ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland konusunda peş peşe verdiği mesajlar, Washington’da hem dış politika hem de ittifak ilişkileri açısından yeni bir gerilimin kapısını araladı. Cumhuriyetçi isimler, Trump yönetiminin göreve geldiğinden bu yana birçok hamlesine yüksek sesle itiraz etmemesiyle bilinse de, Grönland çıkışları bu tabloyu değiştirmeye başladı. Senato kürsüsünde NATO’nun stratejik önemini anlatan konuşmalar yapıldı, Danimarka’ya yönelik olası bir askeri adımı engellemeyi amaçlayan yasa hazırlıkları gündeme geldi, bazı senatörler ise Kopenhag’a giderek Danimarkalı muhataplarıyla yüz yüze temas kurdu. Ancak Kongre’de yükselen bu “fren” çabalarının, Trump’ın ısrarcı tutumu karşısında yeterli olup olmayacağı belirsizliğini koruyor.
Trump, Arktik’teki adanın kontrolünün ABD için “zorunlu” hale geldiği fikrini savunmayı sürdürürken, çıkışlarının NATO’nun geleceğine dair kaygıları büyüttüğü görülüyor. Avrupa başkentlerinde endişe artarken, ABD Kongresi’nde de dünyanın “en güçlü askeri gücü” tarafından defalarca yapılan toprak vurgusunun artık ciddiye alınması gerektiği görüşü öne çıkıyor.
“Tansiyonu düşürmek” için diplomasi hamlesi
Delaware Senatörü Chris Coons’un öncülüğünde iki partili bir heyet Danimarka’ya giderek görüşmeler yaptı. Coons, bu ziyaretin amacını “tansiyonu biraz düşürmek” olarak tanımlarken, gündemde Arktik bölgesinde karşılıklı askeri anlaşmaların ve iş birliği başlıklarının da yer aldığını aktardı. Heyette Cumhuriyetçi Senatörler Thom Tillis ile Lisa Murkowski’nin de bulunması dikkat çekti.
Öte yandan Washington’da da temas trafiği hızlandı. Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Løkke Rasmussen ve Grönlandlı mevkidaşı Vivian Motzfeldt, Kongre üyeleriyle görüşerek güvenlik iş birlikleri ve olası ortak projeler üzerine değerlendirmelerde bulundu.
Trump’tan Avrupa’ya tarife resti
Kongre’de “denge arayışı” konuşulurken, Trump’ın yaklaşımı daha sert bir çizgiye evrildi. Trump, Grönland planlarına karşı çıkan sekiz Avrupa ülkesinden gelen ürünlere şubat ayından itibaren yüzde 10 ithalat vergisi uygulanacağını duyurdu. Sosyal medya paylaşımlarında ise modern silah sistemlerine atıf yaparak “edinme ihtiyacının” önem kazandığını savundu.
Bu açıklamalar, hem Avrupa’da hem ABD’de, Trump’ın “tek başına ilerleyen” dış politika çizgisinin küresel düzeni nasıl etkileyeceğine dair soru işaretlerini büyüttü.
Trump’a doğrudan meydan okumuyor
Cumhuriyetçi kanatta birçok isim, Grönland’ın zorla alınması fikrinin masada olmaması gerektiği görüşünde birleşiyor. Ancak aynı isimlerin büyük kısmı, Trump’ı doğrudan hedef almadan konuşmayı tercih ediyor.
Senato Çoğunluk Lideri John Thune, Kongre’de bazı senaryolara yönelik bir istek olmadığını söylerken; eski Cumhuriyetçi lider Mitch McConnell ise Senato kürsüsünde daha sert bir uyarı yaptı. McConnell, Grönland’a yönelik olası bir el koyma girişiminin “müttefiklerin güvenini yerle bir edeceğini” ve bunun Trump’ın siyasi mirasında ağır bir hasar bırakacağını dile getirdi.
Senatör Thom Tillis ise Trump’ın açıkladığı tarife planlarını “ABD için kötü, Amerikan işletmeleri için kötü ve müttefikler için kötü” sözleriyle eleştirdi.
“Putin’in işine yarar” endişesi
Cumhuriyetçi Senatör Lisa Murkowski’nin mesajı ise tartışmaya güvenlik ekseninden farklı bir boyut ekledi. Murkowski, NATO ülkelerinin Grönland gündemi nedeniyle dikkatini ve kaynaklarını başka yere kaydırmak zorunda kaldığını, bunun da “demokrasilerin en güçlü koalisyonunun istikrarını tehdit ederek Putin’in işine yarayacağını” savundu.
Kongre’nin elindeki seçenekler: Askeri adımı nasıl durdurabilir?
Washington’daki tartışmanın merkezinde şu soru var: Kongre, Trump’ın Grönland konusunda olası askeri adımlarını nasıl engelleyebilir?
Kongre üyeleri birkaç yöntem üzerinde duruyor. Bunların başında, Savunma Bakanlığı bütçesinin NATO üyesi bir ülkeye ait topraklara karşı “saldırı ya da işgal” amacıyla kullanılmasını yasaklayan düzenleme geliyor. Özellikle Murkowski gibi Cumhuriyetçi isimlerin bu alanda hazırlık yaptığı belirtiliyor.
Bir diğer başlık da tarifelerin iptali. Murkowski, Kongre’nin Trump’ın açıkladığı vergileri geçersiz kılabileceğini söylerken, daha önce benzer girişimlerin Temsilciler Meclisi’nde karşılık bulmadığı hatırlatılıyor. Üstelik böyle bir adımın başarıya ulaşması için Trump’ın imzası ya da olası bir vetonun aşılması adına iki kanatta da çok güçlü bir çoğunluk gerekiyor.
Demokratlar ise “savaş yetkileri” üzerinden baskı kurmayı hedefliyor. Bu yolla, başkanın çatışma veya askeri hareketlilik içeren adımlar için Kongre onayı almak zorunda kalması amaçlanıyor. Demokrat Senatör Tim Kaine, bu tür girişimlerin Cumhuriyetçiler üzerinde baskı oluşturduğunu, ayrıca yönetimi brifing vermeye ve bazı taahhütlerde bulunmaya zorladığını ifade ediyor.
“Asker yoksa konu tartışmaya kapalı” yaklaşımı tartışma yaratıyor
Öte yandan Cumhuriyetçi liderlik, daha önce Venezuela ile ilgili benzer bir savaş yetkisi girişiminde, “sahada ABD askeri yok” gerekçesiyle düzenlemeyi “anlamsız” saymıştı. Bu yaklaşımın Grönland için gündeme gelebilecek olası hamlelerde de bir “kaçış yolu” olarak kullanılabileceği değerlendiriliyor.
Güney Dakota Senatörü Mike Rounds da “sahada asker yoksa tartışma boşa düşer” diyerek, Grönland’ın Danimarka’nın itirazlarına rağmen zorla alınması ihtimalini “şimdilik sadece varsayım” olarak gördüğünü söyledi.
Parti içinde çatlak: “İşgal olursa azil bile gündeme gelebilir”
Kongre’de Trump’ın çizgisine açık destek veren Cumhuriyetçiler de var. Ancak bazı isimler, ABD’nin Grönland’a zorla yönelmesinin sonuçlarının ağır olacağını belirtiyor. Nebraska Temsilcisi Don Bacon, böyle bir senaryonun Trump’ı azil sürecine götürebileceğini ve kendisinin de bu yönde tavır alma ihtimali olduğunu söyledi.
Tillis’in hedefinde ise Trump’ın yakın çevresi vardı. Beyaz Saray Başkan Yardımcısı Şefi Stephen Miller gibi bazı danışmanların müttefik bir ülkenin toprağı için “zorlayıcı” yöntemleri teşvik ettiğini savunan Tillis, bu yaklaşımı sert ifadelerle eleştirdi.
“Çin ve Rusya yok” mesajı verildi ama gerilim dinmedi
Trump, Grönland’ın Çin veya Rusya tarafından hedef alınabileceğini savunurken; Danimarkalı ve Grönlandlı diplomatların Kongre üyelerine, bölgede Çin veya Rusya faaliyetlerine dair bir kanıt bulunmadığını söylediği aktarıldı. Buna rağmen Avrupa’da kaygılar dinmedi, hatta Danimarka’ya destek amacıyla bazı ülkelerin Grönland’a asker gönderdiği bilgisi paylaşıldı.
