İran’da yerel para biriminin döviz karşısında hızla değer kaybetmesi ve hayat pahalılığının derinleşmesiyle başlayan protestolar, iki haftayı aşkın süredir ülkenin dört bir yanında devam ediyor. Başkent Tahran başta olmak üzere birçok kentte rejim karşıtı sloganlar atılırken, güvenlik güçleri ile göstericiler arasındaki çatışmalar giderek sertleşiyor. Yaşanan olaylarda can kaybının yüzlerle ifade edildiği belirtilirken, binlerce kişinin gözaltına alındığı iddia ediliyor.
İran’da protestolar nasıl başladı?
Gösteriler, 28 Aralık’ta Tahran Büyük Çarşı’da esnafın öncülüğünde başladı. İran riyalinin döviz karşısında tarihi seviyelerde değer kaybetmesi, artan işsizlik ve temel tüketim maddelerindeki fahiş fiyat artışları protestoların fitilini ateşledi. Kısa sürede ekonomik taleplerin ötesine geçen gösteriler, rejim karşıtı sloganlarla siyasi bir boyut kazandı.
Can kaybı ve gözaltılar artıyor
İran yönetimi resmi bir bilanço açıklamazken, insan hakları örgütleri can kaybının hızla arttığını öne sürüyor. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre protestolarda yüzlerce kişi hayatını kaybetti, on binden fazla kişi gözaltına alındı. Ölenlerin büyük bölümünün göstericiler olduğu belirtilirken, güvenlik güçlerinden de kayıplar olduğu ifade ediliyor.
İnternet kesintisi ve bilgi karartması
Protestoların yayılmasıyla birlikte ülkede internet ve telefon hatlarında geniş çaplı kesintiler yaşanıyor. Uluslararası gözlemciler, iletişim kısıtlamalarının olayların boyutunun net şekilde ortaya konmasını zorlaştırdığını ve güvenlik güçlerinin müdahalesini sertleştirdiğini savunuyor.
ABD’den sert mesajlar
ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki gelişmelere ilişkin yaptığı açıklamalarda, protestoculara yönelik sert müdahalelerin devam etmesi halinde “çok güçlü seçeneklerin masada olduğunu” söyledi. Trump, İran’ın “özgürlüğe hiç olmadığı kadar yakın” olduğunu savunurken, Washington yönetiminin müdahale ihtimali Tahran cephesinde sert tepkilere yol açtı.
Tahran’dan yanıt: Diyaloğa da hazırız, savaşa da
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD’nin müdahale tehditlerine karşı “diyaloğa da hazırız, savaşa da” mesajı verdi. Arakçi, protestoların dış müdahaleye zemin hazırlamak amacıyla “şiddetli ve kanlı bir noktaya taşındığını” öne sürerken, internetin güvenlik birimleriyle koordineli şekilde yeniden sağlanacağını açıkladı.
Ülkede tansiyon düşmüyor
Sokaklarda gösteriler sürerken, İran yönetimi güvenliği kontrol altına aldığını savunuyor. Ancak hem sahadan gelen görüntüler hem de uluslararası açıklamalar, ülkedeki krizin henüz sona ermediğini ve önümüzdeki günlerde tansiyonun daha da yükselebileceğini gösteriyor.
