Carney’den Grönland çıkışı: NATO açıkça sınavdan geçiyor

Kanada Başbakanı Mark Carney, İsviçre’nin Davos kasabasında düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’nda yaptığı konuşmada, küresel düzenin kırılma yaşadığını vurguladı ve ABD’nin Grönland’a yönelik tehditlerini NATO açısından kritik bir sınav olarak tanımladı. Carney, “NATO’nun açık bir şekilde sınavdan geçtiğini düşünüyorum. Bu sınava verilecek ilk yanıt, Arktik güvenliğini her ihtimale karşı sağlam ve güçlü bir biçimde garanti altına almaktır” dedi. Konuşmasında tarifelerden tedarik zincirlerine, uluslararası hukuk tartışmalarından Arktik güvenliğine kadar geniş bir çerçeve çizen Carney, “Grönland ve Danimarka’nın yanındayız” mesajını da açık biçimde verdi.

Carney:  Kurallara dayalı düzen anlatısının kısmen doğru olmadığını biliyorduk

Carney, Kanada’nın onlarca yıl “kurallara dayalı uluslararası düzen” içinde refah yaşadığını ancak bu düzenin her zaman eşit işlemediğini söyledi. Carney, güçlü ülkelerin işine geldiğinde kendilerini kurallardan muaf tuttuğunu savunarak şu ifadeleri kullandı:

“Kurallara dayalı uluslararası düzen anlatısının kısmen doğru olmadığını biliyorduk. En güçlü olanların işlerine geldiğinde kendilerini muaf tuttuklarını, ticaret kurallarının simetrik olmayan bir şekilde uygulandığını, uluslararası hukukun ise sanık ve mağdurun kimliğine bağlı olarak farklı bir titizlikle işletildiğini biliyorduk”

“Bir geçişte değil, kopuşun içindeyiz”

Carney, Kanada’nın uzun süre bu düzendeki boşlukları görmezden geldiğini ancak artık bunun işe yaramadığını söyledi. “Bir geçiş sürecinde değil, bir kopuşun içinde bulunuyoruz” diyen Carney, büyük güçlerin ekonomik entegrasyonu bir silaha dönüştürdüğünü öne sürdü.

ABD Başkanı Donald Trump’ın gümrük tarifelerini de bu tablonun parçası olarak değerlendiren Carney, “Tarifeler bir koz olarak, finansal altyapı zorlayıcı bir araç olarak, tedarik zincirleri ise sömürülecek kırılganlıklar olarak kullanılmaya başlandı” ifadelerini kullandı.

“Kurallar sizi korumuyorsa kendinizi korumak zorunda kalırsınız”

Yeni dönemde birçok ülkenin enerji, gıda, kritik mineraller, finans ve tedarik zincirlerinde daha fazla stratejik özerklik arayışına girdiğini belirten Carney, bunun kaçınılmaz hale geldiğini söyledi. Ancak bu yönelimin dünyayı daha kırılgan bir noktaya taşıyabileceği uyarısını da yaptı:

“Kurallar sizi korumuyorsa, kendinizi korumak zorunda kalırsınız. Ancak bunun bizi nereye götürdüğünü görmemiz gerekiyor. Herkesin çevresine kaleler inşa ettiği bir dünya, daha yoksul, daha kırılgan ve daha az sürdürülebilir olacaktır”

 “Grönland ve Danimarka’nın yanında kararlılıkla duruyoruz”

Carney, eski düzenin geri dönmesini beklemek yerine işleyen kurumlar ve anlaşmalar kurmak gerektiğini söyledi. Kanada gibi orta güçteki ülkelerin yeni dönemde uyum sağlayarak farklı başlıklarda farklı koalisyonlar kurduğunu vurgulayan Carney, Grönland konusunda ise net konuştu:

“Yeni ortak değerler ve çıkarlar temelinde, farklı meseleler için farklı koalisyonlar kuruyoruz. Ukrayna konusunda Gönüllüler Koalisyonu’nun çekirdek üyelerinden biriyi. Arktik egemenliği konusunda ise Grönland ve Danimarka’nın yanında kararlılıkla duruyor, Grönland’ın geleceğini belirleme konusunda kendi kararlarını alma hakkını destekliyoruz”

Kanada’dan tarifelere karşı sert duruş

Carney, Kanada’nın “Grönland üzerinden uygulanan tarifelere” güçlü şekilde karşı çıktığını ifade etti. Arktik’te güvenlik ve refah hedefleri için görüşme çağrısı yaptıklarını da ekledi.

Konuşmasının devamında “nostalji” vurgusu yapan Carney, eski düzenin geri gelmeyeceğini söyleyerek şu ifadeleri kullandı:

“Eski düzenin geri gelmeyeceğini biliyoruz. Bunun yasını tutmamalıyız. Nostalji, bir strateji değildir. Ama bu kırılmadan, daha büyük, daha güçlü ve daha adil bir şey inşa edebileceğimize inanıyoruz…”

“NATO sınavda, ilk cevap Arktik güvenliği olmalı”

Soru-cevap bölümünde “NATO’nun hâlâ her şey eskisi gibiymiş gibi mi davrandığı” sorusuyla karşılaşan Carney, NATO’nun bugün açık bir testten geçtiğini söyledi:

“NATO’nun şu anda açık bir şekilde sınavdan geçtiğini düşünüyorum. Bu sınava verilecek ilk yanıt, Arktik güvenliğini her ihtimale karşı sağlam ve güçlü bir biçimde garanti altına almaktır”

Carney, kısa vadede Kanada, kuzey ülkeleri, İngiltere ve Fransa ile birlikte NATO’daki partner ülkelerin Arktik’te kapsamlı bir güvenlik mimarisi kuracak adımlar atması gerektiğini de dile getirdi.

“Çözüm güvenlikle başlar”

Grönland konusunda çözüm bulunamaması halinde ne olacağı sorulan Carney, “Çözüm, güvenlikle başlar” diyerek Arktik güvenliği vurgusunu sürdürdü. NATO’nun da bu alanda sorumluluk alması gerektiğini belirtti.

Carney, Arktik’te tehdit olup olmadığı sorusuna ise Rusya’nın açık bir tehdit olduğunu söyleyerek, Kanada’nın hava, deniz ve kara varlığını sürdürdüğünü; denizaltı filosu ve savaş uçaklarını güçlendirdiklerini, füze tehdidine karşı ufuk ötesi radarlar kurduklarını anlattı. “Şu aşamada tehdit daha çok potansiyel düzeyde” diyerek bu seviyede tutulmasının hedeflendiğini ifade etti.

Çin mesajı: Bu bir genişleme ve inşa hamlesi

Carney, Çin’e yaptığı ziyaretin “Kanada’nın Çin’e bağımlı hale geleceği” yönündeki eleştirilerle gündeme geldiğini söyledi. Bu eleştirilere karşılık Carney, “Bu bir genişleme ve inşa hamlesidir” dedi.

Çin’in dünyanın ikinci büyük ekonomisi ve Kanada’nın ikinci büyük ticaret ortağı olduğunu vurgulayan Carney, “Bu sınırlar içinde stratejik bir ortaklık kurmamız gerekiyor ve biz bunu yaptık” ifadelerini kullandı. ABD, Çin, Hindistan, Mercosur ve Avrupa Birliği gibi büyük aktörleri bağlantı ağının dışında bırakmanın hata olacağını da sözlerine ekledi.