ABD İran Savaşı! Küresel enerji taşımacılığının en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksama, petrol piyasalarında mart ayına damga vurdu. ABD-İsrail ve İran arasındaki çatışmaların ardından boğazdaki gemi geçişlerinin ciddi biçimde sekteye uğraması, deniz yoluyla petrol taşımacılığını yalnızca yavaşlatmadı, aynı zamanda hacmi Kovid-19 salgını dönemindeki en düşük seviyelerin de altına çekti.
ABD İran Savaşı! Hürmüz’de geçişler sert biçimde geriledi
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırılar, İran’ın misillemeleri ve Hürmüz Boğazı’nın fiilen geçişlere kapanmasıyla birlikte yeni bir sürece dönüştü. Altı haftadır devam eden bu tabloda, savaş öncesinde günlük ortalama 130 geminin geçtiği boğazda hareketlilik tek haneli seviyelere kadar düştü.
8 Nisan’da ABD ile İran arasında, saldırıların durdurulması ve Hürmüz Boğazı’nın açılması şartıyla, İsrail’i de kapsayan iki haftalık geçici ateşkes sağlandı. Ancak İsrail yönetiminin uzlaşmaya Lübnan konusunun dahil olmadığını savunarak Lübnan’a yönelik saldırılarını sürdürmesi ve İran’ın ateşkes ihlali açıklamaları nedeniyle boğazdaki geçişler istenen düzeye ulaşmadı.
Ton-mil verilerinde yüzde 13,7 düşüş
Mart ayı verileri, petrol taşımacılığındaki daralmayı net biçimde ortaya koydu. Deniz yoluyla taşınan petrol miktarı ve kat edilen mesafeyi gösteren ton-mil verileri, yıllık bazda yüzde 13,7 geriledi. Bu düşüşle birlikte deniz yoluyla yapılan petrol taşımacılığı, Kovid-19 salgını döneminde görülen en düşük aylık hacimlerin de altına indi.
En büyük darbeyi dev ham petrol tankerleri aldı
ABD merkezli denizcilik yazılım ve veri analitiği şirketi Veson Nautical’un verilerine göre, boğazdaki kapanmadan en fazla etkilenen gemi grubu, Basra Körfezi çıkışlı petrol taşımacılığının temel unsuru olan VLCC tipi dev ham petrol tankerleri oldu. Mart ayında bu tankerlerin ton-mili yıllık bazda yüzde 20 azalırken, gemi başına düşen miktar da yüzde 27 geriledi. Bu tablo, çok sayıda VLCC’nin büyük ölçüde atıl kaldığını ortaya koydu.
8 Nisan itibarıyla İç Basra Körfezi’nde bulunan 73 VLCC’den 58’i, liman ziyareti sonrasında Körfez’den çıkamadığı için “sıkışmış” olarak sınıflandırıldı. Dünyada aktif 911 VLCC dikkate alındığında, filonun yüzde 6,3’ünün Körfez’de mahsur kaldığı hesaplandı.
Toplam 280,9 milyon ton taşıma kapasitesine sahip VLCC filosunun 17,9 milyon tonluk bölümünün Körfez’de beklemesi, Hürmüz kaynaklı riskin küresel petrol lojistiğine etkisini daha görünür hale getirdi.
Alternatif rotalarda akış sürdü
VLCC’lerin aksine, Aframax ve Suezmax tipi orta ve büyük boy tankerler, Hürmüz Boğazı’na doğrudan bağımlı olmayan kısa ve orta mesafeli rotalarda faaliyet gösterdikleri için süreçten daha sınırlı etkilendi.
Mart ayında Aframax tankerlerinin ton-mili yıllık bazda yüzde 7 artarken, gemi başına düşen ton-mil miktarı yüzde 10 yükseldi. Meksika Körfezi’nde Aframax ihracatındaki yıllık yüzde 23’lük artış ton-mil miktarını yüzde 15 yukarı taşıdı.
Güneydoğu Asya’da ise ihracat hacmindeki yüzde 28,5’lik düşüşe rağmen gemilerin daha uzun mesafe kat etmesi, ton-mil miktarının yaklaşık yüzde 50 artmasına neden oldu.
Suezmax tankerlerinde ise ton-mil yıllık bazda yüzde 1’lik sınırlı düşüş gösterirken, gemi başına düşen miktar yüzde 5 azaldı.
“Eylül 2020’den bu yana en düşük aylık hacim”
Veson Nautical Ticaret Analitiği Yöneticisi Graham Close, şubat ayının takvim nedeniyle genelde zayıf veriler ürettiğini ve karşılaştırmalarda esas alınmadığını belirtti. Close, mart ayı verilerinin ise piyasadaki şoku açık biçimde ortaya koyduğunu söyledi.
Deniz yoluyla taşınan petrol miktarının martta geçen yıla göre yüzde 17,9 azaldığını ifade eden Close, “Gerçek miktar biraz daha yüksek olabilir. Çünkü şu anda Körfez’de bekleyen yüklü gemiler hala denizde olarak sayılıyor. Şubat ayındaki düşüşler dikkate alınmadığında, bu Eylül 2020’den bu yana görülen en düşük aylık hacim.” dedi.
Close, savaş öncesinde Asya’daki rafinerilerin Atlantik Havzası’ndan daha fazla ham petrol tedarik etmeye başladığını da anlattı. Nisan ayının kritik olduğunu vurgulayan Close, “Eğer Asya rafinerileri, kaybolan Körfez arzını gerçekten Atlantik Havzası’ndan tedarik ederek telafi ediyorsa, VLCC ton-milleri toparlanmaya başlamalı ve ortalama seyir mesafeleri çatışma öncesine göre daha uzun olmalı.” değerlendirmesinde bulundu.
