminin art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapt\u0131. Dahas\u0131 T\u00fcrkiye, \u0130ran\u2019la mali ili\u015fkilerini korumak ve geli\u015ftirmek i\u00e7in de ad\u0131mlar at\u0131yor.<\/p>\n

\u0130ran\u2019\u0131 b\u00f6lgesel \u00f6rg\u00fctlerle ba\u011flamak: T\u00fcrkiye\u2019deki ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131z Davuto\u011flu, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 kontrol etti\u011fi s\u00fcrece, Ankara\u2019n\u0131n \u0130ran\u2019la iki tarafl\u0131 ve \u00e7ok tarafl\u0131 ili\u015fkiler kurma \u00e7abalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrece\u011fini, ili\u015fkileri maksimuma \u00e7\u0131karmak i\u00e7in b\u00f6lgesel uluslararas\u0131 kurumlarla i\u015fbirli\u011fi yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n

\u0130ran\u2019\u0131n motivasyonlar\u0131<\/p>\n

T\u00fcrkiyeli ve \u0130ranl\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131za g\u00f6re \u0130ran T\u00fcrkiye\u2019yle daha yak\u0131n ili\u015fkiler kurmaktan memnun \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019yi diplomatik yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 bir s\u0131\u011f\u0131nak, yapt\u0131r\u0131mlara kar\u015f\u0131 bir tampon ve n\u00fcfusu i\u00e7in bir g\u00fcvenlik vanas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor. T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran i\u00e7in de\u011feri \u00f6zellikle \u015fu alt\u0131 konuda hissediliyor: Ekonomik, diplomatik, siyasi, k\u00fclt\u00fcrel, T\u00fcrkiye\u2019nin ABD i\u00e7in stratejik \u00f6nemi.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran \u00fczerindeki etkisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran \u00fczerindeki etkisi geni\u015f bir alana yay\u0131l\u0131yor ancak derine inmiyor. Ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n hi\u00e7biri T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran\u2019\u0131n liderlerine rejimin stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 etkileyecek bir konuda fikir de\u011fi\u015ftirtebildi\u011fini g\u00f6remediklerini s\u00f6yledi.<\/p>\n

\u0130stanbul\u2019da ya\u015fayan ve gayr\u0131 resmi bi\u00e7imde Davuto\u011flu\u2019na dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapan ve kendisine Eyl\u00fcl ve Ekim ay\u0131nda \u0130ran D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Muttaki\u2019yle yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde e\u015flik eden bir profes\u00f6r, Davuto\u011flu\u2019nun giri\u015fimlerinin Tahran\u2019\u0131 1 Ekim\u2019de yap\u0131lacak Cenevre g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine kat\u0131lmaya ikna etti\u011fini s\u00f6yledi. Ancak di\u011fer b\u00fct\u00fcn ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131z bu iddiay\u0131 reddetti.<\/p>\n

Davuto\u011flu\u2019nun G\u00fcl ve Erdo\u011fan deste\u011fiyle ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi haftalar s\u00fcren \u015fahsi diplomasi giri\u015fimleri \u0130ran\u2019\u0131n karar mercilerini T\u00fcrkiye\u2019yle Tahran n\u00fckleer reakt\u00f6r\u00fc yak\u0131t takas\u0131n\u0131 i\u015fler durumda tutacak bir anla\u015fmaya ikna edemedi. \u0130\u015f d\u00fcnyas\u0131ndan bir ba\u011flant\u0131m\u0131z, \u201c\u0130ran T\u00fcrkiye\u2019nin masadan kalk\u0131p gitmeyece\u011fini biliyor\u201d dedi.<\/p>\n

T\u00fcrkiye ger\u00e7ekten \u0130ran\u2019\u0131 herkesten daha iyi mi anl\u0131yor?<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran\u2019la daha yak\u0131n ili\u015fkiler aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131nda Ankara\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran\u2019\u0131n durumunu herkesten daha iyi anlad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131 yat\u0131yor. Ancak \u0130ranl\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131z bu varsay\u0131ma \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu kaynaklar T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran\u2019\u0131n i\u00e7 dinamikleriyle ilgili tespitlerini \u00f6znel bir s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7irdi\u011fini dolay\u0131s\u0131yla tespitlerin rejimin istikrar\u0131yla ilgili kan\u0131tlar\u0131 \u015fi\u015firdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019ye s\u0131\u011f\u0131nan birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z iki \u201cYe\u015fil Hareket\u201d aktivistine g\u00f6re T\u00fcrkiye, Ahmedinejad\u2019\u0131n zaferini hemen tebrik ederek ve Ye\u015fil Hareketin siyasi \u00f6nemini g\u00f6z ard\u0131 ederek b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat ka\u00e7\u0131rd\u0131. Bir\u00e7ok aktivist bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel istikrar ad\u0131na \u0130ran\u2019\u0131n rejimin hayatta kalmas\u0131na \u00e7ok fazla ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

ABD h\u00fck\u00fcmeti gibi T\u00fcrkiye de \u0130ran rejimi i\u00e7inde bir\u00e7ok fraksiyon oldu\u011funu kabul ediyor. Abdullah G\u00fcl\u2019\u00fcn Interpol\u2019\u00fcn K\u0131rm\u0131z\u0131 B\u00fclten\u2019le arad\u0131\u011f\u0131 Rafsancani yanl\u0131s\u0131 Muhsin Rezai\u2019yle, Erdo\u011fan dahil T\u00fcrk yetkililerin ise Meclis Ba\u015fkan\u0131 Ali Laricani ile g\u00f6r\u00fc\u015fmesi de buna i\u015faret ediyor. Bu durum T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran\u2019\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc liderinin kim olaca\u011f\u0131 konusunda bahislerini b\u00f6lmeye karar verdi\u011fini de g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Sonu\u00e7lar<\/p>\n

E\u011fer ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n \u00fczerinde uzla\u015fma sa\u011flad\u0131klar\u0131 bu g\u00f6r\u00fc\u015fler do\u011fruysa, bu durum Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131 \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 sert bir tav\u0131r tak\u0131nmaya ikna etme \u00e7abalar\u0131m\u0131z\u0131n zorlu bir giri\u015fim olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Erdo\u011fan P5+1 \u00fclkelerinin duru\u015funa yak\u0131nla\u015fsa bile Tahran\u2019\u0131n kendisine olumlu yan\u0131t verme ihtimali d\u00fc\u015f\u00fck. Di\u011fer yandan ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131z \u0130ran rejiminin uluslararas\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda taktik olarak geri \u00e7ekildi\u011fi \u00f6rnekleri de hat\u0131rlar\u0131yor.<\/p>\n

E\u011fer bu do\u011fruysa T\u00fcrkiye\u2019yi UAEK ve BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nde destek\u00e7i bir rol oynamaya ikna edebiliriz ve etmeliyiz.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 23 May\u0131s 2007<\/p>\n

BELGE NO: 07ANKARA1258<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Secret<\/p>\n

KONU: T\u00fcrk ordusu ve demokrasi<\/p>\n

1. T\u00fcrk ordusunun 27 Nisan\u2019da yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ve siyasi kriz yaratan muht\u0131ran\u0131n ard\u0131ndan, ordunun \u00fclke i\u00e7i ve yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki ba\u011flant\u0131larla konu\u015fmay\u0131 reddetmesi y\u00fcz\u00fcnden yapay bir suskunluk hali g\u00f6zlendi. Bu sessizlik, Genelkurmay \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131 Ergin Saygun\u2019un ordunun ama\u00e7lar\u0131 ve mevcut d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemiyle ilgili konu\u015fmaya g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmas\u0131yla birlikte bozuldu. T\u00fcrkiye\u2019de demokrasiyi ve anayasal s\u00fcreci desteklemek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn oyuncular\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak uzla\u015fmas\u0131 ve pragmatizm gereklili\u011fine vurgu yapmak i\u00e7in bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi kulland\u0131k.<\/p>\n

2. ABD\u2019nin T\u00fcrkiye Maslahatg\u00fczar\u0131 Nancy McEldowney ile bir araya gelen Saygun, T\u00fcrkiye\u2019deki \u00fclke i\u00e7i siyasi konular\u0131 g\u00fcndeme getirdi ve T\u00fcrk ordusunun neden 27 Nisan muht\u0131ras\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlaman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu s\u00f6yledi. Saygun, ordunun sadece T\u00fcrkiye\u2019nin laiklik sisteminin korumak i\u00e7in sesini y\u00fckseltti\u011fini belirtti. Bu, T\u00fcrk ordusunun ger\u00e7ekle\u015ftirmekte kararl\u0131 ve y\u00fck\u00fcml\u00fc\u011f\u00fc oldu\u011fu birinci sorumlulu\u011fudur. T\u00fcrk anayasas\u0131n\u0131n orduyu laik devleti koruma konusunda g\u00fc\u00e7lendirdi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Saygun, ordunun da bunu yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yapmaya devam edeceklerini s\u00f6yledi.<\/p>\n

3. ABD\u2019nin T\u00fcrkiye Maslahatg\u00fczar\u0131ysa, bu s\u00f6zlere yan\u0131t olarak T\u00fcrkiye\u2019nin en de\u011ferli \u00f6zelli\u011finin laik ve demokratik bir \u00fclke olmas\u0131 oldu\u011funu vurgulad\u0131 ve bu iki \u00f6zelli\u011fin korunmaya devam edilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Maslahatg\u00fczar, \u00fclke genelinde artan gerilim ve kutupla\u015fmaya dikkat \u00e7ekti ve ordunun hareketlerinde dikkatli olup, \u00fclkenin menfaatlerini dikkate almas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 tart\u0131\u015fmay\u0131 ve istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nleyip, anayasayla paralel \u00e7izgide ilerleyen bir siyasi s\u00fcre\u00e7 izlemek T\u00fcrkiye\u2019nin ve siyasi ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n bir \u00f6nemi olmadan b\u00fct\u00fcn T\u00fcrklerin en b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131kar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

4. Saygun, ordunun kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 tart\u0131\u015fma i\u00e7ine girmek istemedi\u011fini ve b\u00f6yle bir \u015fey yapma niyetinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Saygun, istedikleri takdirde, sokaklara tanklar\u0131 g\u00f6nderebileceklerini ancak bunu yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtti. Saygun ayn\u0131 zamanda, ordunun siyasi, ekonomik ve sosyal istikrar konusuna uzla\u015fma konusuna herhangi bir \u00e7aba sarf etmeyen Ak Parti\u2019den \u00e7ok daha fazla \u00f6nem verdi\u011fini de ifade etti.<\/p>\n

5. ABD\u2019nin T\u00fcrkiye Maslahatg\u00fczar\u0131, devam eden parlamenter se\u00e7imin sorunsuz bir \u015fekilde devam etmesinin \u00f6nemli oldu\u011funu ve do\u011frudan halk oylamas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 tamamen kabul ettiklerini s\u00f6yledi. Saygun, bu s\u00f6ylenenlere i\u00e7tenlikle kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ve Genel Kurmay\u2019\u0131n Ak Parti\u2019yle ne parlamento ne de h\u00fck\u00fcmette herhangi bir sorun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Saygun ek olarak, tek s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n istikrar\u0131 tehdit eden radikal politikalar oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n

6. YORUM: Burada, Genel Kurmay’\u0131n devam eden siyasi gerilime y\u00f6nelik ataca\u011f\u0131 ad\u0131mlarla ilgili her kafadan farkl\u0131 bir ses \u00e7\u0131k\u0131yor. En fazla konu\u015fulan \u015feyse, Ak Parti\u2019nin kapat\u0131l\u0131p, bireysel olarak su\u00e7land\u0131klar\u0131 davalar\u0131 g\u00fcndeme getirerek parti liderlerinin g\u00fcvenilirli\u011finin sars\u0131laca\u011f\u0131 oldu. En dikkatli g\u00f6zlemciler, ortam halen gergin oldu\u011fundan net olarak dile getirilemeyen anlay\u0131\u015f\u0131, Genel Kurmay\u2019\u0131n cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve \u0130slamc\u0131 politikalar konusunda k\u0131rm\u0131z\u0131\u00e7izgilerini belirledi\u011fi ve Ak Parti\u2019nin bu s\u0131n\u0131rlar\u0131 ge\u00e7meme konusunda anla\u015fmas\u0131 olarak g\u00f6steriyor. B\u00fct\u00fcn bu s\u00f6ylentilere ra\u011fmen, 22 Temmuz\u2019daki se\u00e7imler \u00f6ncesi manevralar\u0131n yo\u011funla\u015faca\u011f\u0131 kesin ve ABD Genel Kurmayl\u0131\u011f\u0131n\u0131n demokrasi, uzla\u015fma ve anayasal s\u00fcrece sa\u011flayaca\u011f\u0131 destek ise kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131maya devam edecek.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 25 Mart 2005<\/p>\n

BELGE NO: 05ANKARA1730<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: Ak\u0131nt\u0131yla s\u00fcr\u00fcklenen T\u00fcrkiye<\/p>\n

\u00d6ZET:<\/p>\n

1- T\u00fcrkiye, i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikada, iktidardaki Ak Parti h\u00fck\u00fcmetinin liderlik ve yap\u0131sal problemlerinden kaynaklanan bir sapma ya\u015f\u0131yor. T\u00fcrkiye’nin ve Ak Parti’nin, ABD ile ili\u015fkilerini nas\u0131l idare etti\u011fini de kapsayan sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir kimlik tart\u0131\u015fmas\u0131 gecikmi\u015f olsa da ba\u015flad\u0131. Ancak Ak Parti’nin politikas\u0131ndaki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar, y\u00fckselen milliyet\u00e7i s\u00f6ylemin doldurmak i\u00e7in f\u0131rsat kollad\u0131\u011f\u0131 bir bo\u015fluk yarat\u0131yor. Ya\u015fanan bu politik sapma s\u00fcreci uzayabilir ve AB reformlar\u0131 ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015fbirli\u011fini daha zor bir duruma sokabilir. Bu sapma, gelecek krizin yeni siyasi alternatifler yarataca\u011f\u0131 hesap g\u00fcn\u00fc gelene kadar devam edebilir. \u00d6ZET\u0130N SONU.<\/p>\n

2- Ak Parti h\u00fck\u00fcmeti zorlu AB uyum s\u00fcrecinden ge\u00e7erken, a\u00e7\u0131k\u00e7a i\u00e7 politika ve ekonomik reformlar taraf\u0131nda ak\u0131nt\u0131 ve r\u00fczgarla s\u00fcr\u00fcklenen bir gemi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc \u00e7iziyor. 2003 ve 2004 d\u00f6neminde yap\u0131lan yasa de\u011fi\u015fiklikleri olduk\u00e7a yetersiz. Ak Parti h\u00fck\u00fcmetinin ordu, Cumhurba\u015fkan\u0131 ve b\u00fcy\u00fck oranda laik devlet b\u00fcrokrasisiyle i\u015fbirli\u011fi az seviyede. Ak Parti i\u00e7indeki yolsuzluklar\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131nda ba\u015far\u0131 sa\u011flanam\u0131yor. IMF taraf\u0131ndan yeni bir stand-by program\u0131 i\u00e7in \u00f6n \u015fart olarak istenen bankac\u0131l\u0131k, vergi idaresi ve sosyal g\u00fcvenlik yasalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmada yava\u015f kald\u0131. AB ile olan ili\u015fkileri g\u00f6z ard\u0131 ediyor. Erdo\u011fan AB ile \u00fcyelik m\u00fczakereleri y\u00fcr\u00fctecek ba\u015f m\u00fczakereci atamay\u0131 geciktirdi; hem Erdo\u011fan hem de G\u00fcl, AB’li yetkilileri ve politikac\u0131lar\u0131 rahats\u0131z eden a\u00e7\u0131klamalarda bulundu. Erdo\u011fan, hala uzun zamand\u0131r beklenen kabine de\u011fi\u015fikli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirmedi.<\/p>\n

3 – Ak Parti yetkilileri, h\u00fck\u00fcmetin politikalar\u0131ndaki bariz sapmay\u0131 reddederken, bu durumun [sapma] Erdo\u011fan’\u0131n se\u00e7men taban\u0131n\u0131 azaltmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik bir i\u015faret g\u00f6rm\u00fcyoruz. Ak Parti’nin eski seyrini kazanma \u00e7abalar\u0131 \u0130slami\/Yeni Osmanl\u0131c\u0131 refleksleri nedeniyle tehlikeli bir durumu yans\u0131t\u0131yor. Bu h\u00fck\u00fcmetin ikili ili\u015fkilerimize yeniden odaklanarak, bu ili\u015fkileri daha stratejik bir d\u00fczeye ta\u015f\u0131yabilece\u011finden ku\u015fkuluyuz.<\/p>\n

4- Ba\u015fbakan Erdo\u011fan yaln\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumda. Kabinesi ve parlamentodaki grubuyla temas\u0131n\u0131 yitirmi\u015f durumda. Erdo\u011fan’a yak\u0131n milletvekilleri ve bakanlar bize, ba\u015fbakanla art\u0131k kolay ileti\u015fim kuramad\u0131klar\u0131n\u0131 ve Erdo\u011fan’\u0131n gazab\u0131na maruz kalacaklar\u0131 korkusuyla elleri ba\u011fl\u0131 \u015fekilde secde ettiklerini belirtiyor. \u015eimdiye kadar Ak Parti politikalar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc savunucular\u0131 olan i\u015f d\u00fcnyas\u0131, ba\u015fbakan\u0131n art\u0131k kendilerini dinlemek istemedi\u011fini hissettiklerini belirtiyor. En son olarak duydu\u011fumuz bilgiye g\u00f6re ise Erdo\u011fan, b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecinde i\u00e7inde yer ald\u0131 \u0130skender Pa\u015fa Dergah\u0131’ndan en yak\u0131n\u0131nda yer alan dini ak\u0131l hocalar\u0131yla da ba\u011flar\u0131n\u0131 kesmi\u015f durumda.<\/p>\n

5- Ba\u011flant\u0131da bulundu\u011fumuz bir\u00e7ok ki\u015fiden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgilere g\u00f6re, Erdo\u011fan az okuyor ve b\u00fcy\u00fck oranda da \u0130slami e\u011filimi a\u011f\u0131r basan yay\u0131n organlar\u0131n\u0131 takip ediyor. Partiye yak\u0131n di\u011fer kaynaklardan al\u0131nan bilgilere g\u00f6re de, Erdo\u011fan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n analizlerinden yararlanmay\u0131 reddediyor, askeri ve Milli \u0130stihbarat Te\u015fkilat\u0131 da ellerindeki bilgileri ba\u015fbakanla payla\u015fm\u0131yor. Erdo\u011fan’\u0131n d\u00fcnyaya hi\u00e7 bir zaman ger\u00e7ek\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olmad\u0131 ancak Necmettin Erbakan’\u0131n (Hoca) liderli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 Saadet Partisi taraf\u0131ndan \u0130slami kanatta saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131laca\u011f\u0131 korkusu onun i\u00e7in \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm\u00fc noktas\u0131 oldu. Erdo\u011fan, buna ra\u011fmen karizmas\u0131na, i\u00e7 g\u00fcd\u00fclerine ve internette yay\u0131mlanan komplo hikayeleri ve yeni-Osmanl\u0131c\u0131 fantazilerin i\u00e7inde kaybolmu\u015f dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131n sundu\u011fu s\u00fczme bilgilere g\u00fcveniyor. \u00d6rne\u011fin, \u0130slamc\u0131 d\u0131\u015f politika dan\u0131\u015fman\u0131 ve G\u00fcl’\u00fcn yak\u0131n destek\u00e7isi Ahmed Davuto\u011flu gibi.<\/p>\n

6- AKP i\u00e7inde daha ideolojik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 ve Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Abdullah G\u00fcl, \u00f6zellikle Erdo\u011fan’\u0131n d\u0131\u015f gezilerinde perde arkas\u0131ndan entrika \u00e7evirmeye devam ediyor. G\u00fcl, Erdo\u011fan’\u0131n alt\u0131n\u0131 oymaya ve partinin daha b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kendi kontrol\u00fcne almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ak Parti iktidara geldikten d\u00f6rt ay sonra ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 Erdo\u011fan’a b\u0131rakan G\u00fcl, bu g\u00f6revi yeniden elde etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olabilir. \u0130ngilizceyi daha iyi konu\u015fan G\u00fcl, daha ‘\u0131l\u0131ml\u0131’ ve ‘modern’ bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7izmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, G\u00fcl’\u00fc yak\u0131nda tan\u0131yanlar, onun Bat\u0131’ya kar\u015f\u0131 Erdo\u011fan’a k\u0131yasla daha ideolojik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip oldu\u011funu belirtiyor. Pragmatik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131tan G\u00fcl, ikili ili\u015fkiler ve Irak’taki se\u00e7imlerden beri T\u00fcrkiye’nin Irak politikas\u0131 konusunda baz\u0131 yap\u0131c\u0131 de\u011ferlendirmelerde bulundu. Ancak, buna ra\u011fmen G\u00fcl ve ona benzer \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnen baz\u0131 milletvekilleriyle, gazetecilerin Erdo\u011fan’\u0131n \u00fcst\u00fcne gelmenin bir yolu olarak ABD kar\u015f\u0131t\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131yor. Sunni toplumun hislerine terc\u00fcman olma aray\u0131\u015f\u0131 da bu motivasyonun di\u011fer nedenini olu\u015fturuyor.<\/p>\n

7- Ak Parti i\u00e7erisindeki karga\u015fa, Erdo\u011fan taraftarlar\u0131yla partiyi olu\u015fturan di\u011fer e\u011filimlerin temsilcileri aras\u0131nda bir b\u00fcy\u00fck bir rahats\u0131zl\u0131k yaratm\u0131\u015f durumda. *****, Erdo\u011fan’\u0131n hem i\u00e7 hem de d\u0131\u015f politikada ve ABD ile ili\u015fkileri yeniden ray\u0131na oturtmada nas\u0131l hareket etmesi gerekti\u011fini bilmedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130slami cenah\u0131n \u00f6nde gelen isimlerinden ****, i\u00e7lerinde bulunan ve bize bilgi s\u0131zd\u0131ran iki kontak ki\u015fiye Erdo\u011fan’\u0131n, partide art\u0131k olduk\u00e7a yo\u011fun hale gelen yolsuzluklar nedeniyle istifa etmenin e\u015fi\u011finde oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f…<\/p>\n

Y\u00fckselen Milliyet\u00e7ilik<\/p>\n

10- Ak Parti’nin g\u00fc\u00e7 kaybetmesinin daha rahats\u0131z edici bir sonucu bulunuyor; o da y\u00fckselen milliyet\u00e7ilik. T\u00fcrkiye’de bu d\u00f6nemde en \u00e7ok sat\u0131lan kitaplardan biri T\u00fcrkl\u00fck duygusunu kabartan ‘Metal F\u0131rt\u0131na’ adl\u0131 roman oldu. Bu kitapta, ABD’nin T\u00fcrkiye’yi i\u015fgal etti\u011fi ve daha sonra T\u00fcrklerin, Ruslarla birlik olarak kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131 anlat\u0131yor. Di\u011fer en \u00e7ok satan kitap ise ‘Mein Kampf’. [Hitler’in siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ve Nasyonal Sosyalist fikirleri a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f oldu\u011fu kitap.]\n

YORUM<\/p>\n

13 – AB ile m\u00fczakerelere ba\u015flamak i\u00e7in tarih almak gibi b\u00fcy\u00fck hedeflerinden birine ula\u015fan Erdo\u011fan liderli\u011findeki Ak Parti, fikirlerini ve enerjisini kaybetmi\u015f durumda. \u015eimdilik, AB ve IMF’nin talep etti\u011fi reformlar yeniden g\u00fc\u00e7 kazanan milliyet\u00e7ilerin sert muhalefetiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacak ve h\u00fck\u00fcmet zor konulardaki kararlar\u0131 ertelemeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r ve de\u011fi\u015fime ayak direnen hakim duru\u015f olacakt\u0131r. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015fbirli\u011fi daha zor olacak, makul olmayan ABD ‘talepleri’nin T\u00fcrk ‘egemenli\u011fini’ \u00e7i\u011fnedi\u011fi belirtilerek daha hassas noktaya ta\u015f\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n

14- Politikadaki bu sapma d\u00f6nemi uzun s\u00fcrebilir. Ak Parti’nin parlamentodaki \u00e7o\u011funlu\u011fu giderek azal\u0131yor ancak bu yava\u015f bi\u00e7imde oluyor. Ak Parti i\u00e7indeki mutsuz havaya ra\u011fmen, mevcut durumda bu partiye siyasi bir alternatif bulunmuyor. Ayr\u0131ca, b\u00f6l\u00fcnmeyi zorlayacak ki\u015fi ya da ki\u015filer i\u00e7in de riskler bulunuyor. Erdo\u011fan’\u0131n elinde hala, erken se\u00e7ime gitme kart\u0131 bulunuyor. \u0130\u015fin tehlikeli taraf\u0131 ise, zor kararlar ve politik sistemin yeniden d\u00fczenlenmesi, hem Ak Parti’yi yeniden canland\u0131rma hem de yeni siyasi rakipler getirecek yeni ger\u00e7ek bir kriz \u00e7\u0131kana kadar ertelenecek\u2026<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 25 \u015eubat 2010<\/p>\n

BELGE NO: 10ANKARA302<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: M\u00fcste\u015far Burns\u2019un 18 \u015eubat\u2019ta M\u00fcste\u015far Sinirlio\u011flu\u2019yla yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fme<\/p>\n

ABD’nin d\u00fcn ak\u015fam a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 belgeler aras\u0131nda yer alan 25 \u015eubat 2010 tarihli bir tutanakta 18 \u015eubat tarihinde William Burns’le Feridun Sinirlio\u011flu aras\u0131nda yine Ankara’da yap\u0131lan bir g\u00f6r\u00fc\u015fmenin i\u00e7eri\u011fiyle ilgili detaylara de\u011finiliyor.<\/p>\n

Toplant\u0131da \u0130ran’dan Ermenistan protokollerine, PKK’dan K\u0131br\u0131s g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine ve f\u00fcze savunma sistemine kadar bir\u00e7ok konuda de\u011ferlendirmeler var.<\/p>\n

\u0130ran: Sinirlio\u011flu Ankara’n\u0131n resmi tavr\u0131n\u0131 yinelerken askeri operasyonun T\u00fcrkiye’ye zarar verece\u011fini, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n ise \u0130ran halk\u0131n\u0131n kenetlenmesine yol a\u00e7arak muhalefete zarar verece\u011fini s\u00f6yledi. Sinirlio\u011flu b\u00f6lge \u00fclkelerinin \u0130ran’\u0131 bir tehdit olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirterek, “\u015eam’da bile alarm zilleri \u00e7al\u0131yor” dedi.<\/p>\n

Ermenistan: Sinirlio\u011flu protokollerin onay s\u00fcreciyle Minsk s\u00fcreci aras\u0131nda e\u015fzamanl\u0131l\u0131k istedi. Kongre’nin “soyk\u0131r\u0131m” tasar\u0131s\u0131n\u0131 kabul\u00fcn\u00fcn onay s\u00fcrecindeki hesaplar\u0131 \u00e7\u0131kmaza sokaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Sinirlio\u011flu, “Aliyev’in kabul edece\u011fi bir \u015fey olursa biz de ilerleyebiliriz” dedi. Sinirlio\u011flu, gaz anla\u015fmas\u0131yla ilgili olarak da “Bize g\u00fcvenmiyor” dedi.<\/p>\n

Irak: Ankara Ba\u015fbakan Maliki’den memnuniyetsizli\u011fini dile getirerek, “kontrolden \u00e7\u0131kma”ya e\u011filimli oldu\u011fu korkusunu ifade etti. \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgede kontrol sa\u011flama \u00e7abalar\u0131n\u0131 ele\u015ftiren Sinirlio\u011flu Suudi Arabistan’\u0131n da b\u00f6lgedeki partilere para verdi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

7 Mart se\u00e7imlerinden sonra Irak’\u0131n gaz alanlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’yle ba\u011flanmas\u0131 i\u00e7in giri\u015fim ba\u015flatacaklar\u0131n\u0131 anlatan Sinirlio\u011flu \u0130ran’\u0131n boru hatt\u0131na muhalif oldu\u011funu savundu. \u0130kinci bir botu hatt\u0131 fikrini ortaya atan Sinirlio\u011flu bunun bar\u0131\u015fa da katk\u0131 yapaca\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n

Odierno’nun ziyaretini \u00f6ven Sinirlio\u011flu ter\u00f6rist PKK’ya kar\u015f\u0131 Kuzey Irak B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi’yle belirledikleri hareket plan\u0131n\u0131n daha fazla i\u015fbirli\u011fi getirece\u011fini umduklar\u0131n\u0131 vurgulad\u0131.<\/p>\n

\u0130srail: Burns’un gerginli\u011fe temas etmesi \u00fczerine Sinirlio\u011flu sorunun “iki tarafl\u0131 de\u011fil genel” oldu\u011funu s\u00f6yledi ve b\u00f6lgenin rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bar\u0131\u015f s\u00fcrecindeki t\u0131kanmaya ba\u011flad\u0131.<\/p>\n

Askeri i\u015fbirli\u011fi, ticaret gibi alanlarda ili\u015fkilerin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc turizmde ciddi gerirleme ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Burns T\u00fcrkiye’nin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131labilecek yak\u0131nla\u015fma g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin bar\u0131\u015f s\u00fcrecine \u00f6nemli katk\u0131 yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n

T\u00dcRK\u0130YE SARKOZY’DEN MEMNUN DE\u011e\u0130L<\/p>\n

Suriye: Sinirlio\u011flu T\u00fcrkiye’nin diplomatik \u00e7abalar\u0131n\u0131n Suriye’yi \u0130ran’\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinden \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. “\u00c7\u0131karlar\u0131 ayr\u0131l\u0131yor” dedi. \u0130srail’in T\u00fcrkiye’yi g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde arabulucu kabul etmesi durumunda, Sinirlio\u011flu, \u0130ran’\u0131n daha da yaln\u0131zla\u015faca\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n

AB, K\u0131br\u0131s, Yunanistan: Sinirlio\u011flu, Sarkozy’nin T\u00fcrkiye’nin \u00fcyeli\u011fine muhalefetinin H\u0131ristiyan Avrupa’yla M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131ndaki k\u00fclt\u00fcrel ayr\u0131m\u0131 derinle\u015ftirdi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

Sinirlio\u011flu Papandreu’nun Erdo\u011fan’a yazd\u0131\u011f\u0131 mektubun \u00fczerine T\u00fcrkiye ile Yunanistan aras\u0131nda yeni g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fc\u015fmede ayr\u0131ca Afganistan, Pakistan, Hindistan, Bosna konular\u0131 konu\u015fuldu.<\/p>\n

\u0130kili Avrupa ili\u015fkileri ve NATO: T\u00fcrkiye’nin Sarkozy’den memnuniyetsizli\u011fini yineleyen Sinirlio\u011flu Bel\u00e7ika ve Danimarka’n\u0131n PKK’ya yak\u0131n \u00f6rg\u00fctleri bask\u0131 alt\u0131na almaktaki g\u00f6n\u00fcls\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnden \u015fikayet etti. T\u00fcrkiye’den bir ismin NATO Genel Sekreter Yard\u0131mc\u0131s\u0131 olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ABD Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc hat\u0131rlatan Sinirlio\u011flu, onun yerine \u00e7ok hak etmeyen bir Alman’\u0131n se\u00e7ildi\u011fini s\u00f6yledi ve “Rasmussen’le Merkel aras\u0131nda bir anla\u015fmadan \u015f\u00fcpheleniyoruz” dedi. Sinirlio\u011flu,” Size g\u00fcvendik de Rasmussen’in se\u00e7ilmesine izin verdik” dedi.<\/p>\n

F\u00fcze savunma sistemi: Sinirlio\u011flu projeyle ilgili Rusya’n\u0131n tepkisini sordu, Burns Ruslar\u0131n \u00e7ok daha rahat oldu\u011funu ve \u00f6nce ikili sonra Rusya-NATO aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapmay\u0131 beklediklerini s\u00f6yledi. Sinirlio\u011flu Erdo\u011fan’\u0131n Gates’le yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmede dile getirdi\u011fi \u0130ran tehdidinin \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131 talebini yineledi.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 20 Ocak 2004<\/p>\n

BELGE NO: 04ANKARA348<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: T\u00fcrkiye Ba\u015fbakan\u0131 Erdo\u011fan Washington’a gidiyor: zorluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc?<\/p>\n

Raporun amac\u0131 ise Erdo\u011fan\u2019\u0131n 28-29 Aral\u0131k tarihlerinde ger\u00e7ekle\u015fen ABD ziyareti \u00f6ncesi genel bir tablo \u00e7izmek.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye Ba\u015fbakan\u0131 Erdo\u011fan Washington\u2019a gidiyor: G\u00fc\u00e7l\u00fc engeller kar\u015f\u0131s\u0131nda ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir lider?\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 raporun giri\u015finde g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin resmi g\u00fcndemiyle ilgili beklentilerin yan\u0131 s\u0131ra kendisi ve partisinin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmas\u0131 muhtemel sorunlardan bahsediliyor. \u201cErdo\u011fan bu sorunlar\u0131n \u00fcstesinden gelemezse, bu durum h\u00fck\u00fcmette ge\u00e7irdi\u011fi s\u00fcreyi, T\u00fcrkiye\u2019nin demokratik geli\u015fimi ve ABD-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerini etkiler\u201d deniyor.<\/p>\n

Raporun i\u00e7inde \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u201cKiminle u\u011fra\u015f\u0131yoruz?\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 var. \u201cKarizmatik, sokaktaki insan\u0131n izini ta\u015f\u0131yan ve \u00fclke genelindeki y\u00fczlerce \u00fcyenin simalar\u0131 ve g\u00f6revleri konusunda inan\u0131lmaz bir haf\u0131zas\u0131 olan Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir pragmatik yan\u0131 var. Bu pragmatizm kendisinin ge\u00e7mi\u015findeki radikal \u0130slamc\u0131 \u00e7evresinden uzakla\u015fmas\u0131na neden oldu. Bu konu bize kendisinin eski dini lideri Kemal Hoca taraf\u0131ndan \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle aktar\u0131ld\u0131\u201d denilen raporda ayn\u0131 \u015fekilde Erdo\u011fan\u2019\u0131n pragmatizmi dolay\u0131s\u0131yla ajandas\u0131ndaki t\u00fcrban gibi \u0130slamc\u0131 konular\u0131n pe\u015finden gitmekten ka\u00e7\u0131nmas\u0131na neden oldu\u011fu belirtiliyor.<\/p>\n

“DO\u011eAL B\u0130R POL\u0130T\u0130KACI” ANCAK
\nErdo\u011fan\u2019a \u201cdo\u011fal bir politikac\u0131\u201d yak\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131l\u0131yor ve yolsuzlukla m\u00fccadeleye hevesli, muhafazakar de\u011ferleri korumaya kararl\u0131 \u201cAnadolu K\u00fcrs\u00fcs\u00fc\u201d imaj\u0131n\u0131 ortaya koydu\u011fu belirtiliyor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki elitlerin Erdo\u011fan\u2019a kar\u015f\u0131 att\u0131\u011f\u0131 her ad\u0131m\u0131n Ba\u015fbakan\u2019\u0131n \u015fehirlerdeki ve Anadolu\u2019daki pop\u00fclerli\u011fine katk\u0131da bulundu\u011fu da ifade edilen raporda, Erdo\u011fan\u2019\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcvenilir bir siyasi rakip ya da parti olmad\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor.<\/p>\n

Erdo\u011fan\u2019\u0131n h\u00fck\u00fcmetinin Ak Parti taraftarlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ve AB\u2019de de destek buldu\u011funu bildi\u011fi ifade edilen raporda, partiyle ilgili teredd\u00fctleri olanlar\u0131n bile elitlerin partinin reformlar\u0131na kar\u015f\u0131 muhalefetinin faydadan \u00e7ok zarar getirdi\u011fini bildi\u011fi ifade edildi.<\/p>\n

Ba\u015fbakan\u2019\u0131n AB \u00fclkelerinin liderleriyle yapt\u0131\u011f\u0131 olumlu g\u00f6r\u00fc\u015fmelere de de\u011finilerek \u201cKendisini bu noktada M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli liderlerinden biri belki de en \u00f6nemli lideri olarak g\u00f6r\u00fcyor\u201d deniyor.<\/p>\n

ERDO\u011eAN’IN \u00d6N\u00dcNDEK\u0130 ALTI ENGEL
\n\u201cErdo\u011fan\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcndeki daha derin engeller\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ise Erdo\u011fan\u2019\u0131n karakteri, rakip g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131, teknokratik derinlik yoksunlu\u011fu gibi noktalara de\u011finiliyor.<\/p>\n

\u201cErdo\u011fan\u2019\u0131n karakteri\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda Ba\u015fbakan\u2019\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 gururu, Allah\u2019\u0131n kendisine T\u00fcrkiye\u2019yi y\u00f6netme g\u00f6revi vermi\u015f oldu\u011fun inanmas\u0131, otoriter tavr\u0131 dolay\u0131s\u0131yla etraf\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc ve yetenekli dan\u0131\u015fmanlar olmamas\u0131, iktidarda kalma iste\u011finin kendisini \u00f6nemli kararlarda korkak davranmaya y\u00f6neltmesi ve kad\u0131nlara g\u00fcvensiz oldu\u011fu yorumlar\u0131 yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

\u201cRakip g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131\u201dnda d\u00f6nemin D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Abdullah G\u00fcl ve Meclis Ba\u015fkan\u0131 B\u00fclent Ar\u0131n\u00e7\u2019\u0131n ad\u0131 ge\u00e7iyor.<\/p>\n

\u201cTeknokratik derinlik yoksunlu\u011fu\u201d alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda Ak Parti\u2019nin baz\u0131 atamalar\u0131n\u0131n i\u015fi \u00f6\u011frenmeye uygun oldu\u011fu, ancak b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yetkin olmad\u0131\u011f\u0131 veya cemaat \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n pe\u015finde ko\u015ftu\u011fu s\u00f6yleniyor.<\/p>\n

\u201cHalkla ili\u015fkilerin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 ve gizli ajandalar\u0131 oldu\u011fu imaj\u0131\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda Erdo\u011fan\u2019\u0131n kendisine haber verme ya da olabilecekleri \u00f6nleme konusunda dan\u0131\u015fman yoklu\u011fu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131ndan bahsediliyor. Ak Parti\u2019nin bu imaj\u0131n\u0131n elitler taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ifade ediliyor.<\/p>\n

\u201cYolsuzluklar\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda Erdo\u011fan\u2019\u0131n servetini belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde r\u00fc\u015fvetle elde etti\u011fi iddialar\u0131n\u0131n kan\u0131tlanamad\u0131\u011f\u0131 ancak Ba\u015fbakan\u2019\u0131n baz\u0131 dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131n son zamanlarda ihaleleri etkilemesiyle ilgili daha fazla \u015fey duyduklar\u0131 belirtiliyor.<\/p>\n

Son olarak \u201c\u0130slamc\u0131 kompleksler ve \u00f6nyarg\u0131lar\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda baz\u0131 atamalar\u0131n elitleri, orduyu, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yarg\u0131y\u0131 rahats\u0131z etti\u011fi, Erdo\u011fan\u2019\u0131n siyasi anlay\u0131\u015f\u0131nda cemaat\u00e7ilikten izler oldu\u011fu da raporda s\u00f6yleniyor.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 8 Aral\u0131k 2005<\/p>\n

BELGE NO: 05ANKARA7215<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: T\u00fcrk parlamentosunda iktidardaki Ak Parti i\u00e7inde b\u00f6l\u00fcnme s\u00f6z konusu de\u011fil<\/p>\n

1. \u00d6zet: Erdo\u011fan\u2019\u0131n ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu Ak Parti\u2019nin 357 milletvekili aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnmeler oldu\u011funa dair bas\u0131nda yer alan haberler ve muhalefette dola\u015fan dedikodulara ra\u011fmen, parti \u2013\u015fimdilik- b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyor. Ak Parti i\u00e7inde belirgin dindarlar, pragmatik ve milliyet\u00e7i ak\u0131mlar mevcut. T\u00fcrkiye\u2019nin K\u00fcrt n\u00fcfusunun yo\u011funlukta oldu\u011fu g\u00fcneydo\u011fu b\u00f6lgesinde yak\u0131n d\u00f6nemde ya\u015fanan olaylar, Ak Parti\u2019nin K\u00fcrt k\u00f6kenli \u00fcyeleriyle di\u011fer partinin geri kalan\u0131 aras\u0131ndaki tansiyonu y\u00fckseltiyor. Gelecek y\u0131l i\u00e7inde Ak Parti i\u00e7inde yava\u015f\u00e7a kopmalar ya\u015fanabilir ancak b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcnme Erdo\u011fan iktidarda kald\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc korudu\u011fu s\u00fcrece ya\u015fanmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck bir olas\u0131l\u0131k.<\/p>\n

Temenni edilmesine ra\u011fmen, Ak Parti hen\u00fcz par\u00e7alanm\u0131yor
\n2. Son bir y\u0131l i\u00e7inde T\u00fcrk bas\u0131n\u0131 Ak Parti i\u00e7inde b\u00f6l\u00fcnmeler olaca\u011f\u0131na dair defalarca imalarda bulundu. Ak Parti i\u00e7inde ideolojik ve ki\u015fisel zeminde fay hatlar\u0131 bulunsa da, Erdo\u011fan iktidarda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcnmeler olmas\u0131 beklenmiyor. Hatta, partisinin \u00f6nde gelen ele\u015ftirmenlerinden biri olan Ankara milletvekili Yarbay Ers\u00f6nmez, b\u00f6l\u00fcnme dedikodular\u0131n\u0131n muhalefet taraf\u0131ndan erken se\u00e7im sa\u011flamak i\u00e7in \u00f6ne at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n

Ak Parti\u2019nin ideolojik ak\u0131mlar\u0131
\n3. Ak Parti, g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 politikac\u0131lardan olu\u015fuyor. Parti i\u00e7inde \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck ideolojik ak\u0131m var. Bunlar, dindar, milliyet\u00e7i ve pragmatik. Bu ak\u0131mlardan hi\u00e7biri belirgin bir \u00e7o\u011funluk olu\u015fturmuyor ve \u00f6zellikle dindar \u00fcyelerin ki\u015fisel sadakati ideolojiye bask\u0131n geliyor.<\/p>\n

Dindarlar
\n4. Neredeyse t\u00fcm AK Partili milletvekilleri bir dereceye kadar dini itaatkarl\u0131k g\u00f6steriyor. \u00d6rnek olarak bir\u00e7o\u011fu Ramazan\u2019da oru\u00e7 tutuyor. \u00d6te yandan, daha b\u00fcy\u00fck ve daha dindar \u00fcyelerden olu\u015fan bir grup s\u00f6z konusu. Bu gruptakiler ge\u00e7mi\u015fte kapat\u0131lan Fazilet Partisi, Ulusal \u0130slami G\u00f6r\u00fc\u015f gen\u00e7lik grubu eski \u00fcyesi ve yasaklanan M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler grubu \u00fcyeleri. Ak Parti\u2019nin en \u00fcst d\u00fczey lider kadrosu bu gruba giriyor: Ba\u015fbakan Tayyip Erdo\u011fan, Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Abdullah G\u00fcl, Meclis Ba\u015fkan\u0131 B\u00fclent Ar\u0131n\u00e7, yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve Saadet Partisi ba\u015fkan\u0131 Necmettin Erbakan\u2019\u0131n eski sa\u011f kolu \u0130smail Alptekin.<\/p>\n

5. \u00c7ok say\u0131da \u0130slamc\u0131 Avrupa Birli\u011fi\u2019ne (AB) kar\u015f\u0131 gelse de, Ak Parti \u00fcyeleri partilerinin \u00e7izgisini takip ederek AB \u00fcyeli\u011fini destekliyor. Tipik T\u00fcrk \u0130slamc\u0131s\u0131 olarak, T\u00fcrk ordusunu sevmiyor, orduyla zorunlu askerlik g\u00f6revi d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir ba\u011f bulundurmuyorlar. ABD\u2019ye kar\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterirken, \u201carkada\u015f\u00e7\u0131\u201d ve \u201c\u015f\u00fcpheli\u201d aras\u0131nda de\u011fi\u015fiyor. AK Partili \u00fcyelerden bir\u00e7o\u011fu M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131yla yak\u0131n ili\u015fkileri desteklese de, Erdo\u011fan\u2019\u0131n liderli\u011fi alt\u0131nda, kar\u015f\u0131 olduklar\u0131 \u00f6zelle\u015ftirme ve yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 kamuoyunda cesaretle savunuyorlar.<\/p>\n

6. Dindar milletvekillerinin, Erdo\u011fan\u2019\u0131n ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc ve dini okullarda ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc giyilmesi konusundaki k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 hafifletememesinden dolay\u0131 son derece mutsuz olduklar\u0131 s\u00f6yleniyor. Buna ra\u011fmen, 2002\u2019den beri hi\u00e7bir milletvekili istifa ederek Saadet Partisi\u2019ne ge\u00e7medi.<\/p>\n

Milliyet\u00e7iler
\n7. Milliyet\u00e7i olmayan bir T\u00fcrk bulmak zor. \u00d6yle ki, eski bir milletvekilinin verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re, Ak Parti\u2019de \u00e7o\u011funlu\u011fu a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i MHP veya merkez sa\u011f DYP \u00fcyeli\u011fi yapm\u0131\u015f 50\u2019ye yak\u0131n vekil, T\u00fcrk standartlar\u0131yla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i. Bu grup, Adalet Bakan\u0131 ve h\u00fck\u00fcmet s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Cemil \u00c7i\u00e7ek, Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Abd\u00fcllatif \u015eener, Devlet Bakan\u0131 K\u00fcr\u015fad T\u00fczmen ve meclis ba\u015fkanvekili Sad\u0131k Yakut\u2019tan olu\u015fuyor.<\/p>\n

8. Milliyet\u00e7i AK Partililer, AB ve K\u0131br\u0131s i\u00e7in s\u00f6z konusu olan imtiyazlarda en sert duru\u015fu sergiledi. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 yetkilileri, h\u00fck\u00fcmetin Ankara Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n geni\u015fletilmesi protokol\u00fcn\u00fcn parlamentoya getirilmesinin milliyet\u00e7i partililerin tepkisi y\u00fcz\u00fcnden ertelendi\u011fini defalarca belirtti. Milliyet\u00e7i AK Partililer, T\u00fcrkiye\u2019de etnik K\u00fcrtlerin g\u00fcd\u00fclerinden olduk\u00e7a \u015f\u00fcpheli. Ayn\u0131 zamanda, Erdo\u011fan\u2019\u0131n A\u011fustos ay\u0131nda Diyarbak\u0131r\u2019da T\u00fcrkiye\u2019nin bir K\u00fcrt sorunu oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 ele\u015ftiriyorlar. ABD\u2019ye olan yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ise dindar meslekta\u015flar\u0131n\u0131nkine benziyor<\/p>\n

Pragmatistler
\n9. Yurt d\u0131\u015f\u0131nda e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f ve di\u011fer meslekta\u015flar\u0131na k\u0131yasla daha fazla seyahat etmi\u015f olan AK Partili pragmatistlerin \u00e7o\u011fu \u0130ngilizce konu\u015fuyor. Baz\u0131lar\u0131 eski ANAP milletvekili olan pragmatistlerin \u00e7o\u011fu Ankara ve \u0130stanbul gibi b\u00fcy\u00fck kozmopolit \u015fehirlerden geliyor. Yabanc\u0131 yetkililerle yap\u0131lan temaslarda yer alan Ak Parti\u2019deki be\u015f ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 koltu\u011funun \u00fc\u00e7\u00fc, pragmatistlere ait. Bu ki\u015filer B\u00fclent Gedikli, Reha Deneme\u00e7 ve \u015eaban Di\u015fli. Her biri yurt d\u0131\u015f\u0131nda e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f bu ki\u015filer \u0130stanbul ve Ankara\u2019y\u0131 temsil ediyor. Ayn\u0131 \u00f6zellikler, Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u00e7evirmeni ve d\u0131\u015f politika dan\u0131\u015fman\u0131 Egemen Ba\u011f\u0131\u015f i\u00e7in de ge\u00e7erli.<\/p>\n

10. Pragmatik AK Partililer d\u0131\u015f politikada en \u00e7ok \u00f6ne \u00e7\u0131kan isimler olsalar da, parti i\u00e7inde milliyet\u00e7i ve dindar kesimin ard\u0131nda kal\u0131yorlar. 2005 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda, istifa eden milletvekillerinin \u00e7o\u011funun ANAP\u2019a ge\u00e7mesi \u0131l\u0131ml\u0131 AK Partilileri \u00f6fkelendirdi. Ak Parti\u2019den ayr\u0131larak ANAP\u2019\u0131n ba\u015f\u0131na gelen Erkan Mumcu, \u201cAK Parti\u2019de kendisini sadece bir misafir olarak hissetti\u011fini\u201d s\u00f6yledi.<\/p>\n

11. Erdo\u011fan pragmatistleri kaybetmenin alt\u0131ndan kalkamaz. Ak Parti\u2019ye ABD ve Avrupa\u2019da iyi bir diplomasi sergileyen b\u00fcy\u00fck bir \u00e7ad\u0131r g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc kazand\u0131rmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, pragmatistler \u0130stanbul ve Ankaral\u0131 elitlerle ba\u011flant\u0131lara sahip. Ak Parti\u2019nin ABD\u2019ye en arkada\u015f\u00e7a kesimini olu\u015fturduklar\u0131 gibi AB \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in gereken liberal politik ve a\u00e7\u0131k piyasa ekonomisi reformlar\u0131n\u0131 savunuyorlar.<\/p>\n

Ki\u015fisel sadakati olanlar
\n12. AK Partililer ki\u015filik ve politik alanda b\u00f6l\u00fcn\u00fcyor olmalar\u0131na ra\u011fmen, ki\u015filiklerinde yatan fay hatlar\u0131 ideolojik fay hatlar\u0131n\u0131 kesip ge\u00e7iyor. Erdo\u011fan\u2019\u0131n Ak Parti\u2019yi bir araya tutmaya yarayan tutkal\u0131, \u0130stanbul belediye ba\u015fkan\u0131yken ekibinde yer alan ve ard\u0131ndan onu izleyen milletvekilleri. Bunlar aras\u0131nda Ekonomi Bakan\u0131 Kemal Unak\u0131tan, Ula\u015ft\u0131rma Bakan\u0131 Binali Y\u0131ld\u0131r\u0131m, Devlet Bakan\u0131 Nimet \u00c7ubuk\u00e7u, milletvekili \u0130rfan G\u00fcnd\u00fcz ve Erdo\u011fan\u2019\u0131n konu\u015fmalar\u0131n\u0131n metnini yazan H\u00fcseyin Besli var. Bu isimlerin her biri dindar iken, \u00c7ubuk\u00e7u\u2019nun partideki dindar kesimi s\u00fcrekli destekledi\u011fi biliniyor.<\/p>\n

13. Erdo\u011fan, \u2018\u0130stanbul\u2019 Bakanlar\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan istifa \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131na ra\u011fmen \u00fc\u00e7 bakan\u0131n\u0131 s\u00fcrekli savundu. Di\u011fer Ak Parti vekilleri \u201cTayyip Bey\u2019e\u201d sadakatlerini belirtiyor ve ona yak\u0131n kalmak istiyor. Bir kaynak, Erdo\u011fan\u2019\u0131n stratejisinin, emrinde olan ki\u015fileri s\u00fcrekli rekabet i\u00e7inde tutarak onlar\u0131 ilgisini \u00e7ekmeye zorlad\u0131\u011f\u0131, b\u00f6ylece onlar\u0131 kendisine ciddi bir tehdit olu\u015fturamayacak kadar me\u015fgul etti\u011fini belirtti.<\/p>\n

14. G\u00fcl, Erdo\u011fan\u2019a en b\u00fcy\u00fck rakip olarak duruyor. Aralar\u0131ndaki fark ideolojiden de\u011fil, G\u00fcl\u2019\u00fcn daha fazla g\u00fc\u00e7 istemesinden kaynaklan\u0131yor. Fazilet Partisi\u2019nin parlamentodaki grubunu temsil eden G\u00fcl, Kayseri milletvekili Salih Kapusuz, Ak Parti eski halkla ili\u015fkiler ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 Murat Mercan (bu y\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Erdo\u011fan taraf\u0131ndan kovuldu) ve bir di\u011fer Kayseri milletvekili Taner Y\u0131ld\u0131z bulunuyor.<\/p>\n

15. Meclis Ba\u015fkan\u0131 B\u00fclent Ar\u0131n\u00e7, partideki en \u00fcst d\u00fczey \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc lider fig\u00fcr\u00fc ve Erdo\u011fan\u2019\u0131n gelecekteki olas\u0131 rakiplerinden biri. Ancak G\u00fcl\u2019\u00fcn n\u00fcfuzu alt\u0131nda olan Ar\u0131n\u00e7, ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131za g\u00f6re belirgin bir sad\u0131k AK Partili\u2019nin deste\u011finden yoksun.<\/p>\n

Ak Parti\u2019nin K\u00fcrt milletvekilleri
\n16. \u00c7o\u011funlu\u011fu g\u00fcneydo\u011fudan olmak \u00fczere, Ak Parti\u2019nin yakla\u015f\u0131k 60 milletvekili K\u00fcrt k\u00f6kenli. Partinin en belirgin K\u00fcrt k\u00f6kenli milletvekili, Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Dengir Mir Mehmet F\u0131rat. Ak Parti milletvekilleri dindar e\u011filim g\u00f6stererek, K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi \u00fczerindeki ortak ba\u011flar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yor. Eski bir K\u00fcrt k\u00f6kenli ve dindar milletvekili, Ak Parti\u2019nin K\u00fcrt vekillerinin K\u00fcrtleri ilgilendiren konularda son derece pasif kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtti.<\/p>\n

17. Yak\u0131n d\u00f6nemde ya\u015fanan, \u015eemdinli\u2019de Jandarma\u2019n\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bombalama olaylar\u0131 ve Erdo\u011fan\u2019\u0131n Diyarbak\u0131r\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fma, K\u00fcrt k\u00f6kenli vekillerle parlamentonun geri kalan\u0131 aras\u0131ndaki tansiyonu y\u00fckseltti. Ankaral\u0131 bir Ak Parti vekili, k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce ya\u015fanan gerilimin, Ak Parti\u2019nin dindar kesimini etkiledi\u011fini ve parti i\u00e7indeki di\u011fer gruplara g\u00f6re g\u00fcc\u00fcn\u00fc azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n

18. Yorum: Ak Parti\u2019nin parlamentoda sahip oldu\u011fu g\u00fc\u00e7, \u015fu ana kadar Erdo\u011fan\u2019\u0131n farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fe sahip milletvekillerinden olu\u015fan \u00e7e\u015fitli gruplar\u0131 bir arada tutabilmesi ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir muhalefet olu\u015famamas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. Ortaya \u00e7\u0131kan soru, Erdo\u011fan\u2019\u0131n Ak Parti\u2019yi klasik T\u00fcrk gelene\u011fi i\u00e7inde demokrasi d\u0131\u015f\u0131, ki\u015filik-temelli bir hale getirmeden b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde tutup tutamayaca\u011f\u0131. Ak Parti\u2019ye muhalefet nihayetinde kendi i\u00e7inde do\u011facak. Ancak \u015fu an i\u00e7in Erdo\u011fan kontrole sahip gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve mutsuz milletvekilleri i\u00e7in politik bir alternatif bulunmuyor.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 06 Mart 2009<\/p>\n

BELGE NO: 09BAKU175<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Bak\u00fc B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Secret\/Noforn<\/p>\n

KONU: \u0130ran\u2019da kirli para aklayanlar, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 ihlal edenler ve Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131\u2019na para verenler: Bir Bak\u00fc numunesi<\/p>\n

(\u2026)<\/p>\n

B. \u201cLotfi\u201d takma ad\u0131yla. Ardebil\u2019de b\u00fcy\u00fck bir deri fabrikas\u0131 i\u015fletiyor. Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131\u2019da (muhtelemen emekli) bir subay ve asl\u0131nda \u015firketlerinin sahibi Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131. Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131\u2019n\u0131n i\u015fleri i\u00e7in Malezya, Singapur, Dubai, T\u00fcrkiye, Irak ve Azerbaycan\u2019a seyahatler yap\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131\u2019na ve\/veya \u0130ran istihbarat birimlerine \u201cistediklerini vererek\u201d yard\u0131mc\u0131 oluyor.<\/p>\n

(\u2026)<\/p>\n

E. Cem\u015fid \u201cCu\u015fkar\u201d Mahmudo\u011flu. Kendisi ve karde\u015fleri T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 alm\u0131\u015f \u0130ranl\u0131 Azerbaycanl\u0131lar. Zaman zaman T\u00fcrk bankas\u0131\u201d olarak bahsedilen Bak\u00fc Bankas\u0131\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck hissedarlar\u0131. Aslen Tebrizliler ve aileleri zengin alt\u0131n ve d\u00f6viz t\u00fcccarlar\u0131. Ancak \u0130ran Devrimi\u2019nden sonra i\u015flerini kaybetmi\u015fler. Aile T\u00fcrkiye\u2019ye ka\u00e7\u0131p T\u00fcrk pasaportu alm\u0131\u015f. Azerbaycan ve \u0130ran\u2019daki i\u015f anla\u015fmalar\u0131 ayn\u0131 \u015fekilde Tebriz as\u0131ll\u0131 T\u00fcrkiyeliler olan Oromi ailesiyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f durumda. Bir bankan\u0131n \u00f6nemli hissedarlar\u0131ndan biri.<\/p>\n

(Yorum: Banka T\u00fcrk \u015firketleriyle ili\u015fkileriyle biliniyor.)<\/p>\n

F. \u015eahram Oromi. \u0130ran Devrimi\u2019nden sonra T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 alan \u0130ranl\u0131 bir Azerbaycanl\u0131. Kendisi ve karde\u015fleri Bahram ve Nadir, 1998 y\u0131l\u0131nda \u201cT\u00fcrk\u201d NAB D\u0131\u015f Ticaret \u015eirketi\u2019ni kurdu. Merkezi \u0130stanbul\u2019da olan T\u00fcrkiye, Ortado\u011fu ve \u0130ran aras\u0131nda kapsaml\u0131 bir ticaret y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. \u015eirket 1995\u2019ten bu yana Hyundai markas\u0131n\u0131n Azerbaycan distrib\u00fct\u00f6r\u00fc ve ailenin \u00fcyelerinden birinin Samsung\u2019un T\u00fcrkiye ve Azerbaycan\u2019daki temsilcisi oldu\u011fu s\u00f6yleniyor.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 06 Mart 2009<\/p>\n

BELGE NO: 09BAKU179<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Bak\u00fc B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Secret\/Noforn<\/p>\n

KONU: \u0130ranl\u0131 kaynak \u0130ran yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 ihlal eden ve muhtemelen Bu\u015fehr projesini destekleyen \u201c\u0130ngiltere\u2019de kay\u0131tl\u0131\u201d \u015firketin ad\u0131n\u0131 verdi<\/p>\n

1. Bak\u00fc\u2019de bulunan bir petrol \u015firketinin sahibi tan\u0131nm\u0131\u015f bir \u0130ranl\u0131 i\u015fadam\u0131 Bak\u00fc\u2019de bulunan \u0130ran g\u00f6zlemcisine \u201cINSULTEC\u201d olarak bilinen, Hindistan as\u0131ll\u0131 \u0130ngiltere vatanda\u015flar\u0131na ait \u015firketin T\u00fcrkiye ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri \u00fczerinden yap\u0131lan bir dizi teslimatla \u0130ran h\u00fck\u00fcmetine kaplama, yal\u0131t\u0131m malzemesi ve yard\u0131mc\u0131 ekipman tedarik etti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 06 Mart 2009<\/p>\n

BELGE NO: 09DAMASCUS179<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD \u015eam B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: Suriye Devlet Ba\u015fkan\u0131 Esad ve Codel Cardin, \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer program\u0131n\u0131, bar\u0131\u015f s\u00fcrecini, ter\u00f6r\u00fc ve insan haklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyor<\/p>\n

(\u2026)<\/p>\n

17. (\u2026) Esad, Irak\u2019ta bulunan silahl\u0131 kuvvetlerle i\u015fbirli\u011fi eksikli\u011finin soruna katk\u0131da bulundu\u011funu s\u00f6yledi. Suriye Devlet Ba\u015fkan\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131yla s\u0131n\u0131r\u0131n daha karma\u015f\u0131k bir hal ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6lgenin durumunun daha k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu, ancak Suriye daha iyi i\u015fbirli\u011fi imkan\u0131 buldu\u011fu i\u00e7in s\u0131n\u0131r\u0131n eskisi kadar ge\u00e7irgen olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 28 A\u011fustos 2009<\/p>\n

BELGE NO: 09ISTANBUL336<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD \u0130stanbul Konsoloslu\u011fu<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Confidential<\/p>\n

KONU: \u0130ran: Bir XXXXX ba\u011flant\u0131 Rafsancani\u2019nin bir i\u015f orta\u011f\u0131n\u0131n Hamaney\u2019in kanseri ve Rafsancani\u2019nin bundan sonraki ad\u0131mlar\u0131yla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerini payla\u015ft\u0131<\/p>\n

\u00d6zet: XXXXX \u015firketini temsil eden bir XXXXX i\u015f adam\u0131 Rafsancani\u2019ye yak\u0131n bir isim olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 XXXXXXX\u2019le olan g\u00f6r\u00fc\u015fmesini aktard\u0131. XXXXX, Rafsancani\u2019nin kendisine Dini Lider Ayetullah Hamaney\u2019in \u00f6l\u00fcmc\u00fcl l\u00f6semisi oldu\u011funu ve birka\u00e7 ay i\u00e7inde \u00f6lmesinin beklendi\u011fini s\u00f6yledi. Sonu\u00e7 olarak Rafsancani, Hamaney\u2019e muhalefet etmeyi b\u0131rak\u0131p, Hamaney\u2019in yerine atanacak ki\u015fi olarak atanma haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 13 Kas\u0131m 2009<\/p>\n

BELGE NO: 09BAGHDAD2992<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD \u0130stanbul Konsoloslu\u011fu<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Secret<\/p>\n

KONU: \u0130ran\u2019\u0131n Irak se\u00e7im siyasetindeki \u00e7abalar\u0131<\/p>\n

(\u2026) Bu \u00f6nlem b\u00fcy\u00fck oranda \u0130ran\u2019\u0131n co\u011frafi yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan ve di\u011fer \u00fclkelere, \u00f6zellikle de ABD, Avrupa ve di\u011fer sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkelere, finansal ve siyasi olarak pek \u00e7ekici gelmeyen Irak piyasalar\u0131na girmesi dolay\u0131s\u0131yla ba\u015far\u0131l\u0131 oldu. \u00d6te yandan T\u00fcrkiye, \u00f6zellikle Kuzey Irak\u2019ta \u0130ran\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekonomik rakibi.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 16 Kas\u0131m 2009<\/p>\n

BELGE NO: 09TELAVIV2482<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Tel Aviv B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Secret\/Noforn<\/p>\n

KONU: \u0130ran\u2019\u0131n Savunma Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Vershbow ile \u00fcst d\u00fczey \u0130srailli savunma yetkililerinin g\u00f6r\u00fc\u015fmesi<\/p>\n

\u00d6zet: (\u2026) \u0130srailli yetkililer T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerindeki bozulmayla ilgili kayg\u0131l\u0131yd\u0131 ve Suriye ve L\u00fcbnan\u2019dan gelen tehditlerden bahsettiler.<\/p>\n

(\u2026)<\/p>\n

Gilad, Suudi Arabistan\u2019\u0131n \u0130ran\u2019\u0131n (Pakistan deste\u011fiyle) n\u00fckleer silah sahibi olmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131, M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n da destek verece\u011fini s\u00f6yledi. T\u00fcrkiye\u2019nin n\u00fckleer silah sahibi olarak yan\u0131t verece\u011finden emin de\u011fildi. Yine de, \u0130srail\u2019in \u00e7evresindeki b\u00f6lgede g\u00fcvenlik durumu \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer silah sahibi olmas\u0131yla ciddi anlamda iyile\u015fecekti.<\/p>\n

(\u2026)<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019yle ilgili rahats\u0131zl\u0131k<\/p>\n

13. \u0130srailli yetkililer ayr\u0131ca T\u00fcrkiye\u2019nin, \u0130srail\u2019in Anadolu Kartal\u0131 tatbikat\u0131na kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 iptal etmesiyle b\u00fcy\u00fcyen rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 dile getirdi. T\u00fcrkiye\u2019yle stratejik ili\u015fkinin \u00f6nemine inan\u00e7lar\u0131n\u0131 belirten yetkililer Erdo\u011fan\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerinin g\u00fcnden g\u00fcne orduyu daha fazla etkisi alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019nin Bat\u0131\u2019dan \u00e7ok Do\u011fu\u2019ya bakmas\u0131n\u0131n ili\u015fkilerin bozulmas\u0131n\u0131n bir nedeni oldu\u011funu s\u00f6yledi. Gilad, T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyelik s\u00fcrecinin \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015fmesiyle bunun anla\u015f\u0131l\u0131r bir duru oldu\u011funa ve ba\u015far\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in iki b\u00f6lgede ili\u015fkilerini dengelemesi gerekti\u011fine inan\u0131yor.<\/p>\n

14. Baidatz T\u00fcrklerin Irak\u2019ta K\u00fcrt etkisini \u00f6nlemeye kararl\u0131 oldu\u011funu ve bu hedefi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in \u0130ran ve Suriye\u2019yle ili\u015fkilerini d\u00fczeltmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Ona g\u00f6re en k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7, Ortado\u011fu\u2019da yeni bir T\u00fcrkiye-\u0130ran-Suriye-Irak ekseninin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 olur. Gilad ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran\u2019la ili\u015fkilerini d\u00fczeltmek istedi\u011fine de dikkat \u00e7ekerek son d\u00f6nemde Hamas\u2019\u0131 desteklemek i\u00e7in baz\u0131 agresif planlar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Ancak Baidatz\u2019dan daha iyimser g\u00f6r\u00fc\u015fler ta\u015f\u0131yorduve T\u00fcrkiye\u2019nin Irak\u2019ta olumlu bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve T\u00fcrklerin as\u0131l hedefinin ticari a\u00e7\u0131dan faydal\u0131 olabilecek istikrarl\u0131 bir Irak oldu\u011funu belirtti. Glad, yak\u0131n zamanda \u0130srail ve T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki herhangi bir yak\u0131nla\u015fmadan \u015f\u00fcphe duydu\u011funu, ancak T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nemi dolay\u0131s\u0131yla \u0130srail\u2019in ordular aras\u0131 ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmeye devam edece\u011fini belirtti.<\/p>\n

15. Gilad ayr\u0131ca Vershbow\u2019a \u0130srail\u2019in T\u00fcrkiye\u2019yle ili\u015fkilerini d\u00fczeltmek i\u00e7in ne yapabilece\u011fini sordu. Vershbow T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgede etkili olmak istedi\u011fini ve e\u011fer \u0130srail\u2019le ili\u015fkilerini tehlikeye atarsa konumunu ve tarafs\u0131z bir arabulucu olarak etkinli\u011fini riske ataca\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Erdo\u011fan\u2019\u0131n ideolojik g\u00f6r\u00fc\u015flerinin T\u00fcrkiye\u2019nin M\u00fcsl\u00fcman kom\u015fular\u0131na odaklanmas\u0131na neden olabilece\u011fini de belirten Vershbow, kendisinin bir realist oldu\u011funu dolay\u0131s\u0131yla ABD ya da NATO\u2019yla ili\u015fkileri riske atmayaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. ABD ve \u0130srail T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 sab\u0131rl\u0131 ve ilgili olup T\u00fcrkleri b\u00f6lgede yap\u0131c\u0131 bir rol oynamaya g\u00f6n\u00fcllendirmeli.<\/p>\n

—-ooo—-<\/p>\n

TAR\u0130H: 18 Kas\u0131m 2009<\/p>\n

BELGE NO: 09TELAVIV2500<\/p>\n

G\u00d6NDEREN MAKAM: ABD Tel Aviv B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi<\/p>\n

SINIFLANDIRMA: Secret<\/p>\n

KONU: 40\u2019\u0131nc\u0131 ortak siyasi-askeri grup toplant\u0131s\u0131<\/p>\n

(\u2026)<\/p>\n

10. \u0130srail h\u00fck\u00fcmeti T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin son d\u00f6nemde Suriye ve \u0130ran\u2019a y\u00f6nelip \u0130srail\u2019den uzakla\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirdi. \u0130srailli kat\u0131l\u0131mc\u0131lar T\u00fcrkiye\u2019nin Gazze\u2019de Hamas\u2019\u0131 destekledi\u011fini, bu arada b\u00f6lgesel bir s\u00fcperg\u00fc\u00e7 olmak ad\u0131na daha \u201c\u0130slami\u201d bir y\u00f6nde hareket etti\u011fini s\u00f6yledi. \u0130srail h\u00fck\u00fcmeti T\u00fcrk ordusunun h\u00fck\u00fcmet kararlar\u0131n\u0131 ve stratejik y\u00f6nlendirmeyi etkileme yetene\u011fini kaybetti\u011fini belirtti. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l\u0131n ard\u0131ndan, \u0130srail h\u00fck\u00fcmeti kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019yle ilgili i\u00e7lerinde \u201ck\u00f6t\u00fc bir his\u201d oldu\u011funu s\u00f6yledi. \u0130srail h\u00fck\u00fcmeti \u0130srail Hava Kuvvetleri Komutan\u0131\u2019n\u0131n ge\u00e7mi\u015fte T\u00fcrk mevkida\u015f\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedi\u011fini ancak T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n bu teklifi reddetti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

Derleme, H\u00fcrriyet internet sitesinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r…<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wikileaks internet sitesinin yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 belgelerin i\u00e7inde T\u00fcrkiye ile ilgili olanlar\u0131n tam metni;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":189164,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6155,763,5005,6772,6202,6805],"tags":[19768,806,55381,55492,55491,55489,55490],"class_list":["post-49494","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem","category-gunun-olayi","category-manset","category-ortadogu","category-politika","category-turkiye","tag-kursad-tuzmen","tag-suriye","tag-wikileaks","tag-wikileaks-nedir","tag-wikileaks-tum-belgeler","tag-wikileaks-turkiye-belgeleri","tag-wikileaks-turkiye-tam-metin"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49494","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49494"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49494\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/189164"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}