{"id":9336,"date":"2009-11-21T12:34:50","date_gmt":"2009-11-21T09:34:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nationalturk.com\/?p=9336"},"modified":"2009-11-21T12:34:50","modified_gmt":"2009-11-21T09:34:50","slug":"cern-deneyinin-ilk-asamasi-basarili","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/cern-deneyinin-ilk-asamasi-basarili\/","title":{"rendered":"Cern deneyinin ilk a\u015famas\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-9337\" title=\"Cern Deneyi\" src=\"http:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/cern_deneyi-280x163.jpg\" alt=\"Cern Deneyi\" width=\"280\" height=\"163\" srcset=\"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/cern_deneyi-280x163.jpg 280w, https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/cern_deneyi.jpg 500w\" sizes=\"auto, (max-width: 280px) 100vw, 280px\" \/>Y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck deneyi olarak kabul edilen ve B\u00fcy\u00fck Patlama ortam\u0131n\u0131n yarat\u0131laca\u011f\u0131 B\u00fcy\u00fck Hadron \u00c7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131\u2019n\u0131 (BH\u00c7) 14 ay aradan sonra yeniden \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran bilim adamlar\u0131, denemenin ilk a\u015famas\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu belirttiler.<\/strong><\/p>\n<p>Deneyi y\u00fcr\u00fcten Avrupa N\u00fckleer Ara\u015ft\u0131rma Merkezinden (ANAM-European Organization for Nuclear Research\/Cern) yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada, ilk proton \u0131\u015f\u0131n h\u00fczmesinin sorunsuz ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclenden daha \u00f6nce d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck atom \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131nda yol ald\u0131\u011f\u0131 belirtildi.<\/p>\n<p>Saat y\u00f6n\u00fcnde yol alan bir proton demetinin TS\u0130 23.00\u2019da g\u00f6nderildi\u011fi kaydedilen a\u00e7\u0131klamada, bunun 2010\u2019da ilk sonu\u00e7lar\u0131 beklenen deneyin \u00f6nemli bir a\u015famas\u0131 oldu\u011fu bildirildi.<\/p>\n<p>Merkezi Cenevre\u2019de bulunan Cern yetkilileri, ba\u015fta Cumartesi sabah\u0131 yapmay\u0131 planlad\u0131klar\u0131 denemeyi \u00f6ne alarak, ilk par\u00e7ac\u0131k y\u00fcklemelerinin tatmin edici olmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, \u0131\u015f\u0131n demetlerinin birka\u00e7 dakika dola\u015fmas\u0131na karar verdiler.<\/p>\n<p>Cern Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Rolf Heuer, \u0131\u015f\u0131n demetlerinin BH\u00c7\u2019de dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmenin harika oldu\u011funu belirterek, &#8220;Fizik yapmaya ba\u015flayabilmek i\u00e7in daha \u00e7ok yolumuz var, ama \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak b\u00fcy\u00fck bir ad\u0131m&#8221; dedi.<\/p>\n<p>Bir hafta i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131 beklenen bir sonraki a\u015faman\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck enerjili \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131rma olaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Cern, daha sonra \u0131\u015f\u0131n demetlerinin, gelecek y\u0131l 7 teraelektronvolt (TeV-her bir \u0131\u015f\u0131n demeti 3,5 TeV, BH\u00c7\u2019nin en b\u00fcy\u00fck rakibi ABD\u2019nin Chicago kentindeki Fermilab\u2019dakinin 3,5 kat\u0131) \u015fiddetinde \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131na haz\u0131rl\u0131k i\u00e7in enerjilerinin artt\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n<p>Deney s\u0131ras\u0131nda t\u00fcnel boyunca ayr\u0131 y\u00f6nlerde iki proton h\u00fczmesi verilecek.<\/p>\n<p>\u0130lk kez g\u00f6zlenecek bu deneyde \u0131\u015f\u0131n demetleri ayr\u0131 istikametlerde, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na yak\u0131n bir s\u00fcratle halka \u015feklindeki t\u00fcnelde yol alacak. Proton \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n birbiriyle b\u00fcy\u00fck bir enerjiyle \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan bilim adamlar\u0131, kozmosun do\u011fas\u0131n\u0131 kavramaya yarayacak yeni par\u00e7ac\u0131klar g\u00f6rmeyi umuyor.<\/p>\n<p>Bir mikrosaniye s\u00fcrecek \u00e7arp\u0131\u015fmada, temel element par\u00e7ac\u0131klar\u0131, atom \u00e7ekirdeklerini olu\u015fturmak i\u00e7in birle\u015fmeye ba\u015flamadan \u00f6nceki B\u00fcy\u00fck Patlama an\u0131ndaki ko\u015fullar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n<p>Bilim adamlar\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda \u00f6zellikle teorik fizikteki k\u00fctle mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan veya kara maddenin neden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaya yarayacak Higgs par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 (Tanr\u0131 par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131) diye adland\u0131r\u0131lan par\u00e7ac\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyi umuyorlar.<\/p>\n<p>14 milyar y\u0131l \u00f6nce evrenin do\u011fumuna yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lan B\u00fcy\u00fck Patlama ortam\u0131n\u0131 yaratmay\u0131 ama\u00e7layan 10 milyar dolar de\u011ferindeki Hadron \u00c7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131, ilk ge\u00e7en y\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, ancak bir ton helyumun t\u00fcnele s\u0131zmas\u0131na yol a\u00e7an elektrik ba\u011flant\u0131s\u0131 ar\u0131zas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden sistem kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Bu ay ba\u015f\u0131nda da bir ku\u015fun d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ekmek par\u00e7as\u0131 veya k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n BH\u00c7\u2019de &#8220;k\u00fc\u00e7\u00fck&#8221; bir \u0131s\u0131nmaya yol a\u00e7an k\u0131sa devreye neden oldu\u011fu belirtilerek, bunun \u00fczerine sistemin kendini kapatt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131.<strong> (Milliyet)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck deneyi olarak kabul edilen ve B\u00fcy\u00fck Patlama ortam\u0131n\u0131n yarat\u0131laca\u011f\u0131 B\u00fcy\u00fck Hadron \u00c7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131\u2019n\u0131 (BH\u00c7) 14 ay aradan sonra yeniden \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran bilim adamlar\u0131, denemenin ilk a\u015famas\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu belirttiler.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":193633,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6770,6665,5005],"tags":[9636,9637,9632,9631,9633,9635,9638,9634],"class_list":["post-9336","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-avrupa","category-dunya","category-manset","tag-buyuk-hadron-carpistiricisi","tag-buyuk-hadron-deneyi","tag-cern","tag-cern-deneyi","tag-cern-ilk-asama","tag-fermilab","tag-hadron-deneyi","tag-rolf-heuer"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9336","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9336"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9336\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/193633"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nationalturk.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}