{"id":82087,"date":"2011-09-19T10:12:22","date_gmt":"2011-09-19T07:12:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nationalturk.com\/?p=82087"},"modified":"2019-03-28T10:42:15","modified_gmt":"2019-03-28T07:42:15","slug":"sanat-ortami-elestiri-5146","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/sanat-ortami-elestiri-5146\/","title":{"rendered":"Sanat ortam\u0131 ve ele\u015ftiri"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/h2>\n

Sanat ele\u015ftirmeni ve tarih\u00e7isi \u00d6zkan Ero\u011flu \u2018nun bu haftaki \u201c Sanat ortam\u0131 ve ele\u015ftiri \u201d adl\u0131 makalesini sizlerle payla\u015f\u0131yoruz.<\/h2>\n

Bug\u00fcn sanatla ilgili her \u015fey ne kadar a\u00e7\u0131k? Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 yan\u0131tlamak kolay de\u011fil asl\u0131nda. Bir tarafta sanat\u0131n sonu geldi, hatta \u00f6ld\u00fc diyenler, di\u011fer tarafta da bunu reddedenler bulunmakta.<\/p>\n

Yap\u0131t \u00fczerinden sonuca gitmek mi, yoksa sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 m\u0131 masaya yat\u0131rmak gerekiyor? Tarihsellik ba\u011flam\u0131nda olu\u015fan sanat, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelene dek a\u00e7\u0131k m\u0131yd\u0131? E\u011fer bir bulan\u0131kl\u0131l\u0131k ve buna ba\u011fl\u0131 bir kapal\u0131l\u0131k s\u00f6z konusuysa, bu durum nas\u0131l a\u00e7\u0131klanacak? A\u00e7\u0131klama sorumlulu\u011funu kim \u00fcstlenmeli ve bu nas\u0131l yap\u0131lmal\u0131? Bu a\u00e7\u0131klama, bir manifesto bi\u00e7iminde mi, yoksa \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar \u015feklinde mi ele al\u0131nmal\u0131? \u0130ki sanatsal olu\u015fum aras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapmak, nas\u0131l bir ortam ya da ortamlara davetiye \u00e7\u0131kar\u0131r? Bu sorular \u00e7o\u011falt\u0131labilir.<\/p>\n

Fakat g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sanat ad\u0131na yap\u0131lanlar\u0131n olduk\u00e7a kalabal\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p, izleyicinin kafas\u0131n\u0131n bulan\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da bir ger\u00e7ek. \u00dcstelik sanata sim\u00fclasyon kavram\u0131yla yan\u0131t arayan bir Baudrillard ger\u00e7e\u011fi de kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktayken.<\/p>\n

Bug\u00fcn d\u00fcnyada sanat\u0131 ve sanat\u00e7\u0131y\u0131 \u2018ger\u00e7ek anlamda\u2019 y\u00f6nlendirenler sanat d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc \u00f6zellikli ele\u015ftirmenlerdir. Sanat ve onun en y\u00fcksek temsilini \u00fcstlenen yap\u0131t\u0131n ele\u015ftirilmemesi halinde i\u015fin, ger\u00e7ek boyutundan (hem bi\u00e7im, hem de i\u00e7erik boyuttan s\u00f6z ediyorum) uzakla\u015f\u0131p, tuhaf, adeta hormonlu bir yiyece\u011fe benzemesi muhtemel. Ayr\u0131ca kendini kapt\u0131rarak sonuca gitmeye gayret eden sanat\u00e7\u0131n\u0131n yap\u0131t\u0131yla olan ba\u011f\u0131n\u0131n da bir \u015fekilde d\u0131\u015far\u0131dan insanlarla ileti\u015fime ge\u00e7mesi haline de katk\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. Bu katk\u0131y\u0131 da ele\u015ftirmen verebilir ancak. Yarat\u0131c\u0131 sanat\u00e7\u0131 estetik anlamda kaba formlar\u0131 benimser ve bunlar\u0131n i\u00e7\u2019ini anlamland\u0131ran bir tepkici yap\u0131dan yana olur \u00e7o\u011funlukla. O, bu s\u00f6z konusu tepkici yap\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel nedenlerini bir kuramc\u0131 gibi olmasa da, emerek b\u00fcnyesine \u00e7ekmesini bilir.<\/p>\n

Di\u011fer tarafta duran izleyeninse, bir\u00e7ok de\u011fi\u015fik ve \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6steren hallerine rastlar\u0131z. Bu iki kutbu (sanat\u00e7\u0131 ve izleyici) kim yan yana getirip, ortak bir payda da bulu\u015fturacakt\u0131r? Pe\u015fi s\u0131ra son zamanlarda bunu k\u00fcrat\u00f6rler mi \u00fcstlendi? diye bir soru geliyor akla. K\u00fcrat\u00f6rl\u00fck \u00e7ok yeni bir kurum; sanat mekanizmas\u0131 i\u00e7inde. Hen\u00fcz d\u00fcnyada bile yeni say\u0131labilecek bu kurumun, politik ili\u015fkilere, kapital al\u0131\u015fveri\u015flere vb. a\u00e7\u0131k oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, ger\u00e7ek sanat ele\u015ftirmenli\u011finin yerini almas\u0131 \u00e7ok zor. Bu zorlu\u011fun en temel nedeniyse, k\u00fcrat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn sanatta bir \u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 reddetmezken, ele\u015ftirmenlik reddeddi\u011fidir.<\/p>\n

K\u00fcresellik meselesi i\u015fi \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131karm\u0131\u015f durumda. Bunu hem olumlu, hem de olumsuz anlam\u0131yla s\u00f6yl\u00fcyorum. Sanat da, k\u00fcreselle\u015fmeden olumsuz y\u00f6nde nasibini ald\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc birbirine \u00e7ok yak\u0131n bi\u00e7imler \u00fcretilip, ortaya konulmaya ba\u015fland\u0131. Bu durum, ciddi bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa neden oluyor; \u00e7o\u011fun \u00fcretici konumundakiler, sanki bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan ayr\u0131 bir keyif al\u0131yor, bu durum i\u015flerine geliyor ve b\u00f6ylece istedikleri gibi kafalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rabiliyorlar. B\u00f6ylece de \u00e7okluk i\u00e7inde ciddi olan ne varsa \u00e7abucak kaybolabilmekte. Mesele, bu y\u00f6n\u00fcyle \u00e7ok kritik bir \u015fema ortaya koyuyor.<\/p>\n

Sanat\u0131n sonu varsay\u0131m\u0131n\u0131n ciddi olmayan ve sim\u00fclatif bir yan\u0131 oldu\u011fu konusunda epeyce \u0131srarc\u0131y\u0131m. Sanat \u00f6lebilir mi? Sanat\u0131n sonu gelebilir mi? Hemen belirtelim ki bunun i\u00e7in insanl\u0131\u011f\u0131n sonu gelmelidir \u00f6nce. Sanat\u0131n sonu veya \u00f6l\u00fcm\u00fc vb. gibi tan\u0131mlamalar, bence sanat\u0131n i\u00e7inin bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusuna dikkat \u00e7ekmek \u00fczere kullan\u0131lmaktad\u0131r. Anlamsall\u0131k boyutu sanatta ya yitirilmi\u015f, ya da yitirilmek isteniyor gibi. \u00c7\u00fcnk\u00fc anlam\u0131n simgelerle kuraca\u011f\u0131 ili\u015fki ve sanat yap\u0131t\u0131 bedeninin olu\u015fmas\u0131, \u00e7ok ciddi us ve eylem s\u00fcre\u00e7lerini istemekte. Sanatta derinli\u011fi sa\u011flayan ruhsall\u0131\u011f\u0131n durumu da bir kaybolu\u015f i\u00e7inde. Kan\u0131mca s\u00f6z konusu kaybolu\u015f yarat\u0131c\u0131 sanat\u0131 \u00e7ok yaralad\u0131. Ruhsall\u0131\u011f\u0131n, ancak romantizmle k\u00f6r\u00fcklenebilece\u011fini dile getirebiliriz. Romantikli\u011fin yitimi, bir t\u00fcr anlamsal olan\u0131n yitimidir. Us, us alt\u0131 ve \u00fcst\u00fcn\u00fcn kayd\u0131n\u0131n tutulmas\u0131 art\u0131k \u00e7ok zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00c7a\u011fda\u015f ile modern olma meseleleri de anla\u015f\u0131labilirli\u011fi beklemekte. G\u00f6r\u00fcng\u00fcler d\u00fcnyas\u0131nda yer alan\u0131n ne kadar \u00e7a\u011fda\u015f, hatta ne kadar modern oldu\u011fu durumu tam bir karma\u015faya denk gelmekte. Oysa \u015fu rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir ki, \u00e7a\u011fda\u015f sanat\u0131n en ciddi g\u00fcncel ataklar\u0131, kendi gerisindekileri apa\u00e7\u0131k yok say\u0131yor. Sanat\u0131 kavramlara dayamak gelenek\u00e7i \u00f6z\u00fc y\u0131kt\u0131, y\u0131k\u0131m\u0131n \u00fcst\u00fcnden epeyce zaman ge\u00e7mesine ra\u011fmen, \u0131srarla y\u0131k\u0131ma destek s\u00fcr\u00fcyor. \u00d6yleyse Duchamp sonras\u0131 s\u00fcrecin ne oldu\u011fu, nas\u0131l bir evrime tabi olaca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 birimiz hen\u00fcz bilemeyiz. Bu bilinmezliktir ki, bug\u00fcn belki de bir netli\u011fin olmamas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor; ya da ger\u00e7ekten s\u00f6z konusu netlik bir \u015fekilde istenmiyor. Bunlar\u0131 hissederek, bir t\u00fcr hayalle hareket etmektense, her ne kadar\u0131 olacaksa ayaklar\u0131 yere sa\u011flam basan hissedi\u015flerle y\u00fcr\u00fcmek daha do\u011frudur. Duchamp sonras\u0131 s\u00fcre\u00e7 i\u00e7in alternatiflerin \u00fcretildi\u011fi konusu \u00fczerine halen s\u00f6yleyecek \u015feyimiz var. Belki buradan yap\u0131lan hamleleri iyi g\u00f6r\u00fcp, okumay\u0131 en do\u011fru \u015fekilde yapmak gerekiyor. Sanat, zaten \u00f6zg\u00fcrd\u00fc ve \u00f6zg\u00fcr olmas\u0131 ondan bekleniyordu, fakat yan\u0131 s\u0131ra \u00f6zg\u00fclle\u015fme gayretlerinin en az\u0131ndan Duchamp sonras\u0131 s\u00fcre\u00e7te bir art\u0131\u015fa tabi oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde de, en ufak bir \u015f\u00fcphemiz yok.<\/p>\n

Sanat, geldi\u011fimiz bu noktada \u015funu arzu ediyor kan\u0131mca: Bir p\u0131r\u0131lt\u0131s\u0131 olan; yarat\u0131c\u0131 sanat\u00e7\u0131 tipini zorunlu k\u0131l\u0131yor. P\u0131r\u0131lt\u0131dan kastetti\u011fimse \u015fu: Di\u011fer zamanda\u015flar\u0131n\u0131n yan\u0131nda ileride olabilen. K\u0131saca zaman\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde olan\u0131n, zafer kazanaca\u011f\u0131 bir ortamday\u0131z. \u00c7o\u011fullukta tekillik sorgulanacak bundan b\u00f6yle. Sanata dair se\u00e7imlerin, m\u00fczelerin, koleksiyoncular\u0131n, dahas\u0131 sanat yap\u0131t\u0131na ili\u015fen herkesin, dar bir \u00e7emberle ata\u011fa ge\u00e7mesi gerekmekte. Bu noktada p\u0131r\u0131lt\u0131l\u0131 ve zaman\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde olan sanat\u00e7\u0131 tipinin, ele ald\u0131\u011f\u0131 nesnelere ve bu nesnelere y\u00fckledi\u011fi \u00f6znelere, bunlar\u0131n aralar\u0131ndaki ili\u015fkilere iyi bakmak gerekecek. Estetik kalite yok olmayacak, fakat say\u0131ca az olacak; bunun b\u00f6yle bilinerek, tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 engellemek i\u00e7in bu basit y\u00f6ntemi en az\u0131ndan \u015fimdilik kabul etmekten ba\u015fka bir \u00e7are yok. Zorlamalar\u0131n her t\u00fcrl\u00fcs\u00fc, yarat\u0131c\u0131 sanata sadece zarar verecektir.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Warhol, Ingrid Bergman<\/figcaption><\/figure>\n

Warhol, Duchamp sonras\u0131 s\u00fcre\u00e7te, Duchamp\u2019\u0131n sordu\u011fu \u2018sanat nedir?\u2019 sorusunu ileriye ta\u015f\u0131mak yerine, onu ne yaz\u0131k ki \u015f\u0131kla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Zaten o g\u00fcnden bu yana da bu \u015f\u0131kla\u015ft\u0131rma bir al\u0131\u015fkanl\u0131k haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve d\u00fcnyadaki sanat \u00fczerinde de egemenlik kurdu. Ondan b\u00f6yle herkesin amac\u0131 ne yaparsa yaps\u0131n \u015f\u0131kla\u015ft\u0131rma oluyor. Ancak bu \u015f\u0131kla\u015ft\u0131rmadan ka\u00e7abilen sanat anlay\u0131\u015flar\u0131 kendini bir yitimden kurtarabilir. Fakat \u00e7o\u011funluk, bu yitime mahk\u00fbm olmu\u015f durumda ve olmaya da devam edecek gibi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc var. Buradaki \u015f\u0131kla\u015ft\u0131rmadan kastetti\u011fimse, yap\u0131ta kar\u015f\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, sizi ona g\u00f6t\u00fcren-\u00e7eken mutlak bir perfectionism\u2019in olmas\u0131; bununla bir \u00f6nem noktas\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 ve bir yapmac\u0131k auran\u0131n, belki de bir t\u00fcr a\u015f\u0131r\u0131 yan\u0131lsamac\u0131 atmosferin i\u00e7inde kendinizi bulman\u0131zd\u0131r. G\u00f6steri toplumlar\u0131n\u0131n bu t\u00fcr etkili bir kand\u0131rmacaya u\u011frad\u0131\u011f\u0131 konusuna da vurgu yapmak durumunday\u0131z.<\/p>\n

Mesele, sanat\u0131n ve yap\u0131t\u0131n\u0131n kime ve ne \u015fekilde hitap edece\u011fidir. Yani hitap edilecek kitlenin iyi analiz edilme meselesidir \u00f6ne \u00e7\u0131kan. Bu analizi ger\u00e7ekle\u015ftirmenin mutlakl\u0131\u011f\u0131na g\u00fcn\u00fcm\u00fczde inan\u00e7 tam, fakat y\u00f6ntemde bir tak\u0131m ciddi eksiklikler s\u00f6z konusu. Y\u00f6ntem bir inan\u00e7 kayb\u0131na u\u011fram\u0131\u015f durumda. As\u0131l bu kayb\u0131 kazanca (burada bahsetti\u011fim kazan\u00e7 manevi, ruhsal kazan\u00e7t\u0131r) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek y\u00f6ntemi zenginle\u015ftirecek form\u00fclleri bulup, \u00e7\u0131karmak gerekmektedir. Bunu da ancak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan ele\u015ftirmenler yapabilir.<\/p>\n

Sanat, \u00e7o\u011funluk g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re Warhol\u2019le birlikte filozofik olarak kendi bilincine vard\u0131 denilmektedir. B\u00f6yle bir \u015feye kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m gibi, yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalar da ortaya koymaktad\u0131r ki, \u015f\u0131kla\u015ft\u0131rman\u0131n filozofisi, yarat\u0131c\u0131 sanatla ne kadar ilgili ve olanakl\u0131ysa, Warhol\u2019le de sanat\u0131n, filozofik olarak kendi bilincine varmas\u0131 o kadar ilgili ve olanakl\u0131d\u0131r. Sanat\u0131 tamamen bir s\u00fcsleme gibi g\u00f6r\u00fcp, onu adeta bir vitrine \u00e7evirmek, sanat\u0131n mecras\u0131n\u0131 ba\u015fka mecralarla ili\u015fkilendirmek demektir ki, i\u015fte b\u00f6yle bir sanat\u0131n sonu gelmi\u015ftir diyebiliriz.<\/p>\n

Dr. \u00d6zkan Ero\u011flu<\/strong><\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sanat ele\u015ftirmeni ve tarih\u00e7isi \u00d6zkan Ero\u011flu nun bu haftaki Sanat ortam\u0131 ve ele\u015ftiri adl\u0131 makalesini sizlerle payla\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n","protected":false},"author":9192214,"featured_media":187716,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6221,5005,6670],"tags":[196075,80542],"class_list":["post-82087","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur","category-manset","category-sanat","tag-ozkan-eroglu","tag-warhol"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9192214"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=82087"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82087\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/187716"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=82087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=82087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=82087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}